Adhyaya 200: Description of the Forms of Infernal Torments (Naraka Yātanās)

Verse 1

पुनर्नरकयातनास्वरूपवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ तप्तं चैव महातप्तं महारौरवरौरवौ ॥ सप्ततालश्च नरको नरकः कालसूत्रकः ॥

નરકયાતનાના સ્વરૂપનું પુનર્વર્ણન. ઋષિપુત્રે કહ્યું—તપ્ત અને મહાતપ્ત, રૌરવ અને મહારૌરવ; સપ્તતાલ, નરક અને કાલસૂત્રક—આ નરકલોકો છે।

Verse 2

अन्धकारश्च नरकोऽन्धकारवरस्तथा ॥ अष्टावेतॆ तु नरकाः पच्यन्ते यत्र पापिनः ॥

અંધકાર નામનો નરક છે અને તેમ જ અંધકારવર (અતિઘોર અંધકાર) પણ છે. આ જ આઠ નરકો છે, જ્યાં પાપીઓ દંડ-યાતનામાં તપે છે.

Verse 3

प्रथमे प्रथमं विद्याद्द्वितीये द्विगुणं तथा ॥ तृतीये त्रिगुणं विद्याच्चतुर्थे तु चतुर्गुणम् ॥

પ્રથમ (નરકમાં) દુઃખને મૂળ પ્રમાણ માનવું; દ્વિતીયમાં તે દ્વિગુણ થાય છે. તૃતીયમાં ત્રિગુણ અને ચતુર્થમાં ચતુર્ગુણ થાય છે.

Verse 4

पञ्चमे तु गुणाः पञ्च षष्ठे षड्गुणमुच्यते ॥ सप्तमे तु गुणाः सप्त अष्टमेऽष्टविधा गुणाः ॥

પાંચમામાં ગુણક પાંચ; છઠ્ઠામાં તેને છગુણ કહેવાયું છે. સાતમામાં સાતગુણ; અને આઠમામાં અષ્ટવિધ/આઠગુણ ગુણ થાય છે.

Verse 5

अहोरात्रेण चाध्वानं प्रेता गच्छन्ति तत्पुरम् ॥ दुःखितानां ततो दुःखं दुःखाद्दुःखतरं ततः ॥

એક અહોરાત્રમાં તેઓ માર્ગ પાર કરે છે; પ્રેતો તે પુર/લોકમાં જાય છે. જે પહેલેથી દુઃખિત છે, તેમને પછી વધુ દુઃખ—દુઃખ કરતાં પણ દુઃખતર.

Verse 6

दुःखमेवात्र न सुखं दुःखैर्दुःखं विवर्ध्यते ॥ उपायस्तत्र नैवास्ति येन स्वल्पं सुखं भवेत् ॥

અહીં માત્ર દુઃખ જ છે, સુખ નથી; દુઃખોથી દુઃખ જ વધે છે. ત્યાં એવો કોઈ ઉપાય નથી કે જેથી થોડું પણ સુખ થાય.

Verse 7

मुच्यते च मृतस्तत्र मारकास्तत्र दुर्लभाः ॥ शब्दे स्पर्शे तथा रूपे रसे गन्धे तु पञ्चमे ॥

ત્યાં મરી જાય તોય મુક્તિ થતી નથી; ત્યાં મૃત્યુના દૂત દુર્લભ છે. શબ્દ, સ્પર્શ, રૂપ, રસ અને પાંચમો ગંધ—આ પાંચે દ્વારા દુઃખ ભોગવાય છે.

Verse 8

न सुखं तत्र तस्यास्ति किञ्चिदेवात्र विद्यते ॥ शारीरैर्मानसैश्चैव दुःखैर्दुःखान्तगामिभिः ॥

ત્યાં તેના માટે જરાય સુખ નથી; અહીં માત્ર આ જ મળે છે—શારીરિક અને માનસિક દુઃખો, જે દુઃખના ‘અંત’ તરફ લઈ જાય છે.

Verse 9

आयसैः कण्टकैस्तीक्ष्णैस्तप्तैस्तप्तावृता मही ॥ अन्तरिक्षं खगानीकैर्अग्निजिह्वैः समावृतम् ॥

ભૂમિ તપ્ત, તીક્ષ્ણ લોખંડના કાંટાઓથી ઢંકાઈ છે; અને આકાશ-વિસ્તાર અગ્નિજીહ્વા સમાન પંખીઓના ઝુંડોથી સર્વત્ર ભરાયેલો છે.

