Mantra 1

Sukta 71

वेदमाता। स्तुता मया वरदा वेदमाता प्र चोदयन्तां पावमानी द्विजानाम्। आयुः प्राणं प्रजां पशुं कीर्तिं द्रविणं ब्रह्मवर्चसम्। मह्यं दत्त्वा व्रजत ब्रह्मलोकम्

vedamātā́ | stutā́ mayā́ varadā́ vedamātā́ prá codayantāṃ pāvamānī́ dvijānā́m | ā́yuḥ prāṇáṃ prajā́ṃ paśúṃ kī́rtiṃ dráviṇaṃ brahmavárcasam | máhyaṃ dattvā́ vrajata brahmalokám

O Mother of the Veda. Praised by me, boon-bestowing Mother of the Veda, let the Purifying Ones impel onward the twice-born: life and breath, progeny and cattle, fame and wealth, and brahmanic splendour—having bestowed these upon me, depart unto the world of Brahman.

हे वेदमाता! मेरे द्वारा स्तुत, वर देने वाली वेदमाता—पावमानी (शुद्ध करने वाली शक्तियाँ) द्विजों को आगे प्रेरित करें। आयु, प्राण, प्रजा, पशु, कीर्ति, द्रविण (धन) और ब्रह्मवर्चस—ये मुझे देकर तुम ब्रह्मलोक को प्रस्थान करो।

वेदमाताthe Mother of the Veda
वेदमाता:
कर्तृ
TypeNoun (compound)
Rootवेद-मातृ (प्रातिपदिक) समासः
स्तुताpraised
स्तुता:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (past passive)
Root√स्तु (स्तुत ‘praised’)
मयाby me
मया:
करण
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वरदाboon-giving
वरदा:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Noun
Rootवर-द (प्रातिपदिक) समासः
वेदमाता(O) Mother of the Veda
वेदमाता:
कर्तृ
TypeNoun (compound)
Rootवेद-मातृ (प्रातिपदिक) समासः
प्रforth, onward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
चोदयन्ताम्let them impel/urge
चोदयन्ताम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√चुद् (प्रेरणे) + णिच्
पावमानीthe purifying (one)
पावमानी:
कर्तृ
TypeAdjective (f.)
Rootपावमान (प्रातिपदिक; √पू ‘to purify’ से)
द्विजानाम्of the twice-born
द्विजानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootद्वि-ज (प्रातिपदिक) समासः
आयुःlife-span
आयुः:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
प्राणम्breath, vital force
प्राणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
प्रजाम्offspring
प्रजाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
पशुम्cattle, livestock
पशुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
कीर्तिम्fame
कीर्तिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकीर्ति (प्रातिपदिक)
द्रविणम्wealth
द्रविणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्रविण (प्रातिपदिक)
ब्रह्मवर्चसम्brahmanic splendor, sacred radiance
ब्रह्मवर्चसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootब्रह्म-वर्चस् (प्रातिपदिक) समासः
मह्यम्to me
मह्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeGerund
Root√दा (दाने) → क्त्वान्त
व्रजतgo
व्रजत:
क्रिया
TypeVerb
Root√व्रज् (गत्यर्थे)
ब्रह्मलोकम्to the world of Brahman
ब्रह्मलोकम्:
कर्म (गत्यर्थक-क्रियायाः गन्तव्य)
TypeNoun
Rootब्रह्म-लोक (प्रातिपदिक) समासः

Rishi: Atharvanic tradition (late book; r̥ṣi uncertain)

Devata: Vedamātā (Vāc/Śruti), Pāvamānī (Purifier), and Brahman (as locus: brahmaloka)

Chandas: Mixed; late Atharvanic triṣṭubh/jagatī-like expansions with enumerative cadence

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at the maternal power of Veda → confident reception of boons → serene release to brahmaloka.","listener_experience":"Elevated, inspired, ‘consecrated’; sense of inner brightness and legitimacy.","intensity":5}