Adhyaya 76: Description of Svarga: Amarāvatī, the Sudharmā Assembly Hall, and the Directional Cities

Verse 1

रुद्र उवाच । तस्यैव मेरोः पूर्वे तु देशे परमवर्चसे । चक्रवाटपरिक्षिप्ते नानाधातुविराजिते ॥ ७६.१ ॥

રુદ્રે કહ્યું—એ જ મેરુ પર્વતના પૂર્વમાં પરમ તેજસ્વી એક પ્રદેશ છે; તે ચક્રવાટથી ઘેરાયેલો અને નાનાવિધ ધાતુઓથી વિરાજિત છે।

Verse 2

तत्र सर्वामरपुरं चक्रवातसमुद्धतम् । दुर्धर्षं बलदृप्तानां देवदानवरक्षसाम् । तत्र जाम्बूनदमयः सुप्राकारः सुतोरणः ॥ ७६.२ ॥

ત્યાં સર્વ અમરોનું નગર હતું, જાણે ચક્રવાતથી ઉછાળાયેલું હોય; બળના ગર્વમાં મત્ત દેવ, દાનવ અને રાક્ષસો માટે પણ તે દુર્ધર્ષ હતું. ત્યાં જાંબૂનદ-સુવર્ણનો ઉત્તમ પ્રાકાર અને સુંદર તોરણો હતાં।

Verse 3

तस्याप्युत्तरपूर्वे तु देशे परमवर्चसे । आलोकजनसंपूर्णा विमानशतसंकुला ॥ ७६.३ ॥

તે નગરના ઉત્તર-પૂર્વ ભાગમાં પણ પરમ તેજસ્વી એક પ્રદેશ છે; તે પ્રકાશમય જનોથી પરિપૂર્ણ અને સૈકડો વિમાનોથી ભરેલો છે।

Verse 4

महावापीसमायुक्ता नित्यं प्रमुदिता शुभा । शोभिता पुष्पशबलैः पताकाध्वजमालिनी ॥ ७६.४ ॥

મહાવાપી (વિશાળ જળાશય)થી યુક્ત, નિત્ય પ્રસન્ન અને શુભ એવી આ નગરી વિવિધ પુષ્પોથી શોભિત છે તથા પતાકા-ધ્વજોની માળાઓથી અલંકૃત છે।

Verse 5

देवैर्यक्षोप्सरोभिश्च ऋषिभिश्च सुषोभिता । पुरन्दरपुरी रम्या समृद्धा त्वमरावती ॥ ७६.५ ॥

દેવો, યક્ષો, અપ્સરાઓ અને ઋષિઓથી સુશોભિત એવી રમણીય પુરંદરપુરી—તુ જ અમરાવતી—સમૃદ્ધ અને વૈભવશાળી છે।

Verse 6

तस्या मध्येऽमरावत्यां वज्रवैडूर्यवेदिका । त्रैलोक्यगुणविख्याता सुधर्मा नाम वै सभा ॥ ७६.६ ॥

તે અમરાવતીના મધ્યમાં વજ્ર અને વૈડૂર્યમણિની વેદિકા છે; ત્યાં ‘સુધર્મા’ નામની સભા છે, જે ત્રિલોકમાં પોતાના ગુણોથી વિખ્યાત છે।

Verse 7

तत्रास्ते श्रीपतेः श्रीमान् सहस्राक्षः शचीपतिः । सिद्धादिभिः परिवृतः सर्वाभिर्देवयोनिभिः ॥ ७६.७ ॥

ત્યાં શ્રીપતિ (વિષ્ણુ)ના સાન્નિધ્યમાં શ્રીમાન્ સહસ્રાક્ષ, શચીપતિ ઇન્દ્ર વિરાજમાન છે; તેઓ સિદ્ધાદિ તથા સર્વ દેવયોનિઓથી પરિવૃત છે।

Verse 8

तत्र चैव सुवंशः स्याद् भास्करस्य महात्मनः । साक्षात् तत्र सुराध्यक्षः सर्वदेवनमस्कृतः ॥ ७६.८ ॥

