Sutra 41
Devanagari script
मनुष्यकरं वा वृक्षे रक्षोभयं प्ररूपयित्वा सिद्धव्यञ्जनाः पौरजानपदानां हिरण्येन प्रतिकुर्युः ॥ कZ_०५.२.४१ ॥
Transliteration
manuṣyakaraṃ vā vṛkṣe rakṣobhayaṃ prarūpayitvā siddhavyañjanāḥ paurajānapadānāṃ hiraṇyena pratikuryuḥ ।
Translation
या फिर, वृक्ष पर मनुष्य का हाथ टाँगकर ‘राक्षस-भय’ का रूप दिखाकर, सिद्ध-चमत्कारकर्मी का वेष धरे एजेंट नगरवासियों और ग्रामीणों से उपायों के बदले सोना वसूलें।
Word by Word
मनुष्यकरम्a ‘human-tribute’/human offering (presented as if a levy/tribute)
मनुष्यकरम्:
TypeNoun
Rootमनुष्य + कर
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्मपद)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
वृक्षेon/at a tree
वृक्षे:
TypeNoun
Rootवृक्ष
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी (अधिकरण)
रक्षः-भयम्fear of demons/ogres (a staged ‘demon scare’)
रक्षः-भयम्:
TypeNoun
Rootरक्षस् + भय
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्मपद)
प्ररूपयित्वाhaving staged/represented (it)
प्ररूपयित्वा:
TypeVerb (Gerund)
Rootप्र-√रूप (रूपयति)
Formक्त्वान्त (अव्ययभाव), पूर्वकाले कृत्य
सिद्ध-व्यञ्जनाःagents already trained and disguised/marked (covert operatives)
सिद्ध-व्यञ्जनाः:
TypeNoun/Adjective
Rootसिद्ध + व्यञ्जन
Formपुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा (कर्तृपद)
पौर-जानपदानाम्of townsmen and countryside people
पौर-जानपदानाम्:
TypeNoun
Rootपौर + जानपद
Formपुंलिङ्ग, बहुवचन-समाहार/समुच्चयार्थ, षष्ठी बहुवचन (सम्बन्ध)
हिरण्येनwith gold/money
हिरण्येन:
TypeNoun
Rootहिरण्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, तृतीया (करण)
प्रतिकुर्युःshould compensate/make amends (pay off)
प्रतिकुर्युः:
TypeVerb
Rootप्रति-√कृ
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
Entities Mentioned
I
impostor ‘siddha’ agentsT
townspeople (paura)C
countryside residents (jānapada)FAQs
Create a perceived supernatural threat, then sell the remedy—extracting payment under the guise of protection.
Operatives who mimic holy/occult authority to make the threat and the ‘cure’ credible.