Sutra 3

Devanagari script

सीता भागो बलिः करो वणिक् नदीपालस्तरो नावः पत्तनं विविचितं वर्तनी रज्जुश्चोररज्जुश्च राष्ट्रम् ॥ कZ_०२.६.०३ ॥

Transliteration

sītā bhāgo baliḥ karo vaṇik nadīpālastaro nāvaḥ pattanaṃ vivicitaṃ vartanī rajjuścorarajjuśca rāṣṭram

Translation

राज्य (जनपद) की आय का आधार है—सीता (राजकीय खेती की भूमि), भाग (उत्पादन का राज्यांश), बलि (धार्मिक/उपहार-कर), कर (कर), वणिक-शुल्क, नदीपाल व नदी-शुल्क, तर (नदी-उतार/घाट-शुल्क), नाव (नौका/फेरी-शुल्क), पत्तन (नगर/बंदरगाह-शुल्क), विविचित (विविध/अनियमित वसूली), वर्तनी (मार्ग-आय), रज्जु (रस्सी/टोल-शुल्क), चोररज्जु (चोर-नियंत्रण/बरामदगी से संबंधित वसूली), तथा राष्ट्र (अन्य राजस्व-क्षेत्र)।

Word by Word

• सीता: state farmland / agriculture (and its produce)
• Type: Noun
• Root: सीता
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• भागः: share; portion (state’s share)
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• बलिः: tribute; levy
• Type: Noun
• Root: बलि
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• करः: tax
• Type: Noun
• Root: कर
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• वणिक्: merchant; trader
• Type: Noun
• Root: वणिज्
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्; प्रातिपदिकम्: वणिज्; रूपम्: वणिक् (जश्त्व/सन्ध्यन्त-रूप)

• नदीपालः: river-guard; officer in charge of rivers
• Type: Noun
• Root: पाल
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्; नदी + पालः

• तरः: ferry; crossing (means/service)
• Type: Noun
• Root: तर
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• नावः: boats
• Type: Noun
• Root: नौ
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा बहुवचनम् (नौ-शब्दः)

• पत्तनम्: port; harbor-town
• Type: Noun
• Root: पत्तन
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• विविचितम्: separated; demarcated; designated
• Type: Participle
• Root: वि + विचि
• Form: भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; (पत्तनम् इत्यस्य विशेषणम्)

• वर्तनी: route; road; track
• Type: Noun
• Root: वर्तनी
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• रज्जुः: rope; measuring cord
• Type: Noun
• Root: रज्जु
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

• चोररज्जुः: thieves’ rope; fraudulent measuring line
• Type: Noun
• Root: रज्जु
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्; चोर + रज्जुः

• राष्ट्रम्: kingdom; realm; state territory
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्

Entities Mentioned

• State farms
• Tax administration
• Merchant community
• River guards
• Ports/market towns
• Road authorities
• Police/anti-bandit apparatus

More Details

FAQs

How does this list complement the ‘durga’ revenue list?

It shifts from urban, office- and licensing-based revenues to agrarian shares, territorial taxes, and transport corridor collections across the wider realm.

What is the policy logic behind monetizing rivers, ports, and roads?

These are chokepoints of commerce; charging for protection, passage, and infrastructure turns security and connectivity into steady fiscal streams.