Sutra 31
Devanagari script
तुल्ये लाभगुणे प्रधानमासन्नमनतिपातिनमूनो वा येन भवेत्तमादातुं यायात् ॥ कZ_०९.७.३१ ॥
Transliteration
tulye lābhaguṇe pradhānam āsannam anatipātinam ūno vā yena bhavet tam ādātuṃ yāyāt
Translation
जब लाभ और गुण समान हों, तब उसे प्रधान लक्ष्य चुनना चाहिए—जो निकट हो, जिसमें विलंब न हो, या जिसमें कम व्यय/प्रयास लगे—जिससे परिणाम बेहतर हो।
Word by Word
तुल्येwhen (both are) equal
तुल्ये:
TypeAdjective
Rootतुल्य
Formसप्तमी-द्विवचनम् (नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे) ; विशेषणम्—‘लाभ’ ‘गुण’ इत्येतयोः समाने सति
लाभगुणेin profit and merit (i.e., with profit and qualities)
लाभगुणे:
TypeNoun (compound)
Rootलाभ + गुण
Formसप्तमी-द्विवचनम् (पुंलिङ्गे) ; अधिकरणे—‘लाभ’ तथा ‘गुण’ समानौ स्याताम्
प्रधानम्the principal (the preferable one)
प्रधानम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्रधान
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे) ; कर्म—‘प्रधानम् (व्यक्तिम्/वस्तु)’
आसन्नम्the nearer/closer one
आसन्नम्:
TypeAdjective
Rootआसन्न
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे) ; ‘प्रधानम्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्
अनतिपातिनम्not overstepping / not transgressing
अनतिपातिनम्:
TypeAdjective
Rootअन् + अति + √पत् (पत् गतौ) → अतिपातिन्; न-प्रत्ययेन निषेधः
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुंलिङ्गे/नपुंसक-प्रयोगे विशेषणवत्) ; ‘अतिपातिन्’ = अतिक्रमणशीलः/सीमालङ्घी; ‘अनतिपातिन्’ = न अतिक्रमणशीलः
ऊनःor (even) inferior/lesser
ऊनः:
TypeAdjective
Rootऊन
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुंलिङ्गे) ; विकल्पार्थे ‘वा’ सह—‘(सः) ऊनः’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
येनby whom / by which (means)
येन:
TypePronoun
Rootयद्
Formतृतीया-एकवचनम् (पुं/नपुंसक) ; करण/हेतौ—‘येन (कारणेन/येन पुरुषेण)’
भवेत्would be / should occur
भवेत्:
TypeVerb
Root√भू (भवति)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
तम्him / that one
तम्:
TypePronoun
Rootतद्
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुंलिङ्गे) ; ‘आदातुम्’ इत्यस्य कर्म
आदातुम्to take / to choose / to accept
आदातुम्:
TypeVerb (infinitive)
Rootआ + √दा (दाने/ग्रहणे)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तम् (infinitive) ; अर्थः—ग्रहणार्थम्/स्वीकारार्थम्
यायात्should go/proceed (to do so)
यायात्:
TypeVerb
Root√या (याति)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; (कर्तृ-लोपे) ‘(सः) यायात्’ = should proceed
FAQs
Prefer the primary objective and, among equals, choose what is closer, quicker (time-certain), or cheaper/less risky—whichever improves the net outcome.