Sutra 19

Devanagari script

आकरकर्मान्तद्रव्यहस्तिवनव्रजवणिक्पथप्रचारान्वारिस्थलपथपण्यपत्तनानि च निवेशयेत् ॥ कZ_०२.०१.१९ ॥

Transliteration

ākarakarmāntadravyahastivanavrajavaṇikpathapracārānvāristhalapathapaṇyapattanāni ca niveśayet

Translation

उसे खानों, कर्मान्तों (उत्पादन/कारखानों), द्रव्य‑भण्डारों, हस्तिवनों, व्रजों (गो‑पालन‑स्थानों), वणिक्पथ‑प्रचारों (व्यापार‑मार्ग व यात्रापथ), जल‑मार्गों और स्थल‑मार्गों, बाजारों तथा वाणिज्यिक पत्तनों/नगरों की स्थापना (और व्यवस्था) करनी चाहिए।

Word by Word

• आकर: mine; mineral source
• Type: Noun
• Root: आ√कॄ (आकिरति/आकिरण) / (रूढ)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• कर्मान्त: workshop; place of manufacture
• Type: Noun
• Root: कर्म + अन्त
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• द्रव्य: goods; material; wealth
• Type: Noun
• Root: द्रव्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• हस्तिवन: elephant-forest; elephant reserve
• Type: Noun
• Root: हस्ति + वन
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• व्रज: cattle-pen; pasture settlement
• Type: Noun
• Root: व्रज
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• वणिक्पथप्रचारान्: merchant-route traffic; commercial routes
• Type: Noun (कृदन्त-समास)
• Root: प्र√चर्
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया बहुवचन; ‘प्रचार’ (घञ्) = गमन/आवागमन-मार्ग/परिसंचरण

• अन्वारि: river-side tract; area along water
• Type: Noun
• Root: अनु + वारि
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः); अर्थः ‘जलानुगत-प्रदेश’

• स्थलपथ: land route
• Type: Noun
• Root: स्थल + पथ
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• पण्य: merchandise; saleable goods
• Type: Noun
• Root: पण्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• पत्तनानि: port; harbour town
• Type: Noun
• Root: पत्तन
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• निवेशयेत्: should establish; should locate (settlements/centres)
• Type: Verb
• Root: नि√विश्
• Form: विधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष एकवचन; causative (णिच्) प्रयोगः—‘स्थापयेत्/विन्यसेत्’

Entities Mentioned

• rājā (implied)
• mines (ākara)
• workshops (karmānta)
• elephant-forests (hastivana)
• cattle-ranches (vraja)
• merchants (vaṇik)
• markets (paṇya)
• ports (pattana)

More Details

FAQs

What administrative intent is emphasized in 2.1.19?

A coordinated state plan for economic nodes—resource extraction, production, strategic assets (elephants, cattle), and transport-and-market infrastructure—so revenue and security mutually reinforce.

Why are elephant-forests listed alongside mines and markets?

Elephants are a strategic military and prestige asset; their habitat is treated as a managed state resource within the same economic-security planning framework.