Verse 10

पातुकामश्च पानीयं राक्षसैर्नीयते सरः ॥ हंससारससंकिर्णं पद्मोत्पलविभूषितम् ॥

પાણી પીવા ઇચ્છનારને રાક્ષસો એક સરોવર તરફ લઈ જાય છે—જે હંસ અને સારસોથી ભરેલું, તથા પદ્મ અને ઉત્પલથી શોભિત છે.

Verse 11

पातुकामश्च पानीयं सहसा तत्र धावति ॥ सलिलं प्रेक्षते चैव तत्र तप्ततरं तथा

પાણી પીવાની ઇચ્છાથી તે અચાનક ત્યાં દોડી જાય છે; પરંતુ પાણી જોયા સાથે જ તે ત્યાં વધુ જ તપ્ત હોવાનું જાણે છે.

Verse 12

ततः पक्वानि मांसानि राक्षसैः परिणीयते ॥ क्षारोदकेऽपि च तथा क्षिप्यतेऽत्र महाह्रदे

પછી રાક્ષસો પકાવેલા માંસના ખંડોને ચારે તરફ લઈ જાય છે; અને તેમ જ તેને અહીં ક્ષારયુક્ત પાણીના મહાહ્રદમાં ફેંકી દેવામાં આવે છે।

Verse 13

तत्र चैव ह्रदे नैका मत्स्याः खादन्ति सर्वशः ॥ ततः कालावसाने तु कथञ्चित्प्रपलायिनः

અને ત્યાં જ તે હ્રદમાં અનેક માછલીઓ તેને સર્વ તરફથી ભક્ષે છે. પછી સમયના અંતે તે કોઈ રીતે છટકી નીકળનાર બને છે।

Verse 14

किञ्चिदन्तरमागम्य वेदनार्थाः पतन्ति हि ॥ यातनार्थं पुनस्तत्र मांसं चैवोपजायते

થોડો સમય વીતી ગયા પછી તેઓ પીડા માટે ફરી પડી જાય છે; અને ત્યાં ફરી યાતના માટે તેમના પર માંસ ફરીથી ઉત્પન્ન થાય છે।

Verse 15

शिरस्येवोपविष्टस्य प्रस्थितस्य प्रधावतः ॥ तस्यार्त्तायामवस्थायां दुःखं भवति दारुणम्

જાણે તેના શિરે બેસેલું હોય તેમ—તે નીકળે અને દોડે—એવી આર્ત અવસ્થામાં તેનું દુઃખ અત્યંત દારુણ બને છે।

Verse 16

करीषगर्त्तस्तत्रैव कुम्भीपाकः सुदारुणः ॥ पद्मपत्राकृतिस्तस्य पेशी तत्र शरीरजः

ત્યાં જ મલગર્ત છે અને અત્યંત દારુણ કુંભીપાક પણ છે. ત્યાં તેના શરીરજન્ય માંસપેશી કમળપત્ર જેવી આકૃતિ ધારણ કરે છે।

Verse 17

पाटयन्ति सुमार्गेण राक्षसाः करपत्रिकाः ॥ निपीड्य दशनै रोषं भीमनादाः सुरोषिताः

હાથમાં કરપત્રિકા-શસ્ત્ર ધારણ કરેલા રાક્ષસો વિચારપૂર્વક તેમને કાપી નાંખે છે; દાંત દબાવી ક્રોધમાં ભયંકર નાદ કરનારા તેઓ અત્યંત ઉગ્ર બને છે।

Verse 18

असिपत्रवनं चात्र शृङ्गाटकवनं तथा ॥ तत्र शृङ्गाटकाश्चैव तप्तवालुकमिश्रिताः

અહીં તલવાર-પાંદડાવાળું વન પણ છે અને તેમ જ શૃંગાટકનું વન પણ; ત્યાં શૃંગાટકો ખરેખર તપ્ત રેતી સાથે મિશ્રિત છે।

