Adhyaya 195: Description of Sinners Abiding in Yama’s Realm (Catalog of Transgressions and the Logic of Retribution)

Verse 1

अथ यमलोकस्थपापिवर्णनम् ॥ नाचिकेत उवाच ॥ कथ्यमानं मया विप्राः शृण्वन्तु तपसि स्थिताः ॥ नमश्च तस्मै देवाय धर्मराजाय धीमते

હવે યમલોકમાં રહેલા પાપીઓનું વર્ણન. નાચિકેત બોલ્યા—હે તપમાં સ્થિત વિપ્રો, હું જે કહું છું તે સાંભળો. તે દિવ્ય, ધીમાન ધર્મરાજને નમસ્કાર.

Verse 2

संसारं तु यथाशक्ति कथ्यमानं निबोधत ॥ असत्यवादिनो ये च जन्तुस्त्रीबालघातकाः

મારી યથાશક્તિ કહાતી આ સંસારકથા સમજો; તેમાં અસત્ય બોલનારાઓ તથા જીવ, સ્ત્રી અને બાળનો વધ કરનારાઓ પણ આવે છે.

Verse 3

तथा ब्रह्महणः पापा ये च विश्वासघातकाः ॥ ये ये शठाः कृतघ्नाश्च लोलुपाः पारदारिकाः

તેમજ બ્રાહ્મણહંતક પાપીઓ અને વિશ્વાસઘાત કરનારાઓ; તેમજ જે જે છળિયા, કૃતઘ્ન, લોભી અને પરસ્ત્રીગામી છે.

Verse 4

कन्यानां दूषका ये च ये च पापरता नराः ॥ वेदानां दूषकाश्चैव वेदमાર્ગविहिंसकाः

કન્યાઓને દૂષિત કરનારાઓ અને પાપમાં રત પુરુષો; તેમજ વેદોને બગાડનારાઓ અને વેદમાર્ગને હાનિ પહોંચાડનારાઓ પણ.

Verse 5

शूद्राणां याजकाश्चैव हाहाभूता द्विजातयः ॥ अयाज्ययाजकाश्चैव ये ये कुष्ठयुता नराः

શૂદ્રો માટે યાજક બનનારાઓ—હાહાકારની સ્થિતિએ પહોંચેલા દ્વિજ; તેમજ અયાજ્ય માટે યજન કરનારાઓ અને કુષ્ઠરોગથી પીડિત પુરુષો.

Verse 6

सुरापो ब्रह्महा चैव यो द्विजो वीरघातकः ॥ तथा वार्धुषिका ये च जिह्मप्रेक्षाश्च ये नराः ॥

જે દ્વિજ સુરાપાન કરે, બ્રાહ્મણહંતા અને વીરઘાતક છે; તેમજ વ્યાજખોરો અને કપટ નજરવાળા પુરુષો પણ.

Verse 7

मातृत्यागी पितृत्यागी यः स्वसाध्वीं परित्यजेत् ॥ गुरुद्वेषी दुराचारो दूताश्चाव्यक्तभाषिणः ॥

જે માતાનો ત્યાગ કરે, જે પિતાનો ત્યાગ કરે, અને જે પોતાની સાધ્વી પત્નીને પરિત્યજે; જે ગુરુદ્વેષી અને દુરાચારી હોય, તેમજ જે દૂત અસ્પષ્ટ વાણી બોલે—એ બધા ગણાય છે।

Verse 8

गृहक्षेत्रहरा ये च सेतुबन्धविनाशकाः ॥ अपुत्राश्चाप्यदाराश्च श्रद्दया च विवर्जिताः ॥

જે ઘર અને ખેતર હરી લે છે, અને જે સેતુબંધ/બંધનો વિનાશ કરે છે; જે પુત્રહીન તથા પત્નીહીન છે, અને જે શ્રદ્ધાવિહિન છે—એ પણ ગણાય છે।

Verse 9

अशौचा निर्दयाः पापा हिंसका व्रतभञ्जकाः ॥ सोमविक्रयिणश्चैव स्त्रीजितः सर्वविक्रयी ॥

અશૌચી (અપવિત્ર), નિર્દય, પાપી; હિંસા કરનાર અને વ્રતભંગ કરનાર; સોમ વેચનાર, સ્ત્રીવશ, અને સર્વવિક્રયી—એ પણ યાદીમાં છે।

Verse 10

भूम्यामनृतवादी च वेदजीवी च यो द्विजः ॥ नक्षत्री च निमित्ती च चाण्डालाध्यापकस्तथा ॥ सर्वमैथुनकर्ता च अगम्यागमने रतः ॥ मायिका रतिकाश्चैव तुलाधाराश्च ये नराः ॥ सर्वपापसुसङ्गाश्च चिन्तका येऽतिवैरिणः ॥ स्वाम्यर्थे न हता ये च ये च युद्धपराङ्मुखाः ॥

