Sutra 31
Devanagari script
अल्पकोशः कुप्यपशुक्षेत्राणि दद्यात् अल्पं च हिरण्यम् ॥ कZ_०५.३.३१ ॥
Transliteration
alpakośaḥ kupyapaśukṣetrāṇi dadyāt alpaṃ ca hiraṇyam
Translation
जब कोष कम हो, तो वह वस्तुएँ/सामान, पशुधन और भूमि दे, और स्वर्ण/नकद बहुत थोड़ा दे।
Word by Word
अल्पकोशःone with a small treasury (a financially weak ruler)
अल्पकोशः:
TypeNoun (Adjectival compound used substantively)
Rootअल्प + कोश
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; ‘अल्पः कोशः यस्य सः’ इति अर्थे बहुव्रीहिरपि सम्भवः, परन्तु वाक्ये कर्तृपदे ‘अल्प-कोशः (अल्पः कोशः)’ इति कर्मधारय-प्रयोगः सुगमः
कुप्यmovable goods/wares
कुप्य:
TypeNoun
Rootकुप्य
Formद्वितीया-बहुवचनम् (समाहार/समुच्चयार्थे), नपुंसकलिङ्गः; ‘कुप्य’ = विक्रेय/उपकरणादि द्रव्य (movables/wares)
पशुlivestock/animals
पशु:
TypeNoun
Rootपशु
Formद्वितीया-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः
क्षेत्राणिfields/landholdings
क्षेत्राणि:
TypeNoun
Rootक्षेत्र
Formद्वितीया-बहुवचनम्, नपुंसकलिङ्गः
दद्यात्should give/grant
दद्यात्:
TypeVerb
Rootदा (दान)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘देयम्/दद्यात्’ = ‘should give’
अल्पम्a small amount
अल्पम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअल्प
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गः; ‘अल्पं (किञ्चित्)’
चand
च:
TypeParticle/Conjunction
Rootच
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थकः
हिरण्यम्money/treasure (gold/coin)
हिरण्यम्:
TypeNoun
Rootहिरण्य
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गः
Entities Mentioned
K
kośa (treasury)K
kupya (commodities)P
paśu (livestock)K
kṣetra (land)H
hiraṇya (gold/cash)FAQs
It conserves liquidity while still meeting obligations; it also converts state-controlled assets into welfare/compensation without immediate cash outflow.