Adhyaya 185: Installation of a Bronze (Kāṁsya) Icon (Arcā)

Verse 1

अथ कांस्यार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ कांस्येन प्रतिमां कृत्वा सुरूपां सुप्रतिष्ठिताम् ॥ सर्वाङ्गावयवैर्युक्तां विमलां कर्मनिर्मिताम् ॥

હવે કાંસ્ય (કાંસો/પિત્તળ) અર્ચાની સ્થાપના. શ્રીવરાહ બોલ્યા—કાંસ્યથી સુરૂપ, પ્રતિષ્ઠા માટે યોગ્ય, સર્વ અંગ-ઉપાંગોથી યુક્ત, નિર્મળ અને કુશળ કારીગરીથી નિર્મિત પ્રતિમા બનાવીને—

Verse 2

ज्येष्ठायां चैव नक्षत्रे मम वेश्मन्युपानयेत् ॥ गीतवादित्रशब्देन बहुभिर्मङ्गलैस्तथा ॥

અને જ્યેષ્ઠા નક્ષત્રે તેને મારા મંદિર/ગૃહમાં લાવવું; ગાન અને વાદ્યોના નાદ સાથે તથા અનેક મંગલવિધિઓ સાથે।

Verse 3

अर्घ्यं गृहीय यथान्यायमिमं मन्त्रं उदाहरेत् ।

વિધિ અનુસાર અર્ઘ્ય લઈને, પછી આ મંત્રનું ઉચ્ચારણ કરવું।

Verse 4

योऽसौ भवान् सर्वयज्ञेषु पूज्यो ध्येयो गोप्ता विश्वकामो महात्मा ॥ प्रसन्नात्मा भगवान् मे प्रसन्नः सुपूजितस्तिष्ठ हि लोकनाथ ।

હે પ્રભુ! તમે સર્વ યજ્ઞોમાં પૂજ્ય, ધ્યાનયોગ્ય, રક્ષક, સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરનાર મહાત્મા છો. પ્રસન્નાત્મા ભગવાન મારા પર પ્રસન્ન થાઓ. હે લોકનાથ! સમ્યક્ પૂજિત થઈ અહીં સ્થિર રહો.

Verse 5

अर्घ्यं दत्त्वा यथान्यायं स्थापयेत् तदुदङ्मुखः ॥ यथान्यायेन संस्थाप्य कुर्याच्चैवाधिवासनम् ।

યથાવિધી અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને, ઉત્તરમુખ થઈ તેને સ્થાપિત કરવું. નિયમ મુજબ સ્થાપના કર્યા પછી ‘આધિવાસન’ વિધિ પણ કરવી.

Verse 6

चतुरः कलशांश्चैव पञ्चगव्यसमन्वितान् ॥ सर्वगन्धैश्च लाजैश्च मधुना च विशेषतः ।

અને ચાર કલશ પણ તૈયાર કરવાં, જે પંચગવ્યથી યુક્ત હોય; સર્વ સુગંધ દ્રવ્યો, લાજ (ભૂંજેલા ધાન) અને વિશેષ કરીને મધ સાથે.

Verse 7

चतुरः कलशान् पूर्य स्नानार्थं मे समन्त्रकम् ॥ ततश्चास्तंगते सूर्ये शुद्धैर्भागवतैः सह ।

મારા સ્નાન માટે મંત્રસહિત ચાર કલશ ભરીને; ત્યારબાદ સૂર્ય અસ્ત ગયા પછી, શુદ્ધ ભાગવત ભક્તો સાથે (વિધિ આગળ વધારવી).

Verse 8

कुर्यात् संस्थापनं तत्र ममार्चायास्तु पूजकः ॥ गृहीत्वा कलशांस्तत्र शुद्धान् भागवतांस्तथा ।

ત્યાં પૂજકે મારી અર્ચા (પ્રતિમા)ની સ્થાપના કરવી. ત્યાં કલશો લઈને, તેમજ શુદ્ધ ભાગવતોને પણ (એકત્ર કરીને) (વિધિ કરવી).