Verse 19

श्यामाश्च शबलाश्चैव श्वानस्तेऽत्र दुरासदाः ॥ खादन्ति च सुसंरब्धाः सर्पवृश्चिकसन्निभैः

અહીં તે કાળા અને ચિતરાં કૂતરા અપ્રતિરોધ્ય છે; અને અત્યંત ક્રોધિત થઈ તેઓ સર્પ અને વૃશ્ચિક સમા બની ભક્ષણ કરે છે।

Verse 20

कण्टकैः प्रतिकूलैश्च तत्रान्या कूटशाल्मली ॥ कर्षन्ति तत्र चैवैनं यावदस्थ्यवशेषितः

અને ત્યાં પ્રતિકૂળ કાંટાવાળી બીજી કૂટશાલ્મલી પણ છે; ત્યાં જ તેઓ તેને ઘસડતા રહે છે, જ્યાં સુધી તે માત્ર અસ્થિ-અવશેષ ન રહી જાય।

Verse 21

यद्दुःखं तस्य दुर्बुद्धेः प्रतिकूलं च तस्य यत् ॥ तत्तदोत्पद्यते शीघ्रं यातनार्थाय यत्नतः ॥

તે દુર્બુદ્ધિ માટે જે જે દુઃખ અને જે જે પ્રતિકૂળ છે, તે તે યાતનાના હેતુથી પ્રયત્નપૂર્વક ઝડપથી ઉત્પન્ન થાય છે।

Verse 22

शीतकामस्य वै चोष्णमुष्णकामस्य शीतलम् ॥ सुखकामस्य वै दुःखं सुखं नैवात्र विद्यते ॥

For one who longs for cold, there is heat; for one who longs for heat, there is cold. For one who longs for comfort, there is suffering—here, comfort is not found at all.

Verse 23

छिन्नाश्च शतधाप्येवं ह्यनिशं तैः सहस्रशः ॥ छिन्नाङ्गाः सर्वगात्रेषु सर्वमेव स विन्दति ॥

Thus, cut into a hundred parts—unceasingly, and by them in thousands—his limbs are severed across all his body; he experiences it all in full.

Verse 24

सलिलं च नदीं घोरां व्यालाकीर्णां भयानकाम् ॥ उत्तार्यन्ते च तां प्रेतां यां दृष्ट्वैव भयं भवेत् ॥

There is a dreadful river of waters, filled with serpentine creatures and terrifying; and the departed are made to cross that river—one which, merely upon seeing, fear would arise.

Verse 25

करम्भवालुका नाम शतयोजनमायता ॥ अग्निज्वालासमा घोरा यथा येन स गच्छति ॥

There is [a region] called Karambhavālukā, extending a hundred yojanas; dreadful, comparable to flames of fire—through which, and in what manner, he proceeds.

Verse 26

ततो वैतरणी नाम क्षारोदा तु महानदी ॥ योजनानि तु पञ्चाशदधस्तात्पञ्चयोजनम् ॥

Then [comes] the great river named Vaitaraṇī, whose waters are saline/caustic. It extends for fifty yojanas, and [its depth/extent] below is five yojanas.

Verse 27

अगाधपङ्का वै तत्र चर्ममांसास्थिभेदनाः ॥ तत्र कर्कटका घोरा वज्रदंष्ट्रा विशन्ति ताम् ॥

ત્યાં કાદવ અગાધ છે અને તે ચામડી, માંસ તથા હાડકાંને ફાડી નાખે છે. ત્યાં વજ્ર સમા દાંતવાળા ભયંકર કાંકડા તે કાદવમાં પ્રવેશી અંદરથી જ આક્રમણ કરે છે.

Verse 28

समुत्तीऱ्य तु कृच्छ्रेण तस्माद्योजनकर्दमात् ॥ वसन्त्यत्र धरे केचिच्छून्यागारे निराश्रये ॥

યોજન-પ્રમાણ તે કાદવને કઠિનતાથી પાર કરીને કેટલાક ત્યાં જમીન પર—ખાલી ઘરમાં, નિરાશ્રય બની—વસે છે.

Verse 29

यत्र वै मूषिकगणा भक्षयन्ति ह्यनेकशः ॥ मूषकैर्जग्ध गात्रस्तु ह्यस्थिमात्रावशेषितः ॥

જ્યાં ઉંદરોના ટોળાં વારંવાર અનેક રીતે [તેને] ભક્ષે છે; ઉંદરોએ ખાધેલું તેનું શરીર માત્ર હાડકાં જ બાકી રહે છે.

