Adhyaya 44: The Vaiśākha Bright-Twelfth Observance: Worship of Hari as Jāmadagnya and Its Fruits

Verse 1

दुर्वासा उवाच । वैशाखेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । तद्वत् स्नानादिकं कृत्वा ततो देवालयं व्रजेत् ॥ ४४.१ ॥

દુર્વાસાએ કહ્યું—વૈશાખ માસમાં પણ મનુષ્યે આ રીતે વિધિપૂર્વક સંકલ્પ કરવો. ત્યારબાદ એ જ રીતે સ્નાન વગેરે કરીને, પછી દેવાલય (મંદિર) જવું.

Verse 2

तत्राराध्य हरिं भक्त्या एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः । जामदग्न्याय पादौ तु उदरं सर्वधारिणे । मधुसूदनायेति कटिमुरः श्रीवत्सधारिणे ॥ ४४.२ ॥

ત્યાં વિવેકી સાધકે આ મંત્રોથી ભક્તિપૂર્વક હરિની આરાધના કરવી—પાદ માટે ‘જામદગ્ન્યાય’, ઉદર માટે ‘સર્વધારિણે’, અને કટિ તથા ઉરઃસ્થળ માટે ‘મધુસૂદનાય’—શ્રીવત્સધારી પ્રભુને.

Verse 3

क्षत्रान्तकाय च भुजौ मणिकण्ठाय कण्ठकम् । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु शिरो ब्रह्माण्डधारिणे ॥ ४४.३ ॥

તેણે ભુજાઓ ક્ષત્રાંતકને, કણ્ઠાભૂષણ મણિકણ્ઠને; અને પોતાના નામથી શંખ-ચક્ર; તેમજ શિર બ્રહ્માંડધારીને અર્પણ કર્યું.

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य स्थगितं तद्वद् वस्त्रयुग्मेन वेष्टितम् ॥ ४४.४ ॥

આ રીતે પૂજા કરીને બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ પૂર્વવત્ તેની સામે એક ઘટ (કલશ) સ્થાપે; અને તેને તેમ જ ઢાંકીને બે વસ્ત્રોના જોડાથી વાળી દે.

Verse 5

वैणवेन तु पात्रेण तस्मिन् संस्थापयेद्धरिम् । जामदग्न्येति विख्यातं नाम्ना क्लेशविनाशनम् ॥ ४४.५ ॥

પછી વૈષ્ણવ પાત્ર વડે તેમાં હરિની સ્થાપના કરવી—જે ‘જામદગ્ન્ય’ નામે વિખ્યાત છે, અને જે નામ ક્લેશોનો વિનાશક કહેવાય છે.

Verse 6

दक्षिणे परशुं हस्ते तस्य देवस्य कारयेत् । सर्वगन्धैश्च सम्पूज्य पुष्पैर्नानाविधैः शुभैः ॥ ४४.६ ॥

તે દેવના જમણા હાથમાં પરશુ (કુહાડી) બનાવડાવવી; અને સર્વ સુગંધ દ્રવ્યો વડે સમ્યક પૂજા કરીને, નાનાવિધ શુભ પુષ્પોથી પણ પૂજવું.

Verse 7

ततस्तस्याग्रतः कुर्याज्जागरं भक्तिमान्नरः । प्रभाते विमले सूर्ये ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं नियमयुक्तस्य यत्फलं तन्निबोध मे ॥ ४४.७ ॥

પછી ભક્તિમાન મનુષ્ય તેની સામે જાગરણ કરે. પ્રભાતે નિર્મળ સૂર્યોદયે (અર્પણ) બ્રાહ્મણને નિવેદન કરે. આવા નિયમયુક્ત સાધકને જે ફળ મળે તે મારી પાસેથી જાણો.

Verse 8

आसीद् राजा महाभागो वीरसेनो महाबलः । अपुत्रः स पुरा तीव्रं तपस्तेपे महौजसा ॥ ४४.८ ॥

પૂર્વકાળે વીરેસેન નામે મહાભાગ્યશાળી અને મહાબલવાન રાજા હતો. તે પહેલાં અપુત્ર હતો; તેથી મહાતેજથી તેણે તીવ્ર તપ કર્યું.

Verse 9

चरस्तत्तपो घोरं याज्ञवल्क्यो महामुनिः । आजगाम महायोगी तं दृष्ट्वा नातिदूरतः ॥ ४४.९ ॥

તે ઘોર તપમાં પ્રવૃત્ત મહામુનિ યાજ્ઞવલ્ક્ય પાસે એક મહાયોગી આવ્યો; તેને બહુ દૂર ન જોઈને તે નજીક આવી પહોંચ્યો.

Verse 10

तमायान्तमथो दृष्ट्वा ऋषिं परमवर्चसम् । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजाभ्युत्थानमाकरॊत् ॥ ४४.१० ॥

ત્યારે પરમ તેજસ્વી ઋષિને આવતાં જોઈ રાજાએ અંજલિ બાંધી નમસ્કાર કર્યો અને આદરપૂર્વક ઊભો થઈ સ્વાગત કર્યું.