Verse 9

नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रं उदाहरेत् ।

“નમો નારાયણાય” કહીને, ત્યારબાદ મંત્રનું ઉચ્ચારણ કરવું।

Verse 10

विकार अविकार अकार सकार शकार षकार स्वच्छन्दरूपः क्षरमक्षरं धृतिरूपः अरूपमिति नमः पुरुषोत्तमायेति ॥ व्यतीतायां तु शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ॥ अश्वेन च मुहूर्तेन प्राप्ते मूलेषु चोत्तरे ।

“(તમે) વિકાર અને અવિકાર; અ, સ, શ, ષ—આ અક્ષરો; સ્વેચ્છારૂપ; ક્ષર અને અક્ષર; ધૃતિરૂપ; અરૂપ”—એ રીતે: “પુરુષોત્તમને નમસ્કાર।” અને જ્યારે રાત્રિ વીતી જાય અને સૂર્ય ઉગે, તથા અશ્વિન નામનો મુહૂર્ત આવે, અને (ચંદ્ર) મૂલ નક્ષત્રમાં તથા ઉત્તર વિભાગ/દિશામાં હોય…

Verse 11

पूर्वोक्तेषु विधानेन मम शास्त्रानुदर्शिनाम् ॥ स्थापयेद्द्वारमूले तु मम वेष्मनि सुन्दरि ।

પૂર્વે કહેલી વિધિ પ્રમાણે, મારા શાસ્ત્રનું અનુસરણ કરનારાઓ માટે, હે સુન્દરી, મારા મંદિર/ગૃહમાં દ્વારના મૂળે (તેને) સ્થાપિત કરવું।

Verse 12

सर्वशान्त्युदकं गृहीय सर्वगन्धफलानि च ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रं उदाहरेत् ।

સર્વશાંતિઉદક તથા સર્વ સુગંધિત દ્રવ્યો અને ફળો લઈને, “નમો નારાયણાય” કહીને, પછી મંત્રનું ઉચ્ચારણ કરવું।

Verse 13

मन्त्रः— ॐ इन्द्रो भवान् त्वं च यमः कुबेरो जलेश्वरः सोमबृहस्पती च॥ शुक्रः शनैश्चरबुधौ सह सैहिकेयकेतू रविश्चैव धरात्मजस्त्वम्॥

મંત્ર: “ૐ—તમે ઇન્દ્ર છો; તેમજ યમ, કુબેર, જલેશ્વર પણ; તમે સોમ અને બૃહસ્પતિ છો. તમે શુક્ર છો; અને શનૈશ્ચર તથા બુધ, રાહુ-કેતુ સહિત; તેમજ તમે રવિ (સૂર્ય) અને ધરાત્મજ (મંગળ) પણ છો.”

Verse 14

तथैव सर्वौषधयो जलानि वायुः च पृथ्वी च स वायुसारथिः॥ नागाः सयक्षाश्च दिशश्च सर्वास्तस्मै नमस्ते पुरुषोत्तमाय इति॥

તેમ જ સર્વ ઔષધિઓ, જળ, વાયુ અને પૃથ્વી—અને જેમનો સારથી વાયુ છે; નાગો, યક્ષો અને સર્વ દિશાઓ—તે પુરુષોત્તમને નમસ્કાર।

Verse 15

अनेनैव तु मन्त्रेण कृत्वा कर्म सुपुष्कलम्॥ मम तां प्रतिमां गृह्य ततो वेश्मन्युपानयेत्॥

આ જ મંત્રથી વિધિ સંપૂર્ણ રીતે કરીને, મારી તે પ્રતિમાને લઈને પછી તેને ગૃહના પવિત્ર સ્થાને લઈ જવી।

Verse 16

एकान्ते स्नापयेन मां च जलैः पूर्वाभिमन्त्रितैः॥ प्रगृह्य कलशेभ्यश्च जलं गन्धसमन्वितम्॥

એકાંત સ્થાને, પૂર્વે મંત્રથી અભિમંત્રિત જળોથી મને સ્નાન કરાવવું; અને કલશોમાંથી સુગંધયુક્ત જળ પણ લઈને (અભિષેક કરવો)।

Verse 17

गात्रसंशोधनार्थाय इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

અંગશુદ્ધિ માટે આ મંત્ર ઉચ્ચારવો।

Verse 18

मन्त्रः— सरांसि ये ते च समस्तसागराः नद्यश्च तीर्थानि च पुष्कराणि॥ आयान्तु तान्येव तव प्रसादाच्छुद्ध्यै च मे स्युः पुरुषोत्तमाय इति॥

