Adhyaya 42: Ritual Procedure for the Phālguna Bright-Fortnight Dvādaśī Narasiṃha Worship, with the Narrative of King Vatsa

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वत् फाल्गुनमासे तु शुक्लपक्षे तु द्वादशीम् । उपोष्य प्रोक्तविधिना हरिमाराधयेत् सुधीः ॥ ४२.१ ॥

દુર્વાસાએ કહ્યું—એ જ રીતે ફાલ્ગુન માસમાં શુક્લપક્ષની દ્વાદશીએ, કહેલી વિધિ પ્રમાણે ઉપવાસ કરીને, વિદ્વાન પુરુષે હરિની આરાધના કરવી જોઈએ।

Verse 2

नरसिंहाय पादौ तु गोविन्दायेत्युरू तथा । कटिं विश्वभुजे पूज्य अनिरुद्धेत्युरस्तथा ॥ ४२.२ ॥

પગોને ‘નરસિંહાય’ અર્પણ કરવાં; તેમજ જાંઘોને ‘ગોવિંદાય’ મંત્રથી. કમરને ‘વિશ્વભુજ’ તરીકે પૂજવી અને વક્ષસ્થળને ‘અનિરુદ્ધ’ તરીકે।

Verse 3

कण्ठं तु शितिकण्ठाय पिङ्गकेशाय वै शिरः । असुरध्वंसनायेति चक्रं तोयात्मने तथा । शङ्खमित्येव सम्पूज्य गन्धपुष्पफलैस्तथा ॥ ४२.३ ॥

કંઠને ‘શિતિકણ્ઠાય’ તરીકે પૂજવો અને શિરને ‘પિંગકેશાય’ તરીકે; ચક્રને ‘અસુરધ્વંસનાય’ મંત્રથી અને શંખને ‘તોયાત્મને’ મંત્રથી—ગંધ, પુષ્પ અને ફળોથી સમ્યક પૂજન કરવું।

Verse 4

तदग्रे घटमादाय सितवस्त्रयुगान्वितम् । तस्योपरि नृसिंहं तु सौवर्णं ताम्रभाजने । सौवर्णशक्तितः कृत्वा दारुवंशमयेऽपि वा ॥ ४२.४ ॥

પછી તેના આગળ સફેદ વસ્ત્રોની જોડી સાથેનો જળઘટ લઈને, તેના ઉપર તાંબાના પાત્રમાં સુવર્ણ નૃસિંહની મૂર્તિ સ્થાપવી; શક્તિ હોય તો સોનાની, નહીંતર લાકડાં કે વાંસની પણ બનાવી શકાય।

Verse 5

रत्नगर्भघटे स्थाप्य तं संपूज्य च मानवः । द्वादश्यां वेदविदुषे ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ४२.५ ॥

રત્નોથી ભરેલા ઘટમાં તેને સ્થાપી અને વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને, દ્વાદશીના દિવસે વેદવિદ્ બ્રાહ્મણને તેને અર્પણ કરવું।

Verse 6

एवं कृते फलं प्राप्तं यत् पुरा पार्थिवेन तु । तस्याहं संप्रवक्ष्यामि वत्सनाम्ना महामुने ॥ ४२.६ ॥

આ રીતે વિધિપૂર્વક કરવાથી પૂર્વે એક રાજાએ જે ફળ મેળવ્યું હતું, હે મહામુને, ‘વત્સ’ નામ હેઠળ તેનું સંપૂર્ણ વર્ણન હું હવે કહું છું।

Verse 7

आसीत् किम्पुरुषे वर्षे राजा परमधार्मिकः । भारत इति च विख्यातस्तस्य वत्सः सुतोऽभवत् ॥ ४२.७ ॥

કિમ્પુરુષ-વર્ષમાં પરમ ધાર્મિક ‘ભારત’ નામે વિખ્યાત એક રાજા હતો; તેને ‘વત્સ’ નામનો પુત્ર થયો।

Verse 8

स शत्रुभिर्जितः सङ्ख्ये हृतकोशो द्विपादवान् । वनं प्रायात् सपत्नीको वसिष्ठस्याश्रमेऽवसत् ॥ ४२.८ ॥

યુદ્ધમાં શત્રુઓ દ્વારા પરાજિત થઈ, ખજાનો લૂંટાઈ ગયો છતાં તેના પાસે હાથીઓ હતા; તે પત્ની સાથે વનમાં ગયો અને વસિષ્ઠના આશ્રમમાં વસ્યો।

Verse 9

कालेन गच्छता सोऽथ वसिष्ठेन महर्षिणा । किं कार्यमिति स प्रोक्तो वसस्यास्मिन् महाश्रमे ॥ ४२.९ ॥

સમય પસાર થતાં વસુના આ મહાશ્રમમાં મહર્ષિ વસિષ્ઠે તેને સંબોધીને કહ્યું— “અહીં આવવાનો હેતુ શું છે? શું કરવાનું છે?”

Verse 10

राजोवाच । भगवन् हृतकोशोऽहं हृतराज्यो विशेषतः । शत्रुभिर्हतसंकल्पो भवन्तं शरणं गतः । उपदेशप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ४२.१० ॥

રાજાએ કહ્યું— હે ભગવન, મારું કોષ (ધનભંડાર) હરણ થયું છે અને વિશેષ કરીને મારું રાજ્ય પણ છીનવાયું છે. શત્રુઓએ મારો સંકલ્પ તોડી નાખ્યો છે; હું તમારા શરણે આવ્યો છું. ઉપદેશ આપીને કૃપા કરશો.

Verse 11

एवमुक्तो वसिष्ठस्तु तस्येमां द्वादशीं मुने । विधिना प्रत्युवाचाथ सोऽपि सर्वं तथा अकरोत् ॥ ४२.११ ॥

આ રીતે કહ્યા પછી મહર્ષિ વસિષ્ઠે તેને આ દ્વાદશી વ્રત વિષે વિધિપૂર્વક ઉપદેશ આપ્યો; અને તેણે પણ બધું એ જ રીતે યથાવિધી કર્યું।

Verse 12

तस्य व्रतान्ते भगवान्नारसिंहस्तुतोष ह । चक्रं प्रादाच्च शत्रूणां विध्वंसनकरं परम् ॥ ४२.१२ ॥

તેના વ્રતના અંતે ભગવાન નરસિંહ પ્રસન્ન થયા; અને શત્રુઓનો વિનાશ કરનાર પરમ ચક્ર તેને અર્પણ કર્યું।

Verse 13

तेनास्त्रेण स्वकं राज्यं जितवान् स नृपोत्तमः । राज्ये स्थित्वाऽश्वमेधानां सहस्रमकरोद्विभुः । अन्ते च विष्णुलोकाख्यं पदमाप च सत्तम ॥ ४२.१३ ॥

તે અસ્ત્ર વડે તે ઉત્તમ રાજાએ પોતાનું રાજ્ય જીત્યું. રાજ્યમાં સ્થિર રહી તે પરાક્રમીએ હજાર અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા; અને અંતે તે સત્તમ પુરુષ ‘વિષ્ણુલોક’ નામના પદને પ્રાપ્ત થયો।

Verse 14

एषा धन्या पापहरा द्वादशी भवतो मुने । कथिता या प्रयत्नेन श्रुत्वा कुरु यथेप्सितम् ॥ ४२.१४ ॥

હે મુને! આ ધન્ય અને પાપહર દ્વાદશી તમને પ્રયત્નપૂર્વક કહી છે; તેને સાંભળી તમે ઇચ્છા મુજબ આચરણ કરો.