Adhyaya 93: The Battle of Mahiṣa Daitya and the Gods

Verse 1

श्रीवराह उवाच । ततो महिषदैत्यस्तु कामरूपी महाबलः । मत्तहस्तिनमारुह्य यियासुर्मेरुपर्वतम् ॥

શ્રીવરાહે કહ્યું—ત્યારે ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનાર મહાબળવાન મહિષદૈત્ય મત્ત હાથી પર ચઢીને મેરુ પર્વત તરફ જવા ઇચ્છ્યો।

Verse 2

कालः कृतान्तो रक्ताक्षो हरणो मित्रहाऽनिलः । यज्ञहा ब्रह्महा गोग्घ्नः स्त्रीघ्नः संवर्त्तकस्तथा ॥

કાલ, કૃતાંત, રક્તાક્ષ, હરણ, મિત્રહા, અનિલ; યજ્ઞહા, બ્રહ્મહા, ગોગ્ઘ્ન, સ્ત્રીઘ્ન તથા સંવર્ત્તક—આ દૈત્ય નેતાઓના નામ હતા।

Verse 3

इत्येते दश चैकाश्च दैत्येन्द्रा युद्धदुर्मदाः । यथासंख्येन रुद्रांस्तु दुद्रुवुर्भीमविक्रमाः ॥

આ રીતે યુદ્ધના મદથી ઉન્મત્ત એવા આ દસ અને એક દૈત્યેન્દ્રો, ક્રમ પ્રમાણે, ભયંકર પરાક્રમવાળા રુદ્રો પર ધસી ગયા।

Verse 4

शेषान् देवान् शेषदैत्या यथायोगमुपाद्रवन् । स्वयं महिषदैत्यस्तु इन्द्रं दुद्राव वेगितः ॥

બાકી દૈત્યો બાકી દેવતાઓ પર યોગ્ય રીતે તૂટી પડ્યા; અને મહિષદૈત્ય પોતે જ વેગથી ઇન્દ્ર પર ધસી ગયો।

Verse 5

स चापि बलवान् दैत्यो ब्रह्मणो वरदर्पितः । अवध्यः पुरुषेणाजौ यद्यपि स्यात् पिनाकधृक् ॥

એ દૈત્ય પણ બળવાન હતો અને બ્રહ્માના વરથી ગર્વિત હતો; યુદ્ધમાં કોઈ પુરુષ દ્વારા તે વધ્ય ન હતો, પિનાકધારી (શિવ) હોય તોય।

Verse 6

आदित्यैर्वसुभिः साध्यै रुद्रैश्च निहता भृशम् । असुरा यातुधानाश्च संख्यापूरणकेवलाः ॥

આદિત્યો, વસુઓ, સાધ્યો અને રુદ્રોએ અસુરો તથા યાતુધાનોને અત્યંત સંખ્યામાં સંહાર્યા—જાણે તેઓ માત્ર મૃતકોની ગણતરી પૂરી કરવા માટે જ હતા.

Verse 7

देवानामपि सैन्यानि निहतान्यसुरैर्युधि । एवं भूते तदा भग्ने देवेन्द्रे विद्रुताः सुराः ॥

યુદ્ધમાં અસુરોએ દેવતાઓની સેનાઓને પણ નાશ કરી. આવી સ્થિતિમાં દેવೇಂದ್ರ (ઇન્દ્ર) પરાજિત થઈ ભાગ્યો ત્યારે સુરાઓ પણ વિખેરાઈને ભાગી ગયા.

Verse 8

अर्दिता विविधैः शस्त्रैः शूलपट्टिशमुद्गरैः । गतवन्तो ब्रह्मलोकमसुरैरर्दिताः सुराः ॥

શૂલ, પટ્ટિશ અને મુદગર વગેરે વિવિધ શસ્ત્રોથી પીડિત થઈ, અસુરો દ્વારા હેરાન કરાયેલા સુરાઓ બ્રહ્મલોકમાં ગયા.

