Sutra 51
Devanagari script
त्रयोऽंशास्तपनीयस्य द्वात्रिंशद्भागश्वेततारमूर्च्छिताः तत् श्वेतलोहितकं भवति ॥ कZ_०२.१३.५१ ॥
Transliteration
trayo'ṃśās tapanīyasya dvātriṃśadbhāgaśvetatāramūrcchitāḥ tat śvetalohitakaṃ bhavati
Translation
तपनीय (परिष्कृत) सुवर्ण के तीन भाग, श्वेत तार (रजत) के बत्तीस भाग के साथ मिलाकर (मूर्च्छित) करने पर श्वेत-लोहितक (हल्का लाल-श्वेत) धातु/मिश्रधातु बनती है।
Word by Word
त्रयःthree
त्रयः:
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं.), संख्यावाचक-विशेषणम्
अंशाःparts; shares/portions
अंशाः:
TypeNoun
Rootअंश
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं.)
तपनीयस्यof refined gold
तपनीयस्य:
TypeNoun
Rootतपनीय
Formषष्ठी-एकवचनम् (नपुं./पुं. प्रयोगः), सम्बन्ध-निर्देशः
द्वात्रिंशत्thirty-two
द्वात्रिंशत्:
TypeNumeral
Rootद्वात्रिंशत्
Formसंख्यावाचकं (अव्ययवत्/अविकारी), ‘32’
भागpart; portion
भाग:
TypeNoun
Rootभाग
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं.), परिमाण/अंश-निर्देशः
श्वेततारwhite wire (i.e., silver wire)
श्वेततार:
TypeNoun
Rootश्वेततार
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं.), ‘श्वेता तारा यस्य/श्वेत-तारः’ (white wire/silver-wire)
मूर्च्छिताःhaving been fused/combined (alloyed)
मूर्च्छिताः:
TypeVerb (Past Passive Participle)
Rootमूर्च्छ्
Formकृदन्तः (क्त), प्रथमा-बहुवचनम् (पुं.), कर्मणि; ‘मूर्च्छित’ = मिश्रित/संयोजित
तत्that; thereby; then
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.), अन्वय-निर्देशकः
श्वेतलोहितकम्a whitish-reddish (metal/alloy); ‘white-reddish’
श्वेतलोहितकम्:
TypeNoun/Adjective
Rootश्वेतलोहितक
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुं.), वर्ण-निर्देशः (श्वेत + लोहितक)
भवतिbecomes; is
भवति:
TypeVerb
Rootभू
Formलट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
Entities Mentioned
T
tapanīya (refined gold)T
tāra (silver)Ś
śvetalohitaka (alloy description)FAQs
By fixing ratios, the state can define acceptable fineness and detect debasement—critical for coin integrity and tax payments in bullion.