Sutra 6
Devanagari script
तं राजा दूष्यद्रव्योपभोगातिसर्गेण दूष्ये विक्रमयेत् ॥ कZ_०५.१.०६ ॥
Transliteration
taṃ rājā dūṣyadravyopabhogātisargeṇa dūṣye vikramayet
Translation
राजा उसे दूषित/निषिद्ध वस्तुओं के उपयोग या अत्यधिक ग्रहण के द्वारा खुला अपराध करने के लिए उकसाए, जिससे वह ‘दूष्य’ ठहरे।
Word by Word
तम्him (the offender)
तम्:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम-प्रातिपदिक; द्वितीया-एकवचन; पुंलिङ्ग (सन्दर्भतः ‘पुरुषम्/अपराधिनम्’ इत्यर्थे)
राजाthe king
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
Formप्रातिपदिक; प्रथमा-एकवचन; पुंलिङ्ग; कर्तृ
दूष्य-द्रव्य-उपभोग-अतिसर्गेणby (the offence of) excessive/unauthorized use or disposal in relation to tainted/forbidden goods
दूष्य-द्रव्य-उपभोग-अतिसर्गेण:
TypeNoun
Rootअतिसर्ग
Formसमासः: दूष्य + द्रव्य + उपभोग + अतिसर्ग; तृतीया-एकवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (अतिसर्ग-शब्दानुसारः); करण-कारक (हेतौ/साधने)
दूष्येin/with respect to the tainted/forbidden item (the ‘dūṣya’)
दूष्ये:
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootदूष्य
Formप्रातिपदिक; सप्तमी-एकवचन; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (सन्दर्भतः ‘दूष्य-वस्तु/दूष्य-क्षेत्र’); अधिकरण-कारक
विक्रमयेत्should punish / should cause to be dealt with severely (make him transgress/overstep as a penalty)
विक्रमयेत्:
TypeVerb
Rootक्रम् (वि + क्रम्)
Formलोट्/विधिलिङ्-रूप (आज्ञार्थ/विध्यर्थ); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुष; एकवचन; causative (णिच्) — ‘विक्रमयति’ = ‘अतिक्रमयति/अतिवर्तयति/दण्डं प्रयोजयति’ इत्यर्थे
Entities Mentioned
K
king (rājā)T
target individual (taṃ)T
tainted goods (dūṣyadravya)FAQs
Create a prosecutable ‘taint’ by inducing the target to overuse/illicitly take forbidden goods, producing a pretext for action.
It converts a political threat into an administrative-legal liability, enabling removal under a public rationale.