Shloka 43
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
सपोतहरिणीयूथैर्विस्रंभादविशङ्किभिः / उटजाङ्गणपर्यन्ततरुच्छायास्वधिष्ठितम्
Transliteration
sapotahariṇīyūthairvisraṃbhādaviśaṅkibhiḥ / uṭajāṅgaṇaparyantatarucchāyāsvadhiṣṭhitam
Translation
बछड़ों सहित हिरणियों के निडर झुंडों से, जो विश्वासवश निर्भय थे, कुटिया के आँगन तक फैली वृक्ष-छायाओं में वह स्थान सुशोभित था।
Word by Word
स-पोत-हरिणी-यूथैःby herds of does with fawns
स-पोत-हरिणी-यूथैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस (उपसर्ग/अव्यय) + पोत (प्रातिपदिक) + हरिणी (प्रातिपदिक) + यूथ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (हरिणीनां पोताः येषां तानि यूथानि)
विस्रंभात्from trust; due to familiarity
विस्रंभात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootविस्रंभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; ‘from/owing to trust’ (ablative of cause)
अविशङ्किभिःby the unafraid (ones)
अविशङ्किभिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअविशङ्किन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; नञ्-पूर्वक विशेषणम्
उटज-अङ्गण-पर्यन्त-तरु-छायासुin the tree-shades up to the hut-courtyard’s boundary
उटज-अङ्गण-पर्यन्त-तरु-छायासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउटज (प्रातिपदिक) + अङ्गण (प्रातिपदिक) + पर्यन्त (प्रातिपदिक) + तरु (प्रातिपदिक) + छाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (उटजस्य अङ्गणस्य पर्यन्ते ये तरवः तेषां छायाः)
अधिष्ठितम्occupied; inhabited
अधिष्ठितम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootअधि-स्था (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘occupied/inhabited’