Sutra 36
Devanagari script
सायं प्रातश्च लक्षितं कर्तृकारयितृमुद्राभ्यां निदध्यात् ॥ कZ_०२.१३.३६ ॥
Transliteration
sāyaṃ prātaś ca lakṣitaṃ kartṛ-kārayitṛ-mudrābhyāṃ nidadhyāt
Translation
शाम को और फिर सुबह, कर्ता और आदेश देने वाले—दोनों की मुहरों से चिह्नित करके (कार्य/सामग्री) जमा कर दे।
Word by Word
सायम्in the evening
सायम्:
TypeAvyaya
Rootसायम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (समयः)
प्रातःin the morning
प्रातः:
TypeAvyaya
Rootप्रातः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (समयः)
चand
च:
TypeAvyaya
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
लक्षितम्(that which is) marked/identified
लक्षितम्:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Root√लक्ष् (लक्षणे)
Formकृदन्तः; क्त-प्रत्ययान्तम्; नपुंसकलिङ्गे एकवचनम् (प्रथमा/द्वितीया)
कर्तृकारयितृमुद्राभ्याम्by/with the seals of the doer and the authorizer (causer)
कर्तृकारयितृमुद्राभ्याम्:
TypeNoun
Rootमुद्रा (with कर्तृ, कारयितृ as qualifiers)
Formस्त्रीलिङ्ग-आकारान्त; तृतीया-द्विवचनम्; समासः = कर्तृ-कारयितृ-मुद्रा (कर्तुः कारयितुः च मुद्रा)
निदध्यात्he should deposit/keep (it) in custody
निदध्यात्:
TypeVerb
Rootनि-√धा (निधाने/स्थापने)
Formलोट्-लकारः (विधिलिङ्/आज्ञार्थे प्रयोगः); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः एकवचनम्
Entities Mentioned
K
kartṛ (artisan/maker)K
kārayitṛ (commissioning officer/state authority)M
mudrā (seal)FAQs
It creates dual accountability and a verifiable chain of custody, reducing substitution, under-delivery, or post-facto alteration.
It tightens control across shift changes and overnight risk periods, enabling frequent reconciliation.