મંત્ર— જે સરોવરો, સમસ્ત સાગરો, નદીઓ, તીર્થો અને પુષ્કરો છે, તે બધાં તમારા પ્રસાદથી અહીં આવે અને મારી શુદ્ધિ માટે સાધન બને; પુરુષોત્તમને નમઃ।

Verse 19

गन्धधूपादिभिश्चैव यथाविभवशक्तितः॥ पश्चाद्वस्त्राणि मे दद्यान्मम गात्रसुखानि च॥

સુગંધ, ધૂપ વગેરે પોતાની સમર્થતા મુજબ અર્પણ કરીને; ત્યારબાદ શરીરને સુખદ એવા વસ્ત્રો મને અર્પણ કરવાં જોઈએ।

Verse 20

तान्यानयित्वा वस्त्राणि ममाग्रे स्थापयेन्नरः॥ उभौ तौ चरणौ नत्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

તે વસ્ત્રો લાવી મનુષ્યે મારા સમક્ષ સ્થાપિત કરવાં; તે બંને ચરણોને નમસ્કાર કરીને આ મંત્ર ઉચ્ચારવો।

Verse 21

मन्त्रः— वस्त्राणि देवेन्द्र मया हृतानि सूक्ष्माणि सौम्यानि सुखावहानि॥ गात्रस्य सन्तुष्टिकराणि तुभ्यं गृह्णीष्व देवेश सुलोकनाथ॥

મંત્ર— હે દેવેન્દ્ર! મેં આ વસ્ત્રો લાવ્યાં છે—સૂક્ષ્મ, સૌમ્ય અને સુખદાયક. હે દેવેશ, હે સુલોકનાથ! દેહસંતોષ માટે તેને સ્વીકારો।

Verse 22

वेदोपवेद ऋग्वेद यजुर्वेद सामवेद अथर्वणवेद संस्तुत इति नमः परम्परायेति॥ अर्चितालङ्कृतं कृत्वा पूर्वन्यायेन सुन्दरी॥ पश्चान्मे प्रापणं दद्यान्मन्त्रवद्विधिपूर्वकम्॥

‘વેદ-ઉપવેદ—ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદ અને અથર્વણવેદ—દ્વારા સ્તુત’ એમ કહી ‘પરંપરાને નમસ્કાર’ કરવો. હે સુન્દરી! પૂર્વવિધિ મુજબ પૂજન અને અલંકાર કરીને, પછી મંત્રসহિત વિધિપૂર્વક મને પ્રાપણ (સમાપન અર્પણ) અર્પણ કરવું।

Verse 23

दत्त्वा प्रापणकं तत्र दद्यादाचमनं ततः ॥ शान्तिपाठश्च वै कार्यो मन्त्रेणानेन सुन्दरि

ત્યાં પ્રાપણક અર્પણ કરીને, પછી આચમન માટે જળ આપવું; ત્યારબાદ, હે સુન્દરી, આ મંત્રથી શાંતિપાઠ અવશ્ય કરવો।

Verse 24

विद्याः सर्वे ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ग्रहाः सर्वे सरितः सागराश्च ॥ इन्द्राद्यष्टौ लोकपालाश्च सर्वे पूर्वोक्ता ये सर्वशान्तिं च कुर्युः

સમસ્ત વિદ્યાઓ, બ્રહ્મ અને બ્રાહ્મણો; સર્વ ગ્રહો, નદીઓ અને સાગરો; તથા પૂર્વોક્ત ઇન્દ્રાદિ આઠ લોકપાલો—આ બધા પૂર્ણ શાંતિ અને સર્વમંગળ કરાવે।

Verse 25

आयाम यम कामदम वाम ॐ नमः पुरुषोत्तमायेति सूत्रम् ॥ वृत्तेष्वेवोपचारेषु मम कुर्यात्प्रदक्षिणम् ॥ अभिवादनं स्तुतिं चापि कृत्वा भागवतांश्छुचीन्

‘આયામ, યમ, કામદમ, વામ; ઓં—પુરુષોત્તમાય નમઃ’—આ સૂત્ર છે. નિર્ધારિત ઉપચારના પરિક્રમામાં મારી પ્રદક્ષિણા કરવી; અને અભિવાદન તથા સ્તુતિ કરીને શુદ્ધ ભાગવત ભક્તોને સન્માનવા।

