Home›Arthashastra›Abhiyasyatkarma›Adhyaya 4›Sutra 24
←Previous Sutra
Next Sutra→

Sutra 24

Devanagari script

तुल्ये लाभे देशकालौ शक्त्युपायौ प्रियाप्रियौ जवाजवौ सामीप्यविप्रकर्षौ तदात्वानुबन्धौ सारत्वसातत्ये बाहुल्यबाहुगुण्ये च विमृश्य बहुगुणयुक्तं लाभमाददीत ॥ कZ_०९.४.२४ ॥

Transliteration

tulye lābhe deśakālau śaktyupāyau priyāpriyau javājavau sāmīpyaviprakarṣau tadātvānubandhau sāratvasātatye bāhulyabāhuguṇye ca vimṛśya bahuguṇayuktaṃ lābham ādadīta

Translation

लाभ समान हो तो देश-काल, अपनी शक्ति और उपाय, प्रिय-अप्रिय, शीघ्रता-विलम्ब, निकटता-दूरी, तत्काल फल और आगे के परिणाम, दृढ़ता और निरन्तरता, परिमाण और अनेक गुण—इन सब पर विचार करके अधिक गुणों से युक्त लाभ को ग्रहण करना चाहिए।

Word by Word
तुल्येwhen (they are) equal
तुल्ये:
TypeAdjective
Rootतुल्य
Formसप्तमी-द्विवचनम् (नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे/स्त्रीलिङ्गे—सामान्यतया विशेषणरूपेण); ‘तुल्ये (सति)’ = ‘समे (सति)’
लाभेin gain/profit
लाभे:
TypeNoun
Rootलाभ
Formसप्तमी-एकवचनम्, पुंलिङ्गः
देशplace/region
देश:
TypeNoun
Rootदेश
Formप्रथमा-द्विवचनम्, पुंलिङ्गः (समुच्चयः)
कालौtime
कालौ:
TypeNoun
Rootकाल
Formप्रथमा-द्विवचनम्, पुंलिङ्गः (समुच्चयः)
शक्तिstrength/capacity
शक्ति:
TypeNoun
Rootशक्ति
Formप्रथमा-द्विवचनम्, स्त्रीलिङ्गः (समुच्चयः)
उपायौmeans/methods
उपायौ:
TypeNoun
Rootउपाय
Formप्रथमा-द्विवचनम्, पुंलिङ्गः (समुच्चयः)
प्रियpleasant/favourable
प्रिय:
TypeAdjective
Rootप्रिय
Formप्रथमा-द्विवचनम्, नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे—समुच्चयः; ‘प्रियाप्रियौ’ इति द्वन्द्वे प्रथमपदम्
अप्रियौunpleasant/unfavourable
अप्रियौ:
TypeAdjective
Rootअप्रिय
Formप्रथमा-द्विवचनम्; ‘प्रियाप्रियौ’ इति द्वन्द्वे द्वितीयपदम्
जवspeed
जव:
TypeNoun
Rootजव
Formप्रथमा-द्विवचनम् (द्वन्द्वसमुच्चयः); ‘जवाजवौ’ इति द्वन्द्वे प्रथमपदम्
अजवौslowness
अजवौ:
TypeNoun/Adjective
Rootअजव
Formप्रथमा-द्विवचनम्; ‘जवाजवौ’ इति द्वन्द्वे द्वितीयपदम्
सामीप्यproximity
सामीप्य:
TypeNoun
Rootसामीप्य
Formप्रथमा-द्विवचनम् (द्वन्द्वसमुच्चयः); ‘सामीप्यविप्रकर्षौ’ इति द्वन्द्वे प्रथमपदम्
विप्रकर्षौremoteness/distance
विप्रकर्षौ:
TypeNoun
Rootविप्रकर्ष
Formप्रथमा-द्विवचनम्; ‘सामीप्यविप्रकर्षौ’ इति द्वन्द्वे द्वितीयपदम्
तदात्वimmediacy
तदात्व:
TypeNoun
Rootतदात्व
Formप्रथमा-द्विवचनम् (द्वन्द्वसमुच्चयः); ‘तदात्वानुबन्धौ’ इति द्वन्द्वे प्रथमपदम्
अनुबन्धौsubsequent consequence
अनुबन्धौ:
TypeNoun
Rootअनुबन्ध
Formप्रथमा-द्विवचनम्; ‘तदात्वानुबन्धौ’ इति द्वन्द्वे द्वितीयपदम्
सारत्वsubstantiality/real worth
सारत्व:
TypeNoun
Rootसारत्व
Formसप्तमी-द्विवचनम् (द्वन्द्वसमुच्चयः); ‘सारत्वसातत्ये’ इति द्वन्द्वे प्रथमपदम्
सातत्येcontinuity
सातत्ये:
TypeNoun
Rootसातत्य
Formसप्तमी-द्विवचनम्; ‘सारत्वसातत्ये’ इति द्वन्द्वे द्वितीयपदम्
बाहुल्यabundance
बाहुल्य:
TypeNoun
Rootबाहुल्य
Formसप्तमी-द्विवचनम् (द्वन्द्वसमुच्चयः); ‘बाहुल्यबाहुगुण्ये’ इति द्वन्द्वे प्रथमपदम्
बाहुगुण्येmanyfold excellence/multiple merits
बाहुगुण्ये:
TypeNoun
Rootबाहुगुण्य
Formसप्तमी-द्विवचनम्; ‘बाहुल्यबाहुगुण्ये’ इति द्वन्द्वे द्वितीयपदम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
विमृश्यhaving examined
विमृश्य:
TypeVerb (Gerund)
Rootवि√मृश्
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (gerund): ‘having considered/examined’
बहुगुणयुक्तम्endowed with many merits
बहुगुणयुक्तम्:
TypeAdjective
Rootबहुगुण-युक्त
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; ‘लाभम्’ इति विशेषयति
लाभम्gain/profit
लाभम्:
TypeNoun
Rootलाभ
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; कर्म
आददीतshould take/choose
आददीत:
TypeVerb
Rootआ√दा
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘he should take/choose’

FAQs

A structured comparison: when headline gains match, select the option with superior combined attributes—feasibility, speed, proximity, political acceptability, immediate and downstream benefits, durability, and breadth of advantages.

Use a multi-criteria matrix: score options on time-to-implement, resource intensity, political risk, logistical distance, immediate impact, long-term spillovers, durability, and co-benefits; choose the option with the strongest aggregate profile.

←Previous Sutra
Next Sutra→