Sutra 22
Devanagari script
अर्धवास्तुकमुत्तमागारम् त्रिभागान्तरं वा इष्टकावबद्धपार्श्वम् वामतः प्रदक्षिणसोपानं गूढभित्तिसोपानमितरतः ॥ कZ_०२.३.२२ ॥
Transliteration
ardhavāstukamuttamāgāram tribhāgāntaraṃ vā iṣṭakāvabaddhapārśvam vāmataḥ pradakṣiṇasopānaṃ gūḍhabhittisopānamitarataḥ
Translation
उत्तमागार ‘अर्धवास्तुक’ प्रकार का होता है; अथवा उसमें त्रिभागान्तर (एक-तिहाई का अन्तर) रखा जाता है। उसके पार्श्व ईंटों से आबद्ध/सुदृढ़ किए जाते हैं; बाईं ओर दाहिने मुड़ने वाली सीढ़ी होती है, और दूसरी ओर दीवार के भीतर बनी गूढ़ (छिपी) सीढ़ी होती है।
Word by Word
अर्धवास्तुकम्a half-site (half-plot) type (house/building)
अर्धवास्तुकम्:
TypeNoun (adjectival)
Rootवास्तु
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘अर्धवास्तुक’ इति विशेषणम् (अगारे)
उत्तमागारम्an excellent/superior house (best-class building)
उत्तमागारम्:
TypeNoun
Rootआगार
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘उत्तम’ इति विशेषणम्
त्रिभागान्तरम्having an interval/spacing of one-third (as prescribed)
त्रिभागान्तरम्:
TypeNoun (adjectival)
Rootअन्तर
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘त्रिभागस्य अन्तरम्’ = त्रिभाग-परिमाणान्तरयुक्तम् (विशेषणम्)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
इष्टकावबद्धपार्श्वम्with sides (walls) fastened/bound with bricks
इष्टकावबद्धपार्श्वम्:
TypeNoun (adjectival)
Rootपार्श्व
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘इष्टकाभिः अवबद्धे पार्श्वे यस्य तत्’ (विशेषणम्)
वामतःon the left side; from the left
वामतः:
TypeIndeclinable (adverbial)
Rootवाम
Formतसिल्-प्रत्ययान्तम्; दिशावाचक-अव्ययम्
प्रदक्षिणसोपानम्a right-hand/right-turning staircase
प्रदक्षिणसोपानम्:
TypeNoun (adjectival)
Rootसोपान
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘प्रदक्षिण’ इति विशेषणम् (सोपाने)
गूढभित्तिसोपानम्a concealed staircase in/within the wall
गूढभित्तिसोपानम्:
TypeNoun (adjectival)
Rootसोपान
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘गूढायां भित्तौ (अन्तः/आवृत-) सोपानम्’ (विशेषणम्)
इतरतःon the other side; from the opposite side
इतरतः:
TypeIndeclinable (adverbial)
Rootइतर
Formतसिल्-प्रत्ययान्तम्; ‘अन्यतः’ इत्यर्थः
Entities Mentioned
U
uttamāgāra (superior house)B
brickwork (iṣṭakā)S
staircases (sopāna)FAQs
It supports controlled movement, emergency egress, and security planning—features important for residences of officials or protected persons.