Sutra 50
Devanagari script
देशकालकार्यवशेन तु कोशदण्डयोरन्यतरः प्रमाणीभवति ॥ कZ_०८.१.५० ॥
Transliteration
deśakālakāryavaśena tu kośadaṇḍayor anyataraḥ pramāṇībhavati.
Translation
परन्तु देश, काल और कार्य के अनुसार कोष या दण्ड—इनमें से कोई एक निर्णायक (प्रमाण) बनता है।
Word by Word
देशplace/territory (region)
देश:
TypeNoun
Rootदिश्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन (समासाङ्ग)
कालtime/occasion
काल:
TypeNoun
Rootकल्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन (समासाङ्ग)
कार्यtask/affair (case)
कार्य:
TypeNoun
Rootकृ
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन (समासाङ्ग)
वशेनdepending on; according to
वशेन:
TypeNoun
Rootवश
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; एकवचन; (हेतु/निमित्ते) ‘वशेन’ = ‘के कारण/अनुसार’
तुbut; however
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formनिपात; विरोध/विशेषार्थक
कोशtreasury; financial resources
कोश:
TypeNoun
Rootकोश
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; द्विवचन (समासाङ्ग)
दण्डयोःpunitive power/force; punishment
दण्डयोः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; द्विवचन (समासाङ्ग)
अन्यतरःeither one (of the two)
अन्यतरः:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्यतर
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (कोशदण्डयोः इति षष्ठी-द्विवचन-सम्बन्धे) ‘either of the two’
प्रमाणीभवतिbecomes authoritative/decisive (the determining factor)
प्रमाणीभवति:
TypeVerb
Rootभू (प्रमाणी-√कृ > प्रमाणीभू)
Formलट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद; ‘प्रमाणी-भू’ = ‘प्रमाणं भवति/प्रमाणत्वं गच्छति’
Entities Mentioned
K
kośa (treasury)D
daṇḍa (coercive power)D
deśaK
kālaK
kāryaFAQs
No single instrument is universally primary; the ruler must choose whether finance or force is decisive based on context (region, timing, mission).