Verse 30

प्रभाते वायुना स्पृष्टः पुनर्मांसं स विन्दति ॥ शून्यागारप्रवेशात्तु गव्यूतेर्नातिदूरतः ॥

પ્રભાતે પવનના સ્પર્શથી તે ફરી માંસ પ્રાપ્ત કરે છે; અને ખાલી ઘરના પ્રવેશથી બહુ દૂર નથી—એક ગવ્યૂતિ અંતરે.

Verse 31

सहकारवनं नाम रौद्रा यत्र च पक्षिणः ॥ निस्त्वगस्थिस्तैः क्रियते निर्मांसश्चैव मानवः

ત્યાં ‘સહકારવન’ નામનું એક ભયંકર વન છે, જ્યાં રૌદ્ર પક્ષીઓ રહે છે; તેઓ મનુષ્યને ચામડીવિહિન અને હાડકાંવિહિન કરે છે, અને માંસવિહિન પણ બનાવી દે છે.

Verse 32

संध्याभ्र इव चाभाति प्रदीप्तो नित्यमेव तु ॥ दशयोजनविस्तार्णा अधः शतसमायता

આ સંધ્યાકાળના વાદળ સમાન તેજસ્વી દેખાય છે અને સદૈવ પ્રદીપ્ત રહે છે. તેનો વિસ્તાર દસ યોજન છે અને નીચે તરફ સો યોજન સુધી પ્રસરે છે॥

Verse 33

यमचुल्लीति विख्याता गम्भीरा सा त्रियोजनम् ॥ नित्यं प्रज्वलिता सा तु नित्यं धूमान्धकारिता

તે ‘યમચુલ્લી’ તરીકે વિખ્યાત છે; તેની ઊંડાઈ ત્રણ યોજન છે. તે સદૈવ પ્રજ્વલિત રહે છે અને ધુમાડાથી સદૈવ અંધકારમય રહે છે॥

Verse 34

तत्र प्रेतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ॥ प्रक्षिप्यन्ते त्वहोरात्रं राक्षसैर्यमकिङ्करैः

ત્યાં પ્રેતોના હજારો, દસહજારો અને અપરિમિત સમૂહો—અહોરાત્ર યમના કિંકર રાક્ષસો દ્વારા ફેંકવામાં આવે છે॥

Verse 35

निःशिराजालकश्चैव निरक्षिश्रवणस्तथा ॥ वटवृक्षो नातिदूरे दक्षिणे तु त्रियोजनम्

અને ત્યાં ‘નિઃશિર-જાલક’ તથા ‘નિરક્ષિ-શ્રવણ’ જેવા (જીવો) પણ છે. બહુ દૂર નહીં, દક્ષિણ તરફ ત્રણ યોજન પર એક વડવૃક્ષ છે॥

Verse 36

मासमेकं वसत्यन्यो तस्यां चुल्ल्यां परिभ्रमन् ॥ ततः शकुनिका नाम वसामेदोवहा नदी

બીજો એક તે ચુલ્લીમાં ફરતો ફરતો એક મહિનો રહે છે. ત્યારબાદ ‘શકુનિકા’ નામની નદી છે, જે વસા અને મજ્જા વહેંચે છે॥

Verse 37

एकैकं दुस्तरं घोरं यथापूर्वं यथाक्रमात् ॥ अनुभुङ्क्ते स कृच्छ्रेण दुष्कृती तीव्रवेदनाः

પ્રત્યેક યાતના દુસ્તર અને ઘોર છે; પૂર્વકર્મ અનુસાર ક્રમશઃ તે દુષ્કર્મી કઠિનતાથી તીવ્ર પીડાઓ ભોગવે છે।

Verse 38

दश तत्र लताः शूलाः कुम्भीपाकास्त्रयोदश ॥ याति पापमहोरात्रं तस्मिन्नियमितेन तु

ત્યાં દસ લતા-રૂપ શૂળો છે અને કુંભીપાકના તેર સ્થાન છે; નિયમથી બંધાયેલો પાપી ત્યાં દિવસ-રાત પસાર કરે છે।

