Sutra 2
Devanagari script
दूष्यशुद्धायां पौरेषु जानपदेषु वा दण्डवर्जानुपायान्प्रयुञ्जीत ॥ कZ_०९.६.०२ ॥
Transliteration
dūṣyaśuddhāyāṃ paureṣu jānapadeṣu vā daṇḍavarjān upāyān prayuñjīta
Translation
आंतरिक दूष्यों की शुद्धि के लिए—चाहे नगरवासियों में हों या जनपद (ग्रामीण) में—वह दंड को छोड़कर उपायों (अर्थात् अहिंसक/कम-बल प्रयोग वाले साधनों) का प्रयोग करे।
Word by Word
दूष्य-शुद्धायाम्when/at the purification (clearing) of tainted/impure goods
दूष्य-शुद्धायाम्:
TypeNoun
Rootदूष्य, शुद्ध
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी; (शुद्धा) + याम्; ‘दूष्यस्य शुद्धिः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः, तस्मिन् सप्तमी
पौरेषुamong the townspeople
पौरेषु:
TypeNoun (adjectival substantive)
Rootपौर
Formपुंलिङ्ग; बहुवचन; सप्तमी
जानपदेषुamong the people of the countryside (janapada)
जानपदेषु:
TypeNoun (adjectival substantive)
Rootजानपद
Formपुंलिङ्ग; बहुवचन; सप्तमी
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
दण्ड-वर्जान्non-penal (excluding punishment)
दण्ड-वर्जान्:
TypeNoun (compound)
Rootदण्ड, वर्ज
Formपुंलिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया; ‘दण्डं वर्जयन्ति ये’ इति बहुव्रीहिः (दण्ड-रहितान्)
उपायान्measures, expedients
उपायान्:
TypeNoun
Rootउपाय
Formपुंलिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया
प्रयुञ्जीतshould employ/apply
प्रयुञ्जीत:
TypeVerb
Rootप्र + युज्
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन; लट्-आदेशार्थे विधिः; धातु: युज् (योजने) उपसर्ग: प्र
Entities Mentioned
P
paura (townspeople)J
jānapada (countryside subjects)FAQs
Broad coercion can alienate populations and intensify resentment; Kauṭilya signals a calibrated approach—use softer instruments first to isolate subversives without provoking mass backlash.
Sāma (conciliation), dāna (incentives), bheda (splitting networks), surveillance, informants, negotiated surrender, and administrative remedies—short of overt punishment.