Shloka 43
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
हुते समभवंस्तस्मिन्यद् ब्रह्माण इति श्रुतिः / मरीचिः प्रथमं तत्र मरीचिभ्यः समुत्थितः
Transliteration
hute samabhavaṃstasminyad brahmāṇa iti śrutiḥ / marīciḥ prathamaṃ tatra marīcibhyaḥ samutthitaḥ
Translation
उस हवन-कर्म में ‘ब्रह्मा’ का प्रादुर्भाव हुआ—ऐसी श्रुति है। वहाँ सबसे पहले मरीचि प्रकट हुए, जो मरीचियों से उत्पन्न माने गए।
Word by Word
हुतेwhen/after the oblation was offered
हुते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootहु (धातु) → हुत (कृदन्त)
Formसप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (singular), नपुंसकलिङ्ग (neuter); क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘हुत’ used substantively; locative absolute sense
समभवन्came into being/arose
समभवन्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural); उपसर्ग: सम्+अव
तस्मिन्in that (sacrifice/oblation)
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (masc/neut)
यत्which/that
यत्:
सम्बन्ध (Sambandha/Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; relative pronoun
ब्रह्माणःthe Brahmās (Brahmā-like beings)
ब्रह्माणः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; पुंलिङ्ग (masculine)
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Sambandha/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निबन्धन अव्यय (quotative particle)
श्रुतिःthe tradition/heard statement
श्रुतिः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; स्त्रीलिङ्ग (feminine)
मरीचिःMarīci
मरीचिः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootमरीचि (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; पुंलिङ्ग
प्रथमम्first
प्रथमम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Adverbial qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; नपुंसकलिङ्ग; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
मरीचिभ्यःfrom the rays/Marīcis
मरीचिभ्यः:
अपादान (Apādāna/Ablative-source)
TypeNoun
Rootमरीचि (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (5th/पञ्चमी), बहुवचन; पुंलिङ्ग
समुत्थितःarisen/produced
समुत्थितः:
कर्ता (Kartā, as predicate adjective of Marīci)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → उत्थित (कृदन्त)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; पुंलिङ्ग; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) with उपसर्ग: सम्+उत्