Mantra 13
Sukta 137
Sanskrit (Devanagari)
इन्द्रः स दामने कृत ओजिष्ठः स मदे हितः । द्युम्नी श्लोकी स सोम्यः
IAST Transliteration
índraḥ sá dā́mane kṛtá ójiṣṭhaḥ sá máde hitáḥ | dyumnī́ ślokī́ sá sómyaḥ ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Indra—he is established in the house, most mighty; he is set in exhilaration: splendid in power, of fair renown, he is Soma-gracious.
Translation
इन्द्र—वह गृह में प्रतिष्ठित है, सबसे अधिक बलवान; वह मद (उत्साह) में स्थित है। वह तेजस्वी, यशस्वी, और सोम-प्रसन्न है।
Word by Word
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ (इन्द्रस्य पुनरुक्त-सूचकः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दामनेfor the house/home (as recipient/purpose)
दामने:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदामन् (प्रातिपदिक)
कृतःmade, fashioned, established
कृतः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootकृ (धातु) → कृत (क्त-कृदन्त)
ओजिष्ठःmost powerful
ओजिष्ठः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootओजस् (प्रातिपदिक) → ओजिष्ठ (इष्ठ-प्रत्यय, अतिशय)
सःhe
सः:
कर्तृ (इन्द्रस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मदेin exhilaration/rapture (intoxication)
मदे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
हितःplaced, set, stationed
हितः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootधा (धातु) → हित (क्त-कृदन्त; √धा/√हि-धारणे परम्परया)
द्यु॒म्नीsplendid, radiant
द्यु॒म्नी:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective (as epithet)
Rootद्यु॒म्निन्/द्यु॒म्नि (प्रातिपदिक; ‘द्यु॒म्न’ से)
श्लोकीfamed, celebrated in verses
श्लोकी:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootश्लोकिन् (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ (इन्द्रस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सोम्यःsoma-like; gracious/pleasant
सोम्यः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसोम्य (प्रातिपदिक; सोम-सम्बन्धी)
Attribution
Rishi: Ṛgvedic seer-tradition (per RV source).
Devata: Indra
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From assertion of might → settling into placed presence → quiet radiance and good repute.","listener_experience":"Safety, steadiness, dignified uplift; ‘the house feels guarded.’","intensity":5}