Verse 26

सम्पूज्य ब्राह्मणान्पश्चाद्भोजयेत् पायसादिभिः ॥ तेभ्यः शान्त्युदकं गृह्य द्विजेभ्यः कमलेक्षणे

બ્રાહ્મણોને વિધિપૂર્વક પૂજીને પછી પાયસ વગેરે ભોજન કરાવવું. હે કમલનેત્ર! તેમની પાસેથી શાંતિઉદક ગ્રહણ કરવું—તે દ્વિજોથી જ લેવું યોગ્ય છે।

Verse 27

दद्यादभ्युक्षणं मह्यं तेनाहं पूजितोऽभवम् ॥ सर्वान्विसर्जयित्वा तु कुर्याद्वै गुरुपूजनम्

મારા પર અભ્યુક્ષણ (પવિત્ર જળનું છંટકાવ) કરવો; તેથી હું પૂજિત થાઉં છું. પછી સૌને આદરથી વિદાય આપી, નિશ્ચયે ગુરુપૂજન કરવું।

Verse 28

तेनाहं पूजितो देवि एवमेतन्न संशयः ॥ ब्राह्मणान्मम भक्तांश्च गुरूंश्चैव हि निन्दति

હે દેવી! તેથી હું પૂજિત થાઉં છું—એમાં શંકા નથી. પરંતુ જે બ્રાહ્મણો, મારા ભક્તો અને ગુરુઓની નિંદા કરે છે, તે આ શિસ્તના વિરુદ્ધ વર્તે છે।

Verse 29

नाशयिष्यामि तं देवि सत्यं मतेद्ब्रवीमि ते ॥ जलस्य बिन्दवो यावन्मम गात्रेषु तिष्ठति

હે દેવી, હું તેને નાશ કરી દઈશ—આ સત્ય હું મારા મત મુજબ તને કહું છું—જ્યાં સુધી જળના બિંદુઓ મારા અંગો પર સ્થિર રહે।

Verse 30

तावद्वर्षसहस्राणि मम लोकेषु तिष्ठति ॥ य एतेन विधानेन स्थापयिष्यति मां नरः

એટલા જ હજાર વર્ષો સુધી તે મારા લોકોમાં રહે છે—જે મનુષ્ય આ વિધાન મુજબ મને સ્થાપિત કરશે.

Verse 31

तारितं च कुलं तेन पितृजं मातृजं तथा ॥ एतत्ते कथितं भद्रे कांस्येन स्थापनं मम

તેના દ્વારા કુળનું તારણ થાય છે—પિતૃકુળ અને માતૃકુળ બંનેનું. હે ભદ્રે, મેં તને કહ્યું: કાંસ્ય વડે મારી સ્થાપના.

Verse 32

कथयिष्यामि ते ह्येवं रौप्येण स्थापनं मम

હવે હું તને આ જ રીતે રૌપ્ય વડે મારી સ્થાપના કહું છું।

Verse 33

मन्त्रः— आदिर्भवान्ब्रह्मयुगान्तकल्पः सर्वेषु कालेष्वपि कल्पभूतः ।। एको भवान्नास्ति कश्चिद्द्वितीय उपागतस्तिष्ठ हि लोकनाथ ॥

મંત્ર: તમે આદિ છો, બ્રહ્મયુગાંત-કલ્પ છો; સર્વ કાળોમાં પણ તમે જ કલ્પસ્વરૂપ છો. તમે એક જ છો, બીજો કોઈ નથી. નજીક આવી અહીં સ્થિર રહો, હે લોકનાથ।

Verse 34

एवं मां स्नाप्य विधिना मम कर्मानुसारिणः ।। एवं न्यायेन मां तत्र अर्चयित्वा यथोचितम् ॥

આ રીતે વિધિપૂર્વક મને સ્નાન કરાવી, મારા કર્મવિધાન અનુસાર વર્તન કરનાર; આ જ ન્યાયસંગત રીતથી ત્યાં મને યથોચિત પૂજવું।

Verse 35

अङ्गुलीयकवासोभिर्दानसम्माननादिभिः ।। यो गुरुं पूजयेद्भूमे भक्तियुक्तेन चेतसा ॥

અંગૂઠીઓ, વસ્ત્રો, દાન, સન્માન વગેરે દ્વારા—જે કોઈ ભક્તિયુક્ત ચિત્તથી પૃથ્વી પર ગુરુનું પૂજન કરે છે।