Sutra 39

Devanagari script

मार्जाराक्षकं शिरीषपुष्पकं गोमूत्रकं गोमेदकं शुद्धस्फटिकं मूलाटीवर्णं मणिवर्णानामन्यतमवर्णमिति वज्रवर्णाः ॥ कZ_०२.११.३९ ॥

Transliteration

mārjārākṣakaṃ śirīṣapuṣpakaṃ gomūtrakaṃ gomedakaṃ śuddhasphaṭikaṃ mūlāṭīvarṇaṃ maṇivarṇānām anyatamavarṇam iti vajravarṇāḥ

Translation

हीरे के मान्य रंग—बिल्ली की आँख जैसे, शिरीष-पुष्प जैसे, गोमूत्र-रंग, गोमेदक जैसे, शुद्ध स्फटिक जैसे, मूलाटी-रंग, अथवा रत्नों के रंगों में से कोई एक—हैं।

Word by Word

• मार्जाराक्षकम्: ‘cat-guard’ (cat’s-eye-like) colour/variety (a colour-term used for diamond/precious stones)
• Type: Noun
• Root: मार्जार + आक्षक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; समासान्त-पद (आक्षक = रक्षक/आख्यक-प्रायः ‘रक्षक’ अर्थे)

• शिरीषपुष्पकम्: silk-cotton (śirīṣa) flower-like colour/variety
• Type: Noun
• Root: शिरीष + पुष्पक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘शिरीषस्य पुष्पकं’

• गोमूत्रकम्: cow-urine-like (yellowish) colour/variety
• Type: Noun
• Root: गोमूत्रक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘गोमूत्र-सदृश-वर्ण’ इति विशेषणवत्

• गोमेदकम्: gomeda (hessonite) coloured / gomeda-like variety
• Type: Noun
• Root: गोमेदक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; रत्ननाम

• शुद्धस्फटिकम्: pure crystal(-like) colour/variety
• Type: Noun
• Root: शुद्ध + स्फटिक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘शुद्धः स्फटिकः’

• मूलाटीवर्णम्: mūlāṭī-coloured (a specific reference colour used in gem classification)
• Type: Noun
• Root: मूलाटी + वर्ण
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘मूलाट्याः वर्णः’

• मणिवर्णानाम्: of the colours of gems
• Type: Noun
• Root: मणि + वर्ण
• Form: पुंलिङ्ग (वर्ण), बहुवचन, षष्ठी; ‘मणीनां वर्णाः’/‘मणिवर्णाः’ इत्यर्थे

• अन्यतमवर्णम्: any one colour (among those)
• Type: Noun
• Root: अन्यतम + वर्ण
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘अन्यतमः वर्णः’ = ‘any one (among them) colour’

• इति: thus; as follows
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: अव्यय; उद्धरण/समाप्त्यर्थक

• वज्रवर्णाः: the colours/colour-varieties of diamond
• Type: Noun
• Root: वज्र + वर्ण
• Form: पुंलिङ्ग (वर्ण), बहुवचन, प्रथमा; ‘वज्रस्य वर्णाः’

Entities Mentioned

• vajra (diamond)
• mārjārākṣaka
• śirīṣapuṣpaka
• gomūtraka
• gomedaka
• śuddhasphaṭika
• mūlāṭīvarṇa

More Details

FAQs

Why specify many color descriptors?

To standardize appraisers’ language so that valuation and acceptance/rejection decisions are consistent across officials and markets.

What is the governance value of ‘any gem-color’?

It provides flexibility to include legitimate variants while still keeping them within an official grading framework.