Verse 11

स पूजितो मुनिः प्राह किमर्थं तप्यते तपः । राजन् कथय धर्मज्ञ किं ते कार्यं विवक्षितम् ॥ ४४.११ ॥

પૂજા-સત્કાર પામીને મુનિ બોલ્યા—“આ તપ કયા હેતુથી કરવામાં આવે છે? હે રાજન, હે ધર્મજ્ઞ, કહો—તમારે કયું કાર્ય નિવેદિત કરવું છે?”

Verse 12

राजोवाच । अपुत्रोऽहं महाभाग नास्ति मे पुत्रसन्ततिः । तेन मे तप आस्थाय क्रिष्यते स्वतनुर्द्विज ॥ ४४.१२ ॥

રાજાએ કહ્યું—“હે મહાભાગ, હું અપુત્ર છું; મારી પાસે પુત્રસંતતિ નથી. તેથી તપનો આશ્રય લેતાં, હે દ્વિજ, મારું શરીર ક્ષીણ થતું જાય છે.”

Verse 13

याज्ञवल्क्य उवाच । अलं ते तपसाऽनेन महाक्लेशेन पार्थिव । अल्पायासेन ते पुत्रो भविष्यति न संशयः ॥ ४४.१३ ॥

યાજ્ઞવલ્ક્યે કહ્યું—હે રાજન, આ મહાક્લેશકારક તપસ્યા તને પૂરતી છે. અલ્પ પ્રયત્નથી જ તને પુત્ર પ્રાપ્ત થશે—એમાં સંશય નથી.

Verse 14

राजोवाच । कथं मे भविता पुत्रोऽल्पायासेन वै द्विज । एतन्मे कथय प्रीतो भगवन् प्रणतस्य ह ॥ ४४.१४ ॥

રાજાએ કહ્યું—હે દ્વિજ, અલ્પ પ્રયત્નથી મને પુત્ર કેવી રીતે થશે? હે ભગવન, પ્રસન્ન થઈ, પ્રણત થયેલા મને આ કહો.

Verse 15

दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन पार्थिवेन यशस्विना । आचख्यौ द्वादशीं चेमां वैशाखे सितपक्षजाम् ॥ ४४.१५ ॥

દુર્વાસાએ કહ્યું—તે યશસ્વી રાજાએ આમ કહ્યે ત્યારે મુનિએ વૈશાખ માસના શુક્લપક્ષમાં આવતી આ દ્વાદશી વ્રતવિધિ સમજાવી.

Verse 16

स हि राजा विधानॆन पुत्रकामो विशेषतः । उपोष्य लब्धवान् पुत्रं नलं परमधार्मिकम् । योऽद्यापि कीर्त्यते लोके पुण्यश्लोको नरोत्तमः ॥ ४४.१६ ॥

તે રાજા વિશેષ કરીને પુત્રકામ થઈ વિધાનપૂર્વક ઉપવાસ કરીને પરમધાર્મિક નલ નામના પુત્રને પ્રાપ્ત થયો; જે આજેય લોકમાં પુણ્યશ્લોક નરોત્તમ તરીકે કીર્તિત છે.

Verse 17

प्रासङ्गिकं फलं ह्येतद्गतस्यास्य महामुने । सुपुत्रो जायते वित्तविद्यावान्कान्तिरुत्तमा ॥ ४४.१७ ॥

હે મહામુને, આ તો આ સાધનામાં પ્રવૃત્ત થયેલાને મળતું પ્રાસંગિક ફળ છે—સુપુત્ર જન્મે, ધન અને વિદ્યા પ્રાપ્ત થાય, અને ઉત્તમ કાંતિ પણ પ્રગટે.

Verse 18

इह जन्मनि किं चित्रं परलोके शृणुष्व मे । कल्पमेकं ब्रह्मलोके वसित्वाऽप्सरसां गणैः ॥ ४४.१८ ॥

આ જન્મમાં શું અદ્ભુત છે? પરલોકની વાત મારી પાસેથી સાંભળો. બ્રહ્મલોકમાં એક કલ્પ સુધી નિવાસ કરીને તે અપ્સરાઓના ગણો સાથે રહે છે.

Verse 19

क्रीडत्यन्ते पुनः सृष्टौ चक्रवर्ती भवेद् ध्रुवम् । त्रिंशत्यब्दसहस्राणि जीवते नात्र संशयः ॥ ४४.१९ ॥

અંતે, પુનઃ સૃષ્ટિ થાય ત્યારે તે ક્રીડા કરે છે અને નિશ્ચિતપણે ચક્રવર્તી બને છે. તે ત્રીસ હજાર વર્ષ જીવે છે—એમાં શંકા નથી.