Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 2

नाभेरधःकायं हस्तपङ्कभस्मपांसुभिरिति स्पृशतस्त्रिपणो दण्डः तैरेवामेध्यैः पादष्ठीविकाभ्यां च षट्पणः छर्दिमूत्रपुरीषादिभिर्द्वादशपणः ॥ कZ_०३.१९.०२ ॥

nābher adhaḥkāyaṃ hasta-paṅka-bhasma-pāṃsubhir iti spṛśatas tripaṇo daṇḍaḥ; tair evāmedhyaiḥ pāda-ṣṭhīvikābhyāṃ ca ṣaṭpaṇaḥ; chardi-mūtra-purīṣādibhir dvādaśapaṇaḥ

यदि कोई नाभि के नीचे किसी के शरीर को हाथ में कीचड़, राख या धूल लगाकर छुए, तो तीन पण का दण्ड है। उन्हीं अपवित्र पदार्थों से यदि पैर से या थूक से ऐसा करे, तो छह पण। उल्टी, मूत्र, मल आदि से करे, तो बारह पण।

नाभेःof the navel
नाभेः:
TypeNoun
Rootनाभि
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन
अधःbelow
अधः:
TypeIndeclinable
Rootअधस्
Formअव्यय; उपसर्ग/क्रियाविशेषणभावे
कायम्the body (part)
कायम्:
TypeNoun
Rootकाय
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन
हस्तhand
हस्त:
TypeNoun
Rootहस्त
Formपुंलिङ्ग; (समासाङ्ग)
पङ्कmud
पङ्क:
TypeNoun
Rootपङ्क
Formपुंलिङ्ग; (समासाङ्ग)
भस्मash
भस्म:
TypeNoun
Rootभस्मन्/भस्म
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग)
पांसुभिःwith dust
पांसुभिः:
TypeNoun
Rootपांसु
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन
इतिthus (as stated)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formअव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थ/उद्धरणचिह्न
स्पृशतः(he) touches
स्पृशतः:
TypeVerb
Rootस्पृश्
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमा-एकवचन; वर्तमानकाल; (कर्तरि)
त्रिपणःthree-paṇa (fine)
त्रिपणः:
TypeNoun
Rootत्रि + पण
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; दण्डविशेषणम् (दण्डः)
दण्डःpenalty; fine
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
तैःwith those (same)
तैः:
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं/नपुं; तृतीया-बहुवचन
एवindeed; only; the very same
एव:
TypeParticle
Rootएव
Formअव्यय; अवधारण
अमेध्यैःwith impure (things)
अमेध्यैः:
TypeAdjective
Rootअमेध्य
Formपुं/नपुं; तृतीया-बहुवचन; विशेषणम् (तैः)
पादfoot
पाद:
TypeNoun
Rootपाद
Formपुंलिङ्ग; (समासाङ्ग)
ष्ठीविकाspittle; saliva
ष्ठीविका:
TypeNoun
Rootष्ठीविका
Formस्त्रीलिङ्ग; (समासाङ्ग)
आभ्याम्with both (of them)
आभ्याम्:
TypePronoun
Rootइदम् (एतद्)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया-द्विवचन; (पाद-ष्ठीविकाभ्याम् इत्यर्थे)
and
:
TypeConjunction
Root
Formअव्यय; समुच्चय
षट्पणःsix-paṇa (fine)
षट्पणः:
TypeNoun
Rootषट् + पण
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; दण्डविशेषणम् (दण्डः)
छर्दिvomit
छर्दि:
TypeNoun
Rootछर्दि
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग)
मूत्रurine
मूत्र:
TypeNoun
Rootमूत्र
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग)
पुरीषfeces; excrement
पुरीष:
TypeNoun
Rootपुरीष
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग)
आदिभिःwith etcetera; with and the like
आदिभिः:
TypeNoun
Rootआदि
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन; ‘आदि’ = ‘and the like’ (समाहारार्थ)
द्वादशपणःtwelve-paṇa (fine)
द्वादशपणः:
TypeNoun
Rootद्वादश + पण
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; दण्डविशेषणम् (दण्डः)

FAQs

A calibrated scale combining (i) method (hand vs foot/spittle) and (ii) degree of defilement (ordinary dirt vs bodily waste), treating humiliation and contamination as measurable public-order harms.