Mantra 11
Sukta 23
Sanskrit (Devanagari)
हतो राजा क्रिमीणामुतैषां स्थपतिर्हतः । हतो हतमाता क्रिमिर्हतभ्राता हतस्वसा
IAST Transliteration
ható rājā krimī́ṇām utáiṣāṃ sthápatir hatáḥ | ható hatá-mātā krimír hatá-bhrātā hatá-svasā ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Slain is the king of worms, and slain their house-lord too. Slain is the worm with mother slain, with brother slain, with sister slain.
Translation
कृमियों का राजा मारा गया, और उनका गृहपति भी मारा गया। वह कृमि भी मारा गया जिसकी माता मारी गई, जिसका भाई मारा गया, जिसकी बहन मारी गई।
Word by Word
हतःslain, killed
हतः:
कर्तृ (विधेय-विशेषणः ‘राजा’स्य)
TypeAdjective (past passive participle)
Root√हन् (हन्ति) / हत (PPP)
राजाking
राजा:
कर्तृ/विषय (वाक्यस्य विषयः)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
क्रिमीणाम्of the worms
क्रिमीणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः ‘राजा’स्य)
TypeNoun
Rootकृमि (प्रातिपदिक)
उतand, also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
एषाम्of these (of them)
एषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः ‘स्थपतिः’स्य)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्थपतिःoverseer, chief, master
स्थपतिः:
कर्तृ/विषय (द्वितीय-वाक्यस्य विषयः)
TypeNoun
Rootस्थपति (प्रातिपदिक)
हतःslain
हतः:
कर्तृ (विधेय-विशेषणः ‘स्थपतिः’स्य)
TypeAdjective (past passive participle)
Root√हन् (हन्ति) / हत (PPP)
हतःslain
हतः:
कर्तृ (विधेय-विशेषणः; अनुवृत्त्या ‘क्रिमिः’ इत्यस्य)
TypeAdjective (past passive participle)
Root√हन् (हन्ति) / हत (PPP)
हतमाताwhose mother is slain / mother-slain
हतमाता:
कर्तृ (विधेय-विशेषणः ‘क्रिमिः’स्य)
TypeAdjective (compound)
Rootहत (PPP) + मातृ (प्रातिपदिक)
क्रिमिःthe worm
क्रिमिः:
कर्तृ/विषय (तृतीय-वाक्यस्य विषयः)
TypeNoun
Rootकृमि (प्रातिपदिक)
हतभ्राताwhose brother is slain / brother-slain
हतभ्राता:
कर्तृ (विधेय-विशेषणः ‘क्रिमिः’स्य)
TypeAdjective (compound)
Rootहत (PPP) + भ्रातृ (प्रातिपदिक)
हतस्वसाwhose sister is slain / sister-slain
हतस्वसा:
कर्तृ (विधेय-विशेषणः ‘क्रिमिः’स्य)
TypeAdjective (compound)
Rootहत (PPP) + स्वसृ (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Krimi (hostile agent)
Chandas: Anuṣṭubh (approx.)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Fierce overthrow → quiet certainty of non-return.","listener_experience":"Strong closure; sense that the problem is ended at the root.","intensity":8}