Sutra 47

Devanagari script

मांसपलविंशत्या स्नेहार्धकुडुबः पलिको लवणस्यांशः क्षारपलयोगो द्विधरणिकः कटुकयोगो दध्नुश्चार्धप्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.४७ ॥

Transliteration

māṃsapalaviṃśatyā snehārdhakuḍubaḥ paliko lavaṇasyāṃśaḥ kṣārapalayogo dvidharaṇikaḥ kaṭukayogo dadhnuścārdhaprasthaḥ

Translation

बीस पल मांस के हिस्से में: आधा कुडुब चर्बी/घी; नमक का एक पल-भाग; क्षार का एक पल; दो धरणिक मूल्य का कटु मसाला; और आधा प्रस्थ दही।

Word by Word

• मांसपलविंशत्या: with twenty palas of meat (i.e., meat measuring 20 palas)
• Type: Noun
• Root: मांस; पल; विंशति
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; संख्यावाचक-समास (मांसपल + विंशति) = ‘२० पल मांस’ इत्यर्थे; करण/प्रमाण-निर्देश

• स्नेह: fat/oil (unctuous substance)
• Type: Noun
• Root: स्निह्
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘घृत-तैलादि’ अर्थे

• अर्धकुडुबः: half a kuḍuba (a measure)
• Type: Noun
• Root: अर्ध; कुडुब
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; परिमाणवाचकः; अर्ध + कुडुब (कुडुबस्य अर्धः)

• पलिकः: of one pala (pala-measure)
• Type: Adjective
• Root: पलिक
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘पल-परिमाणयुक्तः/पलमात्रः’ इत्यर्थे (विशेषणम्)

• लवणस्य: of salt
• Type: Noun
• Root: लवण
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन

• अंशः: a portion/part
• Type: Noun
• Root: अंश
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘भागः/अंश-प्रमाणम्’

• क्षारपलयोगः: a mixture/addition of alkali in pala-measure
• Type: Noun
• Root: क्षार; पल; युज्
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; क्षारस्य पल-प्रमाणेन योगः (क्षार + पल + योग)

• द्विधरणिकः: of two dharaṇikās (a double dharaṇikā measure)
• Type: Adjective
• Root: द्वि; धरणिका
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; द्वि + धरणिक (द्विधरणिक-प्रमाणः)

• कटुकयोगः: addition/mixture of a pungent ingredient
• Type: Noun
• Root: कटुक; युज्
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; कटुकस्य योगः

• दध्नः: of curd
• Type: Noun
• Root: दधि
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन; (पाठे ‘दध्नुश्च’ इति सन्धिविच्छेदे ‘दध्नः च’)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• अर्धप्रस्थः: half a prastha (a measure)
• Type: Noun
• Root: अर्ध; प्रस्थ
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; परिमाणवाचकः; अर्ध + प्रस्थ (प्रस्थस्य अर्धः)

Entities Mentioned

• meat (māṃsa)
• fat/oil (sneha)
• salt (lavaṇa)
• alkali (kṣāra)
• pungent spices (kaṭuka)
• curd (dadhi)
• measures: pala, kuḍuba, prastha
• currency: dharaṇika

More Details

FAQs

Why does the sūtra include both quantities and a monetary value (dharaṇika)?

It indicates a dual control system: physical standardization (measures) plus fiscal auditability (priced additives), enabling inspection, budgeting, and prevention of pilferage.

What is the administrative intent of listing precise additives?

To enforce uniform quality and prevent contractors/officials from diluting rations or substituting inferior inputs under vague rules.