Sutra 53
Devanagari script
तपनीयमुज्ज्वाल्य रागत्रिभागं दद्यात्पीतरागं भवति ॥ कZ_०२.१३.५३ ॥
Transliteration
tapanīyam ujjvālya rāgatribhāgaṃ dadyāt pītarāgaṃ bhavati
Translation
परिष्कृत सोना (तपनीय) को तपाकर राग (रंग-मिश्रण) के तीन भाग मिलाने चाहिए; वह पीत-राग (पीली चमक) वाला हो जाता है।
Word by Word
तपनीयम्refined/pure gold
तपनीयम्:
TypeNoun/Adjective
Rootतपनीय
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)
उज्ज्वाल्यhaving heated / after kindling (i.e., after heating it)
उज्ज्वाल्य:
TypeVerb (absolutive)
Rootउद्+ज्वल्
Formक्त्वान्त (उज्ज्वाल्य), अव्यय; अर्थः—‘प्रज्वाल्य/तप्त्वा’
राग-त्रि-भागम्one-third portion of the colouring/alloying material
राग-त्रि-भागम्:
TypeNoun
Rootराग + त्रि + भाग
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘त्रिभाग’ = तृतीयांश (one-third)
दद्यात्should give / should add
दद्यात्:
TypeVerb
Rootदा (दाने)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
पीत-रागम्yellow colouring/alloying material
पीत-रागम्:
TypeNoun
Rootपीत + राग
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)
भवतिbecomes / results
भवति:
TypeVerb
Rootभू (सत्तायाम्)
Formलट् (present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
Entities Mentioned
T
tapanīya (refined gold)R
rāga (colouring mixture)FAQs
It constrains discretionary variation by artisans, making output predictable and enabling audits of material consumption.