ભૂમિ વિષે અસત્ય બોલનાર, અને જે દ્વિજ વેદથી જીવિકા ચલાવે; નક્ષત્રવિદ (જ્યોતિષી) અને નિમિત્ત કહેનાર, તેમજ ચાંડાલોને ભણાવનાર; જે સર્વત્ર મૈથુન કરે અને અગમ્યગમનમાં રત રહે; માયાવી, રતિક, અને તુલા-વજનમાં હેરફેર કરનાર પુરુષો; સર્વ પાપોના કુસંગમાં રહેનાર, અને અતિ વૈર ધરાવનાર કાવતરાખોર; જે સ્વામી માટે પ્રાણ ન આપે, અને જે યુદ્ધથી પરાઙ્મુખ થાય—એ બધા ગણાય છે।

Verse 11

परवित्तापहारी च राजघाती च यो नरः ॥ अशक्तः पापघोषश्च तथा ये ह्यग्निजीविनः ॥

જે પરધન અપહરણ કરે, અને જે રાજઘાત કરે; જે અશક્ત હોવા છતાં પાપમાં પ્રવૃત્ત રહે, જે પાપનો ઘોષ કરે, તેમજ જે અગ્નિથી જીવિકા ચલાવે—એ પણ ગણાય છે।

Verse 12

शुश्रूषया च मुक्ताः ये लिङ्गिनः पापकर्मिणः ॥ पात्रकारी चक्रिणश्च नरा ये चाप्यधार्मिकाः ॥

જે સેવા-પરિચર્યા થી વિમુખ છે, પાપકર્મ કરનારા લિંગધારી, પાત્ર બનાવનાર/પાત્રવ્યવહારથી જીવિકા કરનારા, ચક્રઆધારિત ધંધાથી જીવતા, તથા અધાર્મિક પુરુષો—એમનું ગણન થાય છે.

Verse 13

देवागारांश्च सत्राणि तीर्थविक्रयिणस्तथा ॥ व्रतविद्वेषिणो ये च तथाऽसद्वादिनो नराः ॥

જે દેવાલય અને સત્રો (અન્નદાનશાળા) વેચે છે, તેમજ તીર્થોનું પણ વેચાણ કરે છે; જે વ્રત-અનુષ્ઠાનોને દ્વેષે છે, અને જે અસદ્વાદ/કુપંથ બોલે છે—એવા પુરુષો ગણાય છે.

Verse 14

मिथ्या च नखरोमाणि धारयन्ति च ये नराः ॥ कूटा वक्रस्वभावाश्च कूटशासनकारिणः ॥

જે ખોટી રીતે નખ અને રોમ (કૃત્રિમ ચિહ્નો) ધારણ કરે છે, જે કપટી અને વાંકાં સ્વભાવના છે, તથા જે કૂટ શાસન/છલભર્યા ચુકાદા કરે છે—એમનું ગણન થાય છે.

Verse 15

अज्ञानादव्रती यश्च यश्चाश्रमबहिष्कृतः ॥ विप्रकीर्णप्रतिग्राही सूचकस्तीर्थनाशकः ॥

જે અજ્ઞાનવશ વ્રત-નિયમ વિના રહે છે, જે આશ્રમવ્યવસ્થાથી બહિષ્કૃત છે; જે અનેક સ્થળોથી આવેલા દાનને વિવેક વિના સ્વીકારે છે, જે સૂચક/ચુગલખોર છે, અને જે તીર્થોનો નાશ કરે છે—એમનું પણ ગણન થાય છે.

Verse 16

कलही च प्रतर्क्यश्च निष्ठुरश्च नराधमः॥ एते चान्ये च बहवो ह्यनिर्दिष्टाः सहस्रशः॥

ઝઘડાળુ, વાદવિવાદમાં ફસાવનારા, નિષ્ઠુર અને નરાધમ—આ અને આવા અનેક અન્ય, હજારોની સંખ્યામાં, ભલે અલગ અલગ રીતે ન જણાવ્યા હોય, અહીં ઉલ્લેખિત છે.

Verse 17

स्त्रियो नराश्च गच्छन्ति यत्र तच्छृणुतामलाः॥ कुर्वन्तीह यथा सर्वे तत्र गत्वा यमालये॥

હે નિર્મળજનોએ, સાંભળો—સ્ત્રીઓ અને પુરુષો ક્યાં જાય છે. અહીં જેમ બધા કર્મ કરે છે, તેમ ત્યાં યમલોકમાં જઈ તે મુજબનું ફળ ભોગવે છે.

Verse 18

पप्रच्छुर्विस्मयाविष्टा नाचिकेतमृषिं तदा॥ ऋषय ऊचुः॥ त्वया सर्वं यथा दृष्टं ब्रूहि तत्र विदां वर॥

ત્યારે આશ્ચર્યમાં મગ્ન થઈ તેમણે ઋષિ નાચિકેતને પૂછ્યું. ઋષિઓ બોલ્યા—હે વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તું ત્યાં જે રીતે જોયું તે પ્રમાણે બધું કહી દે.

