Shloka 55
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
योगपट्टोपरिन्यस्तविभ्राजद्वामपाणिकम् / सम्यगारण्यवाक्यानां सूक्ष्मतत्त्वार्थसंहतिम्
Transliteration
yogapaṭṭoparinyastavibhrājadvāmapāṇikam / samyagāraṇyavākyānāṃ sūkṣmatattvārthasaṃhatim
Translation
योगपट्ट पर रखे हुए, दीप्तिमान बाएँ हाथ वाले, वह आरण्यक-वचनों के सूक्ष्म तत्त्वार्थ-संग्रह को यथार्थ रूप से (समझा कर) प्रस्तुत कर रहा था।
Word by Word
योग-पट्ट-उपरि-न्यस्त-विभ्राजत्-वाम-पाणिकम्whose left hand, placed upon the yoga-strap, was shining
योग-पट्ट-उपरि-न्यस्त-विभ्राजत्-वाम-पाणिकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयोग (प्रातिपदिक) + पट्ट (प्रातिपदिक) + उपरि (अव्यय) + नि+अस्/न्यस् (धातु) + वि+भ्राज् (धातु) + वाम (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
Formसमासः (प्रधानतः तत्पुरुष): ‘योगपट्टोपरि’ = on the yoga-strap; ‘न्यस्त’ (क्त, PPP) = placed; ‘विभ्राजत्’ (शतृ, present active participle) = shining; ‘वामपाणिक’ = having left hand (as qualifier); समस्तपदम् पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन (qualifying the sage)
सम्यक्properly
सम्यक्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) = properly, correctly
आरण्य-वाक्यानाम्of the Āraṇyaka passages
आरण्य-वाक्यानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआरण्य (प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (वाक्य), षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः ‘आरण्यवाक्य’ = forest/Āraṇyaka sayings (Upaniṣadic/Āraṇyaka passages)
सूक्ष्म-तत्त्व-अर्थ-संहतिम्the compendium of subtle principles and meanings
सूक्ष्म-तत्त्व-अर्थ-संहतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसूक्ष्म (प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + संहति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (संहति), द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समासः = the collection/compendium of subtle principles and meanings