Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 9

यवमाषतिलपलाशपीलुक्षारैर्गोक्षीराजक्षीरैर्वा कदलीवज्रकन्दप्रतीवपो मार्दवकरः ॥ कZ_०२.१२.०९ ॥

yavamāṣatilapalāśapīlukṣārairgokṣīrājakṣīrairvā kadalīvajrakandapratīvapo mārdavakaraḥ

जौ, माष (उड़द), तिल, पलाश और पीलु के क्षार से—गाय के दूध या बकरी के दूध के साथ—और कदली (केला) तथा वज्रकन्द सहित बनाया गया प्रतीवाप (फ्लक्स) मृदुता/नम्यता उत्पन्न करता है।

यवbarley
यव:
TypeNoun
Rootयव
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
माषblack gram (urad)
माष:
TypeNoun
Rootमाष
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
तिलsesame
तिल:
TypeNoun
Rootतिल
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
पलाशpalāśa (Butea monosperma)
पलाश:
TypeNoun
Rootपलाश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
पीलुpīlu (Salvadora persica / a pīlu-tree product)
पीलु:
TypeNoun
Rootपीलु
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
क्षारैःwith alkalis / alkaline salts
क्षारैः:
TypeNoun
Rootक्षार
Formपुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन
गोक्षीरcow’s milk
गोक्षीर:
TypeNoun
Rootगो-क्षीर
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः); गोः क्षीरम्
अजक्षीरैःwith goat’s milk
अजक्षीरैः:
TypeNoun
Rootअज-क्षीर
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया बहुवचन; अजस्य क्षीरम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
कदलीbanana plant
कदली:
TypeNoun
Rootकदली
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
वज्रvajra (a hard tuber/plant, in this context)
वज्र:
TypeNoun
Rootवज्र
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
कन्दtubers / bulbs
कन्द:
TypeNoun
Rootकन्द
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)
प्रतीवपःan additive/admixture (to be applied/added)
प्रतीवपः:
TypeNoun
Rootप्रति-√वप्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘प्रति’ उपसर्गपूर्वक-नाम (प्रतीवप = admixture/additive applied/put in)
मार्दवकरःproducing softness / a softening (agent)
मार्दवकरः:
TypeAdjective (used predicatively)
Rootमार्दव-कर
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; मार्दवस्य (मृदुतायाः) करः = ‘producing softness’
K
kṣāra
G
go-kṣīra
A
aja-kṣīra
P
pratīvāpa
Y
yava
M
māṣa
T
tila
P
palāśa
P
pīlu
K
kadalī
V
vajrakanda

FAQs

Because coinage, sheets, fittings, and certain weapon/tool parts require controlled ductility; specifying recipes supports consistent manufacture and quality inspection.