ત્યાં જ મહાત્મા ભાસ્કર (સૂર્ય)નો સુવંશ પણ વિદ્યમાન છે એમ કહેવાય છે; અને ત્યાં જ પ્રત્યક્ષ દેવાધિપતિ છે, જેને સર્વ દેવો નમસ્કાર કરે છે।

Verse 9

तस्याश्च दिक्षु विस्तीर्णा तत्तद्गुणसमन्विता । तेजोवती नाम पुरी हुताशस्य महात्मनः ॥ ७६.९ ॥

તે પ્રદેશની દિશાઓમાં તત્તત્ ગુણોથી યુક્ત, વિશાળ રીતે વિસ્તરેલી ‘તેજોવતી’ નામની પુરી હતી; તે મહાત્મા હુતાશ (અગ્નિ)ની નગરી હતી.

Verse 10

तत्तद्गुणवती रम्या पुरी वैवस्वतस्य च । नाम्ना संयमनी नाम पुरी त्रैलोक्यविश्रुता ॥ ७६.१० ॥

વૈવસ્વત (યમ)ની પણ તત્તત્ ગુણોથી યુક્ત રમણીય પુરી છે; નામે તે ‘સંયમની’ કહેવાય છે, જે ત્રૈલોક્યમાં પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 11

तथा चतुर्थे दिग्भागे नैर्ऋताधिपतेः शुभा । नाम्ना कृष्णावती नाम विरूपाक्षस्य धीमतः ॥ ७६.११ ॥

તેમજ ચોથા દિગ્ભાગમાં, નૈઋત (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) પ્રદેશના અધિપતિના શુભ અધિકારમાં, ધીમાન વિરূপાક્ષની ‘કૃષ્ણાવતી’ નામની (પુરી) છે.

Verse 12

पञ्चमे ह्युत्तरपुटे नाम्ना शुद्धवती पुरी । उदकाधिपतेः ख्याता वरुणस्य महात्मनः ॥ ७६.१२ ॥

પાંચમા ઉત્તર-પુટમાં ‘શુદ્ધવતી’ નામની પુરી છે; તે જલાધિપતિ મહાત્મા વરુણની નગરી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 13

तथा पञ्चोत्तरे देवस्वस्योत्तरपुटे पुरी । वायोर्गन्धवती नाम ख्याता सर्वगुणोत्तरा ॥ ७६.१३ ॥

તેમજ પંચોત્તર ભાગમાં, દેવસ્વના ઉત્તર-પુટમાં એક પુરી છે; તે વાયુની ‘ગંધવતી’ નામે પ્રસિદ્ધ છે અને સર્વ ગુણોમાં ઉત્તમ કહેવાય છે.

Verse 14

तस्योत्तरपुटे रम्या गुह्यकाधिपतेः पुरी । नाम्ना महोदया नाम शुभा वैदूर्यवेदिका ॥ ७६.१४ ॥

તેના ઉત્તર પ્રાંગણમાં ગુહ્યકોના અધિપતિની એક રમણીય પુરી છે. તેનું નામ ‘મહોદયા’; તે શુભ છે અને વૈદૂર્ય રત્નની વેદિકાઓથી સુશોભિત છે.

Verse 15

तथाष्टमेऽन्तरपुटे ईशानस्य महात्मनः । पुरी मनोहरा नाम भूतैर्नानाविधैर्युता । पुष्पैर्धन्यैश्च विविधैर्वनैराश्रमसंस्थितैः ॥ ७६.१५ ॥

એ જ રીતે આઠમા આંતરિક પ્રાંગણમાં મહાત્મા ઈશાનની ‘મનોહરા’ નામની પુરી છે. તે નાનાવિધ ભુતો/જીવો વડે વસેલી છે અને પુષ્પો, ધાન્ય તથા આશ્રમસ્થિત વિવિધ વનો વડે સમૃદ્ધ છે.

Verse 16

प्रार्थ्यते देवलोकोऽयं स स्वर्ग इति कीर्तितः ॥ ७६.१६ ॥

આ દેવલોક ઇચ્છનીય છે; તેથી જ તેને ‘સ્વર્ગ’ તરીકે કીર્તિત કરવામાં આવે છે.