Verse 39

राक्षसैर्निरनुक्रोशैर्दुर्निरीक्ष्यैस्ततस्ततः ॥ अङ्गारेषु विधूमेषु शूलप्रोतस्तु पच्यते

દયા વિનાના, જોવામાં ભયંકર રાક્ષસો તેને અહીં-ત્યાં લઈ જઈ ધુમાડા વિનાના અંગારાં પર શૂળમાં ભેદી પકાવે છે।

Verse 40

शुष्कोदपाने धूमे च अधःशीर्षोऽवलम्बते ॥ ज्वाल्यते तीक्ष्णतैले तु कटाहे स तु पच्यते

સૂકા કૂવામાં ધુમાડા વચ્ચે તેને માથું નીચે કરીને લટકાવવામાં આવે છે; અને તીવ્ર સળગતા તેલમાં તેને દાઝાડવામાં આવે છે—કટાહમાં તે પકાવવામાં આવે છે।

Verse 41

करीषगर्त्ते स पुनः पच्यते मेदवह्निना ॥ एकैकस्मिन्दशाहं च शूलादिषु स पच्यते

પછી તે મલ-ગર્તમાં ચરબીથી પોષિત અગ્નિ દ્વારા પકાવવામાં આવે છે; અને દરેક સ્થાને દસ દિવસ શૂળ વગેરે પર તે પકાય છે।

Verse 42

यातनाः सप्तकास्तस्य निष्क्रान्तस्य त्रियोजने ॥ यतो यमनदी नाम तप्तत्रपुजलोर्मिणी

દેહ છોડીને ગયેલા તેને ત્રણ યોજન સુધી સાત પ્રકારની યાતનાઓ થાય છે; ત્યાં સુધી ‘યમનદી’ નામની નદી આવે છે, જેના તરંગો ગળેલા ટિન સમાન તપ્ત જળવાળા છે।

Verse 43

समुत्तीर्य तु कृच्छ्रेण दह्यमानस्त्वचेतनः ॥ ततो मुहूर्त्तं विश्रान्तः किञ्चिदन्तरमागतः

તે મહાકષ્ટે તેને પાર કરે છે; દહનથી વ્યાકુળ થઈ અચેત સમાન બને છે. પછી એક મુહૂર્ત વિશ્રામ કરીને થોડું અંતર આગળ વધે છે।

Verse 44

दीर्घिकां मोक्षते कान्तां शीतोदां शीतकाननाम् ॥ सर्वकामान्स लभते भगिनी सा यमस्य तु

તે શીતળ જળ અને શીતળ વનવાળી મનોહર દીર્ઘિકા (લાંબો સરોવર) સુધી પહોંચે છે; ત્યાં તે સર્વ ઇચ્છિત સુખો મેળવે છે—પરંતુ તે યમની ‘ભગિની’ કહેવાય છે।

Verse 45

भक्ष्यं भोज्यं च सर्वैस्तु पापिभिस्तत्र लभ्यते ॥ स सर्वं विस्मरत्यत्र त्रिरात्रमुषितोऽपि सन्

ત્યાં બધા પાપીઓને ચર્વ્ય અને ભોજ્ય—બન્ને પ્રકારનું અન્ન મળે છે; ત્યાં ત્રણ રાત્રિ નિવાસ કર્યા પછી તે બધું ભૂલી જાય છે।

Verse 46

तत्र वर्षति पर्जन्यस्तत्र तप्तजलं सदा ॥ तत्र कृच्छ्रेण तरति अहोरात्रेण मानवः

ત્યાં વાદળ વરસાદ વરસાવે છે અને ત્યાંનું જળ સદા તપ્ત રહે છે; ત્યાં મનુષ્ય એક દિવસ-રાતમાં પણ ભારે કષ્ટથી જ પાર કરે છે।

Verse 47

शृङ्गारकवनं नाम तत्र पश्यन्ति शाद्वलम् ॥ नीलमक्षिकदंशैश्च सुव्याप्तं तद्वनं महत्

ત્યાં ‘શૃંગારકવન’ નામના મહાવનમાં તેઓ લીલીછમ ઘાસનું મેદાન જુએ છે; નીલી માખીઓના ડંખોથી તે વિશાળ વન સર્વત્ર વ્યાપ્ત છે.

