Devanagari script संदर्शने कोपः वाक्यस्याश्रवणप्रतिषेधौ आसनचक्षुषोरदानम् वर्णस्वरभेदः एकाक्षिभ्रुकुट्योष्ठनिर्भोगः स्वेदश्वासस्मितानामस्थानोत्पत्तिः परमन्त्रणमकस्माद्व्रजनम् वर्धनमन्यस्य भूमिगात्रविलेखनमन्यस्योपतोदनम् विद्यावर्णदेशकुत्सा समदोषनिन्दा प्रतिदोषनिन्दा प्रतिलोमस्तवः सुकृतानवेक्षणम् दुष्कृतानुकीर्तनम् पृष्ठावधानमतित्यागः मिथ्याभिभाषणम् राजदर्शिनां च तद्वृत्तान्यत्वम् ॥ कZ_०५.५.०९ ॥
Transliteration saṃdarśane kopaḥ vākyasyāśravaṇapratiṣedhau āsanacakṣuṣoradānam varṇasvarabhedaḥ ekākṣibhrukuṭyoṣṭhanirbhogaḥ svedaśvāsasmitānāmasthānotpattiḥ paramantraṇamakasmādvrajanam vardhanamanyasya bhūmigātravilekhanamanyasyopatodanam vidyāvarṇadeśakutsā samadoṣanindā pratidoṣanindā pratilomastavaḥ sukṛtānavekṣaṇam duṣkṛtānukīrtanam pṛṣṭhāvadhānamatityāgaḥ mithyābhibhāṣaṇam rājadarśināṃ ca tadvṛttānyatvam
Translation अप्रसन्नता के लक्षण हैं: मिलने पर क्रोध; बात न सुनना या स्वीकार न करना; आसन न देना, यहाँ तक कि दृष्टि भी न देना; रंग और स्वर में परिवर्तन; एक आँख से घूरना, भौंहें चढ़ाना, होंठ टेढ़े करना; पसीना, श्वास में परिवर्तन, अनुचित मुस्कान; दूसरों से परामर्श करना; अचानक चले जाना; किसी और को बढ़ावा देना; भूमि या अपने अंगों को कुरेदना/खरोंचना; किसी और को चुभाना/ताने देना; विद्या, वंश या देश का उपहास करना; सामान्य दोषों के लिए या प्रत्येक दोष के लिए निंदा करना; उलटे ढंग से प्रशंसा करना; सुकृत्यों की उपेक्षा करना; दुष्कृत्यों का वर्णन करना; पीठ फेरना या त्याग देना; झूठ बोलना; और राजा तक पहुँच रखने वालों के आचरण में परिवर्तन।
Word by Word संदर्शने on being seen / at the time of an audience (meeting) वाक्यस्य of (one’s) speech / words अश्रवण not listening / refusal to hear प्रतिषेधौ two acts of prohibition/refusal (i.e., refusal to listen and refusal to respond/accept) अदानम् not giving; withholding (e.g., not offering a seat / not giving eye-contact) वर्ण color/complexion; (also) phonetic class स्वर voice; tone; vowel/accent भेदः change/alteration (difference) एकाक्षि one-eyed look / looking with one eye (sidelong) भ्रुकुटि frown; knitted eyebrows निर्भोगः contortion/drawing (of the face), grimace (lit. distortion/withdrawal) श्वास of breathing (heavy breaths) स्मितानाम् of smiles (smirks) अस्थान at an improper time/place उत्पत्तिः arising/occurrence परमन्त्रणम् private whispering/consultation with another अकस्मात् suddenly; without cause व्रजनम् going away; departure वर्धनम् praising/raising; showing increase (of regard) अन्यस्य of another (person) विलेखनम् scratching; drawing lines (nervously) अन्यस्य of another (person) उपतोदनम् prodding/poking (someone) कुत्सा contempt; disparagement दोष fault; defect; offence प्रतिदोष each fault in turn / fault-for-fault प्रतिलोम contrary; perverse; against the grain स्तवः praise (ironical/contrary praise here) सुकृत of good deeds/merits अनवेक्षणम् not noticing; not taking into account दुष्कृत of bad deeds/demerits अनुकीर्तनम् recounting; repeatedly mentioning अवधानम् attention (directed elsewhere/behind) अतित्यागः excessive neglect/abandonment; over-disregard अभिभाषणम् speaking/addressing (someone) राजदर्शिनाम् of those who see/meet the king (royal visitors) तद्वृत्तानि those behaviours/acts (of theirs) अन्यत्वम् difference/alteration; being otherwise (change from normal) Entities Mentioned K
king (implied by rājadarśinām) More Details FAQs Because shifts in access networks often precede formal decisions; intermediaries adjust first when favor and information channels change.