Verse 9

तत्रेन्द्रं पुरमासाद्य देवैः सह शतक्रतुम् । अभिदुद्राव दैत्येन्द्रस्ततो देवाः क्रुधान्विताः ॥

ત્યાં ઇન્દ્રપુરમાં પહોંચી, દેવો સાથે રહેલા શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) પર દૈત્યેન્દ્ર ધસી આવ્યો; ત્યારે દેવો ક્રોધથી ભરાઈ ગયા.

Verse 10

आदाय स्वानि शस्त्राणि वाहनानि विशेषतः । अधिष्ठायासुरानाजौ दुद्रुवुर्मुदिता भृशम् ॥

પોતપોતાના શસ્ત્રો લઈને અને ખાસ કરીને પોતાના વાહનો પર આરૂઢ થઈ, અસુરો અત્યંત હર્ષિત થઈને યુદ્ધભૂમિમાં ધસી ગયા.

Verse 11

तेषां प्रववृत्ते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । घोरं प्रचण्डयोधानामन्योन्यमभिगर्जताम् ॥

તેઓ પરસ્પર સામસામે પડતાં જ ઘોર, તુમુલ અને રોમાંચક યુદ્ધ ઊભું થયું; પ્રચંડ યોધાઓ એકબીજા પર ગર્જના કરવા લાગ્યા।

Verse 12

तत्राञ्जनो नीलकुक्षिर्मेघवर्णो बलाहकः । उदराक्षो ललाटाक्षः सुभीमो भीमविक्रमः । स्वर्भानुश्चेति दैत्याष्टौ वसून् दुद्रुवुराहवे ॥

ત્યાં અંજના, નીલકુક્ષિ, મેઘવર્ણ, બલાહક, ઉદરાક્ષ, લલાટાક્ષ, સુભીમ, ભીમવિક્રમ અને સ્વર્ભાનુ—આ આઠ દૈત્ય—યુદ્ધમાં વસુઓ પર ધસી આવ્યા।

Verse 13

यथासंख्येन तद्वच्च दैत्याः द्वादश चापरे । आदित्यान् दैत्यवर्यास्तु तेषां प्राधान्यतः शृणु ॥

એ જ રીતે ક્રમશઃ બીજા બાર દૈત્ય પણ હતા; દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેઓ આદિત્યો સામે યુદ્ધ માટે ધસી આવ્યા—તેમના નામ પ્રાધાન્યક્રમથી સાંભળો।

Verse 14

भीमो ध्वङ्क्षो ध्वस्तकर्णः शङ्कुकर्णस्तथैव च । वज्रकायोऽतिवीर्यश्च विद्युन्माली तथैव च ॥

ભીમ, ધ્વંક্ষ, ધ્વસ્તકર્ણ, શંકુકર્ણ, વજ્રકાય, અતિવીર્ય અને વિદ્યુન્માલી—આ (તેમામાં) હતા।

Verse 15

रक्ताक्षो भीमदंष्ट्रस्तु विद्युज्जिह्वस्तथैव च । अतिकायो महाकायो दीर्घबाहुः कृतान्तकः ॥

રક્તાક્ષ, ભીમદંષ્ટ્ર, વિદ્યુજ્જિહ્વ, અતિકાય, મહાકાય, દીર્ઘબાહુ અને કૃતાંતક—(આ જ બાકી નામો) છે।

Verse 16

एते द्वादश दैत्येन्द्रा आदित्यान् युधि दुद्रुवुः । स्वकं सैन्यमुपादाय तद्वदन्येऽपि दानवाः । रुद्रान् दुद्रुवुरव्यग्रा यथासंख्येन कोपिताः ॥

આ બાર દૈત્યેન્દ્રો યુદ્ધમાં આદિત્યો પર ધસી પડ્યા. પોતપોતાનું સૈન્ય લઈને અન્ય દાનવો પણ નિર્ભયપણે, ક્રોધિત થઈ, ક્રમ પ્રમાણે રુદ્રો પર દોડ્યા.