Verse 48

यैस्तु स्पृष्टश्च दष्टश्च कृमिरूपश्च जायते ॥ प्रेतो वर्षति मांसासृगस्मात्कृच्छ्रात्तु निर्गतः

પરંતુ જે (માખીઓ) તેને સ્પર્શે અને ડંખે છે, તેમના કારણે તે કૃમિરૂપ ધારણ કરે છે; તે કષ્ટમાંથી બહાર આવી પ્રેત માંસ અને રક્તની વરસાત કરે છે.

Verse 49

ततोऽन्यल्लभते चैव यातनार्थं प्रयत्नतः ॥ ततः पश्यति पुत्रांस्तु महद्दुःखं सुदारुणम्

પછી તે પોતાના પ્રયત્નથી યાતના માટે બીજી એક અવસ્થા પ્રાપ્ત કરે છે; ત્યારબાદ તે પોતાના પુત્રોને જોઈ અત્યંત ભયંકર મહાદુઃખ અનુભવે છે.

Verse 50

मातरं पितरं चैव पुत्रान्दारांस्तथा प्रियान् ॥ पुरस्ताद्बध्यमानं स क्रन्दमानमचेतनम्

તે પોતાની માતા, પિતા, પુત્રો, પત્ની તથા પ્રિયજનોને પોતાના આગળ બંધાયેલા જુએ છે—તેઓ રડતા-કરકસતા અને અચેતન બનેલા હોય છે.

Verse 51

हा त्राहि त्राहि पुत्रेति क्रन्दमानस्ततस्ततः ॥ लगुडैर्मुद्गरैर्दण्डैर्जानुभिर्वेणुभिस्तथा

તે વારંવાર ‘હા! બચાવો, બચાવો, પુત્ર!’ કહી અહીં-ત્યાં રડતો ફરે છે; અને લાકડાં, મુદગર, દંડ, ઘૂંટણ તથા વાંસની લાકડીઓથી માર ખાય છે.

Verse 52

मुष्टिभिश्च कशाभिश्च व्यालैरङ्कगतैरपि ॥ तद्दृष्ट्वा तादृशं दुःखं ततो मोहं स गच्छति

મુઠ્ઠીઓ અને ચાબુકોથી, તેમજ શરીર સાથે ચોંટેલા સર્પોથી પણ પીડિત થયેલાને જોઈ—એવું દુઃખ જોઈ તે પછી મોહમાં પડી જાય છે.

Verse 53

एवमेवात्मकर्माणि पर्यायेण पुनः पुनः ॥ प्राप्नुवन्तीह तेऽत्रैव नरा दुष्कृतकारिणः

એ જ રીતે પોતાના જ કર્મો—ચક્રે ચક્રે, વારંવાર—દુષ્કૃત્ય કરનાર લોકો અહીં જ ભોગવે છે.

Verse 54

पातकानि च चत्वारि समाचारेण पञ्चमम् ॥ कृत्वा तानि नरा यान्ति तं देशं पापकािरणः

ચાર પાતકો અને દૂષિત આચરણથી પાંચમું પાપ પણ કરીને—એવા પાપકર્મ કરનાર લોકો તે દેશમાં જાય છે.

Verse 55

तदा वा स्थावरे तेषु जातस्य हि भवेन नरः ॥ क्रमशः स भवेत्प्रेतस्तदा पशुगणेष्वपि

અથવા તે સ્થાવર યોનિઓમાં જન્મ લઈને, પછી ક્રમશઃ ફરી મનુષ્ય બને છે; ત્યારબાદ પ્રેત બને છે અને પછી પશુસમૂહોમાં પણ જન્મ પામે છે.

Verse 56

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ॥ गतः स वसति प्रेतो नरके तु पुनःपुनः

સાઠ હજાર વર્ષો અને સાઠ સો વર્ષો પણ—તે પ્રેત બની નરકમાં વારંવાર વસે છે.

