Sutra 4
Devanagari script
लक्षितमल्पं वा चतुर्भागमर्धकुडुबं कुडुबमर्धप्रस्थं प्रस्थं वेति ज्ञातशौचा निर्हरेयुः ॥ कZ_०२.२५.०४ ॥
Transliteration
lakṣitam alpaṃ vā caturbhāgam ardha-kuḍubaṃ kuḍubam ardha-prasthaṃ prasthaṃ veti jñāta-śaucā nirhareyuḥ
Translation
वे (सेवक) केवल मान्य/चिह्नित छोटे मापों में ही दें—चौथाई, आधा-कुडुब, कुडुब, आधा-प्रस्थ या प्रस्थ—और यह वितरण उन परिचारकों द्वारा हो जिनकी शुचिता/विश्वसनीयता ज्ञात हो।
Word by Word
लक्षितम्the marked/standard (measure)
लक्षितम्:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootलक्ष्
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; (लक्ष् + क्त) ‘marked/indicated’
अल्पम्small; lesser (quantity)
अल्पम्:
TypeAdjective
Rootअल्प
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषण
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
चतुर्भागम्a quarter (one-fourth)
चतुर्भागम्:
TypeNoun
Rootभाग
Formचतुर्भाग-; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘चार भागों में से एक’ (quarter)
अर्धकुडुबम्half a kuduba
अर्धकुडुबम्:
TypeNoun
Rootकुडुब
Formअर्ध- + कुडुब; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘आधा कुडुब’
कुडुबम्a kuduba (a standard measure)
कुडुबम्:
TypeNoun
Rootकुडुब
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; परिमाणवाचक संज्ञा
अर्धप्रस्थम्half a prastha
अर्धप्रस्थम्:
TypeNoun
Rootप्रस्थ
Formअर्ध- + प्रस्थ; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘आधा प्रस्थ’
प्रस्थम्a prastha (a standard measure)
प्रस्थम्:
TypeNoun
Rootप्रस्थ
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; परिमाणवाचक संज्ञा
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
इतिthus; as follows
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउद्धरण/निश्चयार्थक अव्यय; विकल्पसूची-समापन
ज्ञातशौचाःthose whose cleanliness/trustworthiness has been ascertained
ज्ञातशौचाः:
TypeNoun (bahuvrihi adjective)
Rootज्ञा; शौच
Formज्ञात- (क्त, ‘known/ascertained’) + शौच (n. ‘purity/cleanliness’); बहुव्रीहिः; पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; ‘येषां शौचं ज्ञातम्’
निर्हरेयुःshould take out / should issue (from stores)
निर्हरेयुः:
TypeVerb
Rootनिर्हृ
Formलिङ् (विधिलिङ्); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; बहुवचन; धातु: हृ ‘to take/carry’ उपसर्ग: निर्; अर्थ: ‘they should take out/remove/issue’
Entities Mentioned
K
kuḍuba (measure)P
prastha (measure)A
attendants/dispensersFAQs
Standardized dispensing to prevent short-measure fraud, stabilize pricing/taxation, and simplify auditing.
To reduce contamination and corruption by staffing sensitive points of sale with vetted, accountable personnel.