Next Verse

Shloka 1

Śrāddha-kalpa: Dāna-phala, Medhya/Amedhya Dravya, and Uparāga

Eclipse) Observances (श्राद्धकल्पः—दानफल-मेध्यामेध्य-उपरागविधिः

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे पुण्यदेशानुकीर्त्तनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः // १३// बृहस्पतिरुवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि सर्वदानफलानि च / श्राद्धकर्मणि मेध्यानि वर्जनीयानि यानि च

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde śrāddhakalpe puṇyadeśānukīrttanaṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ // 13// bṛhaspatiruvāca ataḥ paraṃ pravakṣyāmi sarvadānaphalāni ca / śrāddhakarmaṇi medhyāni varjanīyāni yāni ca

इस प्रकार श्रीब्रह्माण्ड महापुराण के वायु-प्रोक्त मध्यभाग के तृतीय उपोद्धातपाद, श्राद्धकल्प में ‘पुण्यदेशों का अनुकीर्तन’ नामक तेरहवाँ अध्याय। बृहस्पति बोले—अब आगे मैं समस्त दानों के फलों को तथा श्राद्धकर्म में जो पवित्र हैं और जो त्याज्य हैं, उनका वर्णन करूँगा।

इतिthus
इति:
Vākyopasaṃhāra (वाक्योपसंहार)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (quotative particle), इत्यर्थे
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) [श्री+ब्रह्माण्ड]
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी विभक्ति (locative), एकवचन (singular)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक) [महा+पुराण]
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी विभक्ति (locative), एकवचन (singular)
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायुप्रोक्त (प्रातिपदिक) [वायु+प्रोक्त]
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी विभक्ति (locative), एकवचन (singular)
मध्यभागेin the middle section
मध्यभागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यभाग (प्रातिपदिक) [मध्य+भाग]
Formपुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी विभक्ति (locative), एकवचन (singular)
तृतीयthird
तृतीय:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी विभक्ति (locative), एकवचन (singular) (अध्याहृतः: भागे/पादे इत्यादि)
उपोद्धातपादेin the introductory quarter/section
उपोद्धातपादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धातपाद (प्रातिपदिक) [उपोद्धात+पाद]
Formपुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी विभक्ति (locative), एकवचन (singular)
श्राद्धकल्पेin the Śrāddha-ritual section
श्राद्धकल्पे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्राद्धकल्प (प्रातिपदिक) [श्राद्ध+कल्प]
Formपुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी विभक्ति (locative), एकवचन (singular)
पुण्यदेशानुकीर्तनम्recitation of holy places
पुण्यदेशानुकीर्तनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुण्यदेशानुकीर्तन (प्रातिपदिक) [पुण्य+देश+अनुकीर्तन]
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (nom/acc), एकवचन (singular)
नामnamed/called
नाम:
Saṃjñā-sūcaka (संज्ञासूचक)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (particle), नामधेयार्थे (indicating title)
त्रयोदशःthirteenth
त्रयोदशः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रयोदश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative), एकवचन (singular)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative), एकवचन (singular)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative), एकवचन (singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
अतःthereafter/therefore
अतः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), हेत्वर्थ/अनन्तरार्थ (therefore/thereafter)
परम्next/further
परम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोग (accusative used adverbially), क्रम/अनन्तरार्थे
प्रवक्ष्यामिI shall explain
प्रवक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु)
Formलृट् (Simple future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (singular)
सर्वदानफलानिfruits of all gifts
सर्वदानफलानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्वदानफल (प्रातिपदिक) [सर्व+दान+फल]
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (accusative), बहुवचन (plural)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
श्राद्धकर्मणिin the śrāddha rite
श्राद्धकर्मणि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्राद्धकर्मन् (प्रातिपदिक) [श्राद्ध+कर्मन्]
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी विभक्ति (locative), एकवचन (singular)
मेध्यानिpure/fit (for use)
मेध्यानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमेध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (nom/acc), बहुवचन (plural)
वर्जनीयानिto be avoided
वर्जनीयानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर्जनीय (प्रातिपदिक)
Formकृत्य-प्रत्यय (gerundive, अनीयर्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
यानिwhich (things)
यानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (nom/acc), बहुवचन (plural)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)