मार्गादेशिकम् परभूमियोग्यमरियुद्धप्रतिलोममटवीबलप्रायः शत्रुर्वा बिल्वं बिल्वेन हन्यताम्ण् अल्पः प्रसारो हन्तव्यः इत्यटवीबलकालः ॥ कZ_०९.२.०८ ॥
mārgādeśikam parabhūmiyogyam ariyuddha-pratilomam aṭavī-bala-prāyaḥ śatrur vā bilvaṃ bilvena hanyatām; alpaḥ prasāro hantavyaḥ ity aṭavī-bala-kālaḥ |
जब शत्रु मुख्यतः अटवी/वन्य-बल का हो—जो मार्गों का जानकार हो, पर-भूमि में कार्य करने योग्य हो और अनियमित/छापामार ढंग से युद्ध करता हो—तो उसे उसी प्रकार के बल से ही रोका जाए (“बिल्व को बिल्व से मारा जाए”): सीमित, नियंत्रित प्रसार/कार्रवाई के साथ उसे नष्ट किया जाए। यही अटवी-बल के प्रयोग का समय है।
Match the adversary’s force-type and tactics: use similarly adapted troops and methods rather than conventional formations that the terrain and enemy style will negate.
Against mobile raiders in difficult terrain, overextension invites ambush and supply failure; Kautilya recommends tight control of movement and objectives.