Sutra 21
Devanagari script
उत्तरः पूर्वो वा श्मशानभागो वर्णोत्तमानाम् दक्षिणेन श्मशानं वर्णावराणाम् ॥ कZ_०२.४.२१ ॥
Transliteration
uttaraḥ pūrvo vā śmaśānabhāgo varṇottamānām dakṣiṇena śmaśānaṃ varṇāvarāṇām
Translation
उच्च वर्णों के लिए श्मशान-क्षेत्र उत्तर या पूर्व में होना चाहिए; निम्न वर्णों के लिए श्मशान दक्षिण में होना चाहिए।
Word by Word
उत्तरःnorthern
उत्तरः:
TypeAdjective
Rootउत्तर
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; विशेषणम् (श्मशानभागः इत्यस्य)
पूर्वःeastern
पूर्वः:
TypeAdjective
Rootपूर्व
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; विशेषणम् (श्मशानभागः इत्यस्य)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
श्मशानभागःa section/portion of the cremation-ground
श्मशानभागः:
TypeNoun
Rootभाग
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; समासः: श्मशानस्य भागः
वर्णोत्तमानाम्of the higher varṇas (upper classes)
वर्णोत्तमानाम्:
TypeNoun (collective)
Rootवर्णोत्तम
Formषष्ठी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः; समासः: वर्णानाम् उत्तमाः (श्रेष्ठवर्णाः)
दक्षिणेनto the south / on the southern side
दक्षिणेन:
TypeNoun/Adjective (directional)
Rootदक्षिण
Formतृतीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गः (दक्षिणेन = दक्षिणभागेन/दक्षिणदिशया); करण/अधिकरणार्थे
श्मशानम्the cremation-ground
श्मशानम्:
TypeNoun
Rootश्मशान
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गः; (अस्ति/भवति इत्यर्थे) कर्म/विधेयपदम्
वर्णावराणाम्of the lower varṇas (lower classes)
वर्णावराणाम्:
TypeNoun (collective)
Rootवर्णावर
Formषष्ठी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः; समासः: वर्णानाम् अवराः (हीन/निम्नवर्णाः)
Entities Mentioned
C
cemetery/cremation ground (śmaśāna)H
higher varṇas (varṇottama)L
lower varṇas (varṇāvara)FAQs
It formalizes civic order and reduces conflict over ritual space, while also managing a socially sensitive, potentially polluting municipal function through regulated siting.