Verse 57

ततो निवृत्तकर्मा तु स्वेदजः सम्भवेत्पुनः ॥ स्वेदजानां ततो नित्यं सर्वसंसारचङ्क्रमात्

ત્યાર પછી પૂર્વ કર્મક્રિયા નિવૃત્ત થતાં તે ફરી સ્વેદજ (ઘમથી ઉત્પન્ન) યોનિમાં જન્મે છે; ત્યારબાદ સ્વેદજ પ્રાણીઓમાં સમગ્ર સંસારચક્રમાં સદા પરિભ્રમણ કરે છે।

Verse 58

ततश्च पक्षिणां योनिं सर्वां सन्तरते पुनः ॥ गयोनाु तु ततो गत्वा पुनर्मानुषतां व्रजेत्

અને પછી તે પક્ષીઓની સર્વ યોનિઓને ફરી પાર કરે છે; ત્યારબાદ ગાયની યોનિમાં જઈ તે ફરી માનવત્વને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 59

मानुषे शूद्रतां याति लब्ध्वा यदि तु तुष्यति ॥ ततो वैश्यत्वमागच्छेत्कर्मणा अनेन वेष्टितः

માનવ જન્મમાં તે શૂદ્રત્વને પામે છે; અને તે મેળવી જો તેમાં જ સંતોષ પામે, તો આ કર્મબંધનમાં બંધાયેલો તે વૈશ્યત્વને પ્રાપ્ત થઈ શકે છે।

Verse 60

वैश्यात्क्षत्रियतां याति तस्माच्च ब्राह्मणो भवेत् ॥ ब्राह्मणत्वमपि प्राप्तः पापकर्मा दुरात्मवान्

વૈશ્યથી તે ક્ષત્રિયત્વને પામે છે અને ત્યાંથી બ્રાહ્મણ પણ બની શકે છે; પરંતુ બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત કર્યા પછી પણ પાપકર્મી, દુરાત્મા પુરુષ કર્મફળમાં બંધાયેલો જ રહે છે।

Verse 61

दुःशिक्षितेन मनसा ह्यात्मद्रोग्धा भवेत् तदा ॥ शरीरेण मानसिकं घोरं व्यसनैरुपपादितम् ॥

દુઃશિક્ષિત મનથી તે ત્યારે પોતાના આત્માનો દ્રોહી બને છે; અને વ્યસનોના કારણે શરીર તથા મન—બન્નેમાં ઘોર દુઃખ ઉપજે છે।

Verse 62

उपयुक्तो नरो जातः पूर्वकर्मभिरन्वितः ॥ ज्ञेयश्च ब्रह्महा कुष्ठी काकाक्षः काकतालुकः ॥

A person is born conditioned by former actions; one should understand that a slayer of a brāhmaṇa is (reborn) as a leper, with crow-like eyes, and with a crow-like palate/tongue.

Verse 63

सुरापः श्यावदन्तश्च पूतिगन्धश्च पापकृत् ॥ राजहा पितृहाचैव सुरापश्चापि यो भवेत् ॥

A drinker of intoxicants becomes one whose teeth are dark and who bears a foul odor—one who has committed sin. Likewise, whoever becomes a killer of a king, a killer of a father, or a drinker of intoxicants (is described in such marked terms).

Verse 64

सुवर्णहर्ता च नरो ब्रह्मघ्नेन समो हि सः ॥ क्वचिच्चात्र विरूपाणां नराणां पापकर्मिणाम् ॥

And a person who steals gold is indeed equal to a slayer of a brāhmaṇa. Here and there, among people who commit sin, there are those who are deformed (as a result).

Verse 65

यावद्भिः कर्मभिस्तैस्तैस्तेषु निर्याणवेश्मसु ॥ छिन्नभिन्नविशस्तानां रुधिरेण समन्ततः ॥

In those ‘houses of execution’ (places of torment), corresponding to the particular deeds performed, the blood of those who are cut, broken, and slaughtered spreads all around.

Verse 66

व्याप्तं महीतलं सर्वमापगाश्चापि निर्गताः ॥ अजस्रं क्लिश्यमानानां क्रन्दतां च सुदारुणम् ॥

The entire ground-surface was pervaded, and even the rivers overflowed; unceasingly there arose a most dreadful sound of those who were tormented and crying out.

