Sutra 13
Devanagari script
मन्त्रिपुरोहितादिभृत्यवर्गमध्यक्षप्रचारं पुरुषद्रव्यप्रकृतिव्यसनप्रतीकारमेधनं च राजैव करोति ॥ कZ_०८.१.१३ ॥
Transliteration
mantripurohitādibhṛtyavargam adhyakṣapracāraṃ puruṣadravyaprakṛtivyasanapratīkāram edhanaṃ ca rājaiva karoti
Translation
मंत्रियों, पुरोहित आदि सेवक-वर्ग के प्रबन्ध/नियंत्रण, विभागाध्यक्षों की निगरानी, तथा पुरुष-बल, द्रव्य-साधन और राज्य-प्रकृतियों पर आने वाली आपदाओं के प्रतिकार को सुदृढ़ करना—यह सब राजा ही करता है।
Word by Word
मन्त्रि-पुरोहित-आदि-भृत्य-वर्गम्the group/class of servants such as ministers and the chaplain
मन्त्रि-पुरोहित-आदि-भृत्य-वर्गम्:
TypeNoun
Rootमन्त्रिन्/पुरोहित/आदि/भृत्य/वर्ग
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; कर्मपदम् (करोति इत्यस्य)
अध्यक्ष-प्रचारम्the supervision/operations (movement, functioning) of superintendents
अध्यक्ष-प्रचारम्:
TypeNoun
Rootअध्यक्ष/प्रचार
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; कर्मपदम्
पुरुष-द्रव्य-प्रकृति-व्यसन-प्रतीकार-मेधनम्the arranging/providing of remedies against calamities affecting personnel, finances, the constituents of the state, and disasters
पुरुष-द्रव्य-प्रकृति-व्यसन-प्रतीकार-मेधनम्:
TypeNoun
Rootपुरुष/द्रव्य/प्रकृति/व्यसन/प्रतीकार/मेधन
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; कर्मपदम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्; पूर्वोक्तकर्मपदानां समुच्चयः
राजाthe king
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; कर्तृपदम्
एवalone; indeed
एव:
TypeParticle
Rootएव
Formअवधारणार्थक-अव्ययम् (नूनम्/केवलम्)
करोतिdoes; carries out
करोति:
TypeVerb
Rootकृ
Formलट्; परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः; एकवचनम्; वर्तमानकालः
Entities Mentioned
K
king (rājā)M
ministers (mantri)P
purohitaA
adhyakṣas (superintendents)P
prakṛtis (state elements)FAQs
They are control functions (oversight, inspection, and system-strengthening) that prevent capture of the state by subordinates and ensure coherence across departments.