Sutra 3
Devanagari script
गुणप्रातिलोम्यमभावः प्रदोषः प्रसङ्गः पीडा वा व्यसनम् ॥ कZ_०८.१.०३ ॥
Transliteration
guṇaprātilomyamabhāvaḥ pradoṣaḥ prasaṅgaḥ pīḍā vā vyasanam
Translation
‘आपदा’ के रूप: गुणों का उलट जाना (ह्रास), अभाव (हानि), प्रदोष (दोष/भ्रष्टता), प्रसंग (हानिकारक उलझाव), या पीड़ा (आघात/दबाव)।
Word by Word
गुणप्रातिलोम्यम्inversion/perversion of (good) qualities; acting contrary to proper qualities
गुणप्रातिलोम्यम्:
TypeNoun
Rootगुण + प्रातिलोम्य
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘गुणस्य प्रातिलोम्यम्’ = गुणानां विपर्ययः/उल्टापनम्
अभावःabsence; non-existence; lack
अभावः:
TypeNoun
Rootअभाव
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
प्रदोषःfault; blemish; defect
प्रदोषः:
TypeNoun
Rootप्र + √दुष् (दोषे) → प्रदोष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
प्रसङ्गःattachment; entanglement; undue involvement
प्रसङ्गः:
TypeNoun
Rootप्र + √सञ्ज्/√सङ्ग् (सङ्गे) → प्रसङ्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
पीडाpain; affliction; oppression
पीडा:
TypeNoun
Root√पीड् (पीडने) → पीडा
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)
व्यसनम्calamity; misfortune; distress (also: vice/addiction, depending on context)
व्यसनम्:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
FAQs
As a diagnostic checklist: is capability reversing (guṇa-prātilomya), missing (abhāva), corrupted (pradoṣa), entangled (prasaṅga), or under active strain (pīḍā)?
Costly entanglements—unwinnable commitments, factional capture, or dependencies that multiply obligations and reduce freedom of action.