Previous Mantra

Mantra 17

Sukta 30

अयं लोकः प्रियतमो देवानामपराजितः । यस्मै त्वमिह मृत्यवे दिष्टः पुरुष जज्ञिषे। स च त्वानु ह्वयामसि मा पुरा जरसो मृथाः

ayáṃ lokáḥ priyátamo devā́nām ápa-rājitaḥ | yásmai tvám ihá mṛtyáve diṣṭáḥ púruṣa jajñiṣé | sá ca tvā́nu hvayāmasi mā́ purā́ járaso mṛthāḥ

This world is dearest to the Gods, unconquered. For whom thou wast here appointed unto Death, O man, thou wast born: and him we call thee back from; die not before old age.

यह लोक देवों को सबसे प्रिय है, अजेय है। जिसके लिए तू यहाँ मृत्यु के लिए नियुक्त किया गया, हे पुरुष, उसी के लिए तू जन्मा। और हम तुझे उससे वापस बुलाते हैं—बुढ़ापे से पहले मत मर।

अयम्this
अयम्:
विशेषणम् (लोकस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
लोकःworld; realm
लोकः:
Kartā (अस्ति/भवति इति अव्यक्त-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
प्रियतमःmost dear
प्रियतमः:
विशेषणम् (लोकस्य)
TypeAdjective
Rootप्रियतम (प्रातिपदिक; प्रिय + तमप्)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अपराजितःunconquered; undefeated
अपराजितः:
विशेषणम् (लोकस्य)
TypeAdjective
Rootअपराजित (प्रातिपदिक; नञ् + पराजित)
यस्मैfor whom
यस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
मृत्यवेto Death
मृत्यवे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
दिष्टःappointed; destined
दिष्टः:
कर्मणि-प्रयोगे कर्तृ-सम्बन्धः (त्वम्—‘appointed/assigned’)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootदिश् (धातु) → दिष्ट (कृदन्त; भूतकर्मणि/कृत-प्रत्ययः)
पुरुषO man
पुरुष:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
जज्ञिषेyou have been born; you are born
जज्ञिषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जज्ञिषे (लिट्/परिप्रास; आत्मनेपदम्)
सःhe; that (one)
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनुafter; along; in accordance
अनु:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
ह्वयामसिwe call; we invoke
ह्वयामसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootह्वे/ह्वा (धातु ‘to call’) → ह्वयामसि
माdo not
मा:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
पुराbefore; too soon
पुरा:
कालाधिकरणम्
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
जरसःof old age; of decay
जरसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootजरस् (प्रातिपदिक)
मृथाःmay you not die
मृथाः:
क्रिया
TypeVerb
Rootमृ (धातु ‘to die’) → मृथाः

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)

Devata: Āyus / the Loka of the living; Death (Mṛtyu) as adversary

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-like expansion possible (text-length suggests non-anuṣṭubh; edition-dependent)

{"primary_rasa":"karuna","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From tender concern and urgency to courageous refusal of premature death, ending in reassurance.","listener_experience":"Feeling ‘called back’ and held by community and cosmos; fear softens into determination.","intensity":8}