Shloka 6
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
सुतां सुमहता युक्तां तपसा लोक धारिणीम् / यया धृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्
Transliteration
sutāṃ sumahatā yuktāṃ tapasā loka dhāriṇīm / yayā dhṛtamidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam
Translation
वह महान तप से युक्त, लोक को धारण करने वाली पुत्री थी—जिसके द्वारा यह समस्त स्थावर-जंगम जगत् धारण किया गया है।
Word by Word
सुताम्daughter
सुताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
सुमहताwith very great (power)
सुमहता:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसुमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; ‘अतिमहता’ इत्यर्थे
युक्ताम्endowed; joined with
युक्ताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) → युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सुताम् इत्यस्य विशेषणम्
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
लोक-धारिणीम्the sustainer of the worlds
लोक-धारिणीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + धारिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: लोकस्य धारिणी
ययाby whom
यया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
धृतम्is held; supported
धृतम्:
Kriya (क्रिया/भाव)
TypeAdjective
Rootधृ (धातु) → धृत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इदं सर्वं जगत् इत्यस्य विशेषणम्
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सर्वम्all
सर्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इदम्/जगत् इत्यस्य विशेषणम्
जगत्-स्थावर-जङ्गमम्the world of immobile and mobile beings
जगत्-स्थावर-जङ्गमम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + स्थावर (प्रातिपदिक) + जङ्गम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समासभावः: ‘स्थावरजङ्गमं जगत्’ (the world consisting of immobile and mobile beings)