Sutra 47
Devanagari script
तपनीयं ज्येष्ठं सुवर्णं सुरागं समसीसातिक्रान्तं पाकपत्त्रपक्वं सैन्धविकयोज्ज्वालितं नीलपीतश्वेतहरितशुकपत्त्रवर्णानां प्रकृतिर्भवति ॥ कZ_०२.१३.४७ ॥
Transliteration
tapanīyaṃ jyeṣṭhaṃ suvarṇaṃ surāgaṃ samasīsātikrāntaṃ pākapattrapakvaṃ saindhavikayojjvālitaṃ nīlapītaśvetaharitaśukapattravarṇānāṃ prakṛtir bhavati
Translation
‘तपनीय’ श्रेष्ठ सुवर्ण—अच्छे रंग वाला, सम-सीसा (बराबर सीसा) वाली अवस्था से आगे संसाधित, पतली परतों में पकाकर परिपक्व (पाकपत्त्रपक्व), और सैन्धविक योग से अग्नि में तपाया हुआ—नीला, पीला, श्वेत, हरित तथा तोते के पंख-जैसे रंगों की प्राकृतिक आधार-धातु बनता है।
Word by Word
तपनीयम्refined/excellent (gold)
तपनीयम्:
TypeNoun/Adjective
Rootतपनीय
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्
ज्येष्ठम्the best/superior
ज्येष्ठम्:
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्
सुवर्णम्gold
सुवर्णम्:
TypeNoun
Rootसुवर्ण
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्
सुरागम्having good colour/lustre
सुरागम्:
TypeAdjective
Rootसुराग
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्
समसीसातिक्रान्तम्free from (the defect of) lead; having surpassed/removed lead admixture
समसीसातिक्रान्तम्:
TypeAdjective
Rootसम-सीसा-अतिक्रान्त
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्; समासः = सम + सीसा + अतिक्रान्त
पाकपत्त्रपक्वम्properly cooked/processed by the refining procedure (using the पाक-leaf/plate)
पाकपत्त्रपक्वम्:
TypeAdjective
Rootपाक-पत्त्र-पक्व
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्; समासः = पाक + पत्त्र + पक्व
सैन्धविकयाwith a rock-salt preparation (as an agent)
सैन्धविकया:
TypeNoun
Rootसैन्धविका
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया एकवचनम् (करणे)
उज्ज्वालितम्made to glow; well-heated/brightened
उज्ज्वालितम्:
TypeParticiple
Rootउत्+ज्वल् (ज्वलँ दीप्तौ)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्
नीलपीतश्वेतहरितशुकपत्त्रवर्णानाम्of (shades of) blue, yellow, white, green, and parrot-feather colour
नीलपीतश्वेतहरितशुकपत्त्रवर्णानाम्:
TypeNoun (genitive plural)
Rootनील-पीत-श्वेत-हरित-शुक-पत्त्र-वर्ण
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे षष्ठी बहुवचनम्; समासः = (नील + पीत + श्वेत + हरित) इति द्वन्द्वः + शुकपत्त्रवर्ण (तत्पुरुष)
प्रकृतिःthe natural/true state; the standard nature
प्रकृतिः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
भवतिis/comes to be
भवति:
TypeVerb
Rootभू (भू सत्तायाम्)
Formलट् लकारः; परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः; एकवचनम्
Entities Mentioned
T
tapanīya (refined gold)S
sīsa (lead)S
saindhavika (rock-salt preparation)FAQs
It gives inspectors practical criteria to verify whether gold meets state-defined grades, which protects revenue and prevents counterfeit or under-standard bullion.