Verse 67

समुत्तस्थौ महानादो हाहाकारसमाकुलः ॥ बध्नतो विविधैर्बन्धैर्घातयन्तश्च दारुणम् ॥

ત્યારે ‘હા હા’ના આર્ત રોદનથી ભરેલો મહાન કોલાહલ ઊઠ્યો; તેમણે વિવિધ બંધનો વડે બાંધીને અત્યંત દારુણ રીતે પ્રહાર કર્યો।

Verse 68

लौहयष्टिप्रहारैश्च आयुधैश्च सुदारुणैः ॥ छेदनैर्भेदनैश्चोग्रैः पीडनाभिश्च सर्वशः ॥

લોખંડની લાઠીઓના પ્રહારો વડે, અતિ ભયંકર આયુધો વડે, ઉગ્ર છેદન-ભેદનથી અને સર્વ પ્રકારની પીડાઓથી તેઓ તેમને સતાવતા હતા।

Verse 69

श्रान्ताः कर्मकरा दूताः मोहेनायत्तचेतसः ॥ यदा श्रान्ताश्च खिन्नाश्च हन्तारः पापकर्मिणाम् ॥

મોહથી વશ થયેલા ચિત્તવાળા તે દૂત—કર્મચારીઓ—થાકી ગયા; અને જ્યારે પાપકર્મીઓના દંડદાતા હંતારાઓ પણ શ્રાંત અને ખિન્ન થયા,

Verse 70

विज्ञापयेत्तदा दूताश्चित्रगुप्तं महौजसम् ॥

ત્યારે તે દૂત મહાઉજસ્વી ચિત્રગુપ્તને (આ વાત) નિવેદન કરતા।

Verse 71

अतीव च बुभुक्षात्र पिपासा चाप्यतीव हि ॥ उष्णमत्युष्णमेवात्र शीतलं चातिशीतलम् ॥

અહીં અતિશય ભૂખ છે અને અતિશય તરસ પણ; અહીંનું ઉષ્ણ અતિ ઉષ્ણ છે અને શીતલ અતિ શીતલ છે।

Verse 72

दह्यते छिद्यते चैव विध्यते भिद्यते पथा ॥ पात्यते पीड्यते चैव कृष्यते च विशस्यते ॥

તે દહાય છે, કાપાય છે અને ભેદાય પણ છે; માર્ગમાં ચીરાઈ જાય છે. તે પાડી દેવાય છે, દબાઈ-ચકચૂર થાય છે, ઘસેડાય છે અને વધ કરવામાં આવે છે.

Verse 73

उलूकाश्च धनुर्मात्रा वज्रजिह्वास्थिभेदनाः ॥ महाविषा महाक्रोधा दुर्विषह्याः सुदारुणाः ॥

અને ઘુવડ—ધનુષ જેટલા માપનાં, વજ્રસમાન જીભથી હાડકાં ભેદી નાખનારાં—અતિ વિષાળ, મહાક્રોધી, સહન કરવાં દુષ્કર અને અત્યંત ભયાનક છે.

Verse 74

चुल्लीकुक्षौ तु विश्रान्ता वेगिनी वहते तु सा ॥ तां समुत्तीऱ्य कृच्छ्रेण यातनाः सप्तकाः पुनः ॥

ચુલ્લી (નદી)ના ઉદરમાં થોડો વિરામ લઈને તે વેગવતી ધારા તેમને આગળ વહેંચી લઈ જાય છે. તેને કઠિનતાથી પાર કર્યા પછી ફરી સાત પ્રકારની યાતનાઓ થાય છે.

Verse 75

ततः शूलवहो नाम पर्वतः शतयोजनः ॥ निराश्रयः स सत्त्वानामेकपाषाण एव च ॥

ત્યારબાદ શૂલવહ નામનો પર્વત છે, જે સો યોજન જેટલો વિસ્તૃત છે. તે પ્રાણીઓ માટે આશ્રયવિહિન છે અને એક જ પાષાણ-રાશિથી બનેલો છે.

Verse 76

तदादिषु च सर्वेषु गुणान्तरपथं गतः ॥ यदा भवति स प्रेतस्तदा स्थावरतां व्रजेत् ॥

અને તેમાંથી આરંભ થતી તમામ અવસ્થાઓમાં, ગુણોના પરિવર્તનના માર્ગમાં પ્રવેશ કરીને—જ્યારે તે પ્રેત બને છે, ત્યારે તે સ્થાવરત્વ (અચલ સ્થિતિ)ને પ્રાપ્ત થાય છે.