Verse 19

यथास्वरूपः कालोऽसौ येन सर्वं प्रवर्तते॥ इह कर्माणि यः कृत्वा पुरुषो ह्यल्पचेतनः॥

જે કાળ દ્વારા સર્વ પ્રવર્તે છે, તે કાળનું સાચું સ્વરૂપ શું છે? અને જે અલ્પબુદ્ધિ મનુષ્ય અહીં કર્મ કરે છે, તેનું આગળ શું થાય છે?

Verse 20

वारयेत्स तदा तं तु ब्रह्मलोके च स प्रभुः॥ कल्पान्तं पच्यमानोऽपि दह्यमानोऽपि वा पुनः॥

ત્યારે તે પ્રભુ તેને રોકી રાખે છે—નિશ્ચિતપણે બ્રહ્મલોકમાં પણ—ભલે તે કલ્પાંત સુધી ‘પકવાતો’ હોય કે ફરી દહાતો હોય.

Verse 21

न नाशो हि शरीरस्य तस्मिन्देशे तपोधनाः॥ यस्य यस्य हि यत्कर्म पच्यमानः पुनः पुनः॥

હે તપોધનો, તે પ્રદેશમાં શરીરનો નાશ થતો નથી. જેનું જે કર્મ છે, તે તેના અનુસાર વારંવાર ‘પકવાઈ’ (ફળ ભોગવી) પરિણામ ભોગવે છે.

Verse 22

अवश्यं चैव गन्तव्यं तस्य पार्श्वं पुनःपुनः॥ न तु त्रासाद्द्विजः शक्तस्तत्र गन्तुं हि कश्चन॥

નિશ્ચિતપણે તેના સાન્નિધ્યમાં વારંવાર જવું પડે છે. પરંતુ ભયથી ત્યાં કોઈ દ્વિજ જઈ શકતો નથી—વાસ્તવમાં કોઈ પણ નહીં.

Verse 23

न गच्छन्ति च ये तत्र दानेन निगमेण च॥ वैतरण्याश्च यद्रूपं किं तोयं च वहत्यसौ॥

અને દાન તથા નિગમ (વૈદિક વિધાન) દ્વારા પણ જે ત્યાં નથી જતા તેઓ કોણ? વૈતરણિનું સ્વરૂપ શું છે, અને તે કેવું જળ વહન કરે છે?

Verse 24

रौरवो वा कथं विप्र किंरूपं कूटशाल्मलेः॥ कीदृशा वा हि ते दूताः किं कार्याः किं पराक्रमाः॥

હે વિપ્ર, રૌરવ કેવું છે? કૂટશાલ્મલીનું સ્વરૂપ શું છે? તે દૂત કેવા છે—તેમનાં કાર્યો શું અને તેમનો પરાક્રમ કેવો?

Verse 25

किं च किंच तु कुर्वाणाः किंच किंच समाचरन्॥ न चेतो लभते जन्तुच्छादितं पूर्वतेजसा॥

આવું તેવું કરતા અને આવું તેવું આચરતા છતાં જીવને ચિત્તની સ્પષ્ટતા મળતી નથી; કારણ કે તે પૂર્વતેજ (પૂર્વ સંસ્કાર-શક્તિ) વડે ઢાંકાયેલું રહે છે.

Verse 26

धृतिं न लभते किञ्चित्तैस्तैर्दोषैः सुवासिताः ॥ दोषं सत्यंअजानन्तस्तथा मोहॆन मोहिताः ॥

તે તે દોષોથી જાણે સુગંધિત થયેલા લોકો કિંચિત પણ ધૈર્ય પામતા નથી. દોષનું સાચું સ્વરૂપ ન જાણીને તેઓ મોહથી વધુ મોહિત થાય છે.

Verse 27

परं परमजानन्तो रमन्ते कस्य मायया ॥ क्लिश्यन्ते बहवस्तत्र कृत्वा पापमचेतसः ॥

પરમને પરમ તરીકે ન જાણીને તેઓ કોની માયામાં રમે છે; અને અનેક લોકો અવિવેકી બની પાપ કરીને ત્યાં ક્લેશ ભોગવે છે.

Verse 28

एतत्कथय वत्स त्वं यतः प्रत्यक्षदर्शिवान् ।

હે વત્સ, તું આ વાત કહેજે, કારણ કે તું પ્રત્યક્ષદર્શી છે.

Verse 29

तानि वै कथयिष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तमाः ॥ वैशम्पायन उवाच ॥ एवं तस्य वचः श्रुत्वा सर्व एव तपोधनाः ॥

‘એ વાતો હું નિશ્ચયે કહેશ—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, સાંભળો.’ વૈશમ્પાયને કહ્યું—‘આ રીતે તેની વાણી સાંભળી, તપોધન એવા સર્વે…’

Verse 30

बोद्धव्यं नावबुध्यन्ते गुणानां तु गुणोत्तरम् ॥ हाहाभूताश्च चिन्तार्त्ताः सर्वदोषसमन्विताः ॥

જાણવા યોગ્યને તેઓ સમજતા નથી—ગુણોથી પરે ગુણોત્તર તત્ત્વને; ‘હાય હાય’ કરતા તેઓ ચિંતાથી પીડિત થઈ સર્વ દોષોથી યુક્ત બને છે.