Sutra 11
Devanagari script
तस्य त्रिभागमादाता दद्यात् शेषं प्रदाता ॥ कZ_०३.११.०९ ॥
Transliteration
tasya tribhāgam ādātā dadyāt śeṣaṃ pradātā
Translation
उस (राशि/दावे) का एक-तिहाई वसूल करने वाला एजेंट देगा; शेष देने वाला (मुख्य पक्ष/जिसने वसूली की व्यवस्था की) देगा।
Word by Word
तस्यof him/of that (person/party)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुं/नपुं), सर्वनाम-प्रातिपदिक
त्रि-भागम्a third part (one-third share)
त्रि-भागम्:
TypeNoun
Rootभाग
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं), 'त्रि' संख्याशब्द-पूर्वपद
आदाताthe receiver/taker
आदाता:
TypeNoun (agent noun)
Rootआ-दा
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं), कर्तरि तृच्-प्रत्ययान्त (आदातृ-भावः)
दद्यात्should give
दद्यात्:
TypeVerb
Rootदा
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
शेषम्the remainder
शेषम्:
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootशेष
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं/नपुं), 'remaining' इति विशेषणार्थः; अत्र द्रव्यवाचकवत्
प्रदाताthe giver/payer
प्रदाता:
TypeNoun (agent noun)
Rootप्र-दा
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं), कर्तरि तृच्-प्रत्ययान्त (प्रदातृ-भावः)
Entities Mentioned
Ā
ādātā (collector/agent)P
pradātā (giver/provider/liable principal)FAQs
Kauṭilya allocates financial responsibility between an agent who collects and the principal party, preventing full burden being shifted to one side and standardizing enforcement practice.