Sutra 32
Devanagari script
बृहस्पतिसववर्जं प्रतिसवनं हि दक्षिणा दीयन्ते ॥ कZ_०३.१४.३२ ॥
Transliteration
bṛhaspatisavavarjaṃ pratisavanaṃ hi dakṣiṇā dīyante
Translation
बृहस्पति-सव को छोड़कर, प्रत्येक सवन पर दक्षिणा दी जाती है।
Word by Word
बृहस्पति-सव-वर्जम्excluding the Bṛhaspati-pressing (Bṛhaspati’s soma-pressing)
बृहस्पति-सव-वर्जम्:
TypeAdjective (Kṛdanta-based)
Rootवृज् (वर्जने) / वर्ज (कृदन्त-आधार)
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम्, द्वितीया; विशेषणम् (प्रतिसवनम् इति पदं विशेषयति): ‘बृहस्पतेः सवः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः; तद्वर्जम् = ‘तत् वर्जयित्वा/तद् विना’ इत्यर्थे अव्ययीभावसदृश-प्रयोगः, परन्तु रूपतः द्वितीया-एकवचनं नपुंसकम्
प्रतिसवनम्at each pressing/at every soma-pressing (each savana)
प्रतिसवनम्:
TypeNoun
Root√सू (सवने/प्रसवे) → सवन (नाम)
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम्, द्वितीया; ‘प्रति’ उपसर्गपूर्वकं ‘सवन’—‘प्रत्येकं सवनम्/प्रत्येकस्मिन् सवने’ इत्यर्थे कर्म/अधिकरण-प्रायः प्रयोगः
हिindeed; for
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपातः; हेतौ/निश्चये/समर्थने
दक्षिणाःfees/gifts (ritual honoraria)
दक्षिणाः:
TypeNoun
Rootदक्षिणा
Formस्त्रीलिङ्गे बहुवचनम्, प्रथमा; कर्तृपदम् (दीयन्ते इत्यस्य)
दीयन्तेare given
दीयन्ते:
TypeVerb
Root√दा (दाने)
Formलट्-लकारः, कर्मणि प्रयोगः (passive), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; ‘(दक्षिणाः) दीयन्ते’ = ‘are given’
Entities Mentioned
B
Bṛhaspati-savaD
dakṣiṇāS
savanaFAQs
Administrative rules remain enforceable only when exceptions are enumerated; otherwise disputes arise over implied exemptions.