Sutra 80

Devanagari script

माधुरमापरान्तकं कालिङ्गं काशिकं वाङ्गकं वात्सकं माहिषकं च कार्पासिकं श्रेष्ठम् । इति ॥ कZ_०२.११.११५ ॥

Transliteration

mādhuramāparāntakaṃ kāliṅgaṃ kāśikaṃ vāṅgakaṃ vātsakaṃ māhiṣakaṃ ca kārpāsikaṃ śreṣṭham | iti

Translation

कपास के वस्त्रों (कार्पासिक) में माधुर, अपरान्तक, कालिङ्ग, काशिक, वाङ्गक, वात्सक और माहिषक के (वस्त्र) श्रेष्ठ हैं—ऐसा।

Word by Word

• माधुरम्: Mathurā (Madhura) variety (of cotton)
• Type: Noun (adjectival substantive)
• Root: मधुर (प्रा. ‘मधुर’/‘मधु’ से)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; गुणवाचक-विशेषण का संज्ञावत् प्रयोग (कर्पास-प्रकार का नाम)

• अपरान्तकम्: Aparāntaka variety (of cotton)
• Type: Noun (adjectival substantive)
• Root: अपरान्तक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; देशनाम-आधारित किस्म

• कालिङ्गम्: Kaliṅga variety (of cotton)
• Type: Noun (adjectival substantive)
• Root: कालिङ्ग
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; देशनाम-आधारित किस्म

• काशिकम्: Kāśika (Kāśī/Varanasi-related) variety (of cotton)
• Type: Noun (adjectival substantive)
• Root: काशिक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘काशी’/‘काशिक’ (वाराणसी-सम्बद्ध) देशनाम-आधारित किस्म

• वाङ्गकम्: Vāṅgaka (Bengal/Vaṅga) variety (of cotton)
• Type: Noun (adjectival substantive)
• Root: वाङ्गक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; देशनाम-आधारित किस्म (वङ्ग/वाङ्ग)

• वात्सकम्: Vātsaka (Vatsa-region) variety (of cotton)
• Type: Noun (adjectival substantive)
• Root: वात्सक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; जनपद/देशनाम-आधारित किस्म (वत्स)

• माहिषकम्: Māhiṣaka variety (of cotton)
• Type: Noun (adjectival substantive)
• Root: माहिषक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; देशनाम-आधारित किस्म (माहिष/माहिष्मती-सम्बद्ध)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• कार्पासिकम्: cotton(-type), pertaining to cotton
• Type: Noun (adjectival substantive)
• Root: कार्पासिक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘कर्पास’ (cotton) से तद्धित; यहाँ कर्पास-सम्बद्ध/कर्पास-जात

• श्रेष्ठम्: the best/superior
• Type: Adjective (used predicatively)
• Root: श्रेष्ठ
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विधेय-विशेषण (इनमें) ‘श्रेष्ठ’

• इति: thus
• Type: Quotative particle
• Root: इति
• Form: अव्यय; उक्तिसमाप्ति/उद्धरण-चिह्न

Entities Mentioned

• cotton (kārpāsika)
• Mādhura
• Aparānta
• Kāliṅga
• Kāśī
• Vāṅga
• Vatsa
• Māhiṣa

More Details

FAQs

Why list multiple regions as producing ‘best’ cotton?

It codifies market intelligence into policy: provenance-based benchmarks help procurement officers and tax officials set expected grades and prices.

What broader niti principle is reflected?

Administrative rationalization: govern markets through clear categories, benchmarks, and enforceable standards rather than ad hoc judgment.