Adhyaya 184: Installation of a Copper Icon (Tāmrārcā) and Its Consecratory Worship

Verse 1

अथ ताम्रार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ ताम्रेण प्रतिमां कृत्वा सुरूपां चैव भास्वराम् ॥ उचितेनोपचारेण वेश्ममध्यमुपानयेत्

હવે તામ્ર-અર્ચાની સ્થાપના. શ્રીવરાહે કહ્યું—તાંબાથી સુરૂપ અને તેજસ્વી પ્રતિમા બનાવી, યોગ્ય ઉપચાર સાથે તેને ઘરના મધ્યભાગે લાવવી.

Verse 2

ततो वेश्मन्युपागम्य स्थापयित्वा उदङ्मुखः ॥ चित्रायां चैव नक्षत्रे कुर्याच्चैवाधिवासनम्

પછી ગૃહમાં જઈ ઉત્તરમુખ થઈ સ્થાપના કરવી; અને ચિત્રા નક્ષત્રે અધિવાસન-સંસ્કાર કરવો.

Verse 3

जलं च सर्वगन्धेन पञ्चगव्येन मिश्रितम् ॥ स्नापयेच्च ततो मां वै इमं मन्त्रमुदाहरेत्

સર્વ સુગંધો અને પંચગવ્યથી મિશ્રિત જળથી મને સ્નાન કરાવવું; પછી આ મંત્ર ઉચ્ચારવો.

Verse 4

मन्त्रः— योऽसौ भवान्तिष्ठति सारभूतः त्वं ताम्रके तिष्ठसि नेत्रभूतः ॥ आगच्छ मूर्तौ सह पञ्चभूतैर्मया च पात्रैः सह विश्वधामन्

મંત્ર— ‘હે સારભૂત! તમે તામ્ર-પ્રતિમામાં નેત્રરૂપે સ્થિત છો. હે વિશ્વધામન! પંચભૂતો સાથે આ મૂર્તિમાં, મારી સાથે અને આ પાત્રો સાથે, પધારો.’

Verse 5

अनेनैव तु मन्त्रेण स्थापयित्वा यशस्विनि ॥ पूर्वन्यायेन कर्तव्यमधिवासनपूजनम्

હે યશસ્વિની! આ જ મંત્રથી સ્થાપના કરીને, પૂર્વવિધિ મુજબ અધિવાસન અને પૂજન કરવું જોઈએ.

Verse 6

व्यतीतायां च शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ॥ ऋचा शुद्धिं विधायाथ स्नापयेन्मन्त्रपूर्वकम् ॥

રાત વીતી અને સૂર્ય ઉગ્યા પછી, ઋચા દ્વારા શુદ્ધિ કરીને, પછી મંત્રપૂર્વક સ્નાન કરાવવું.

Verse 7

ब्राह्मणा वेदपाठांश्च कुर्युस्तत्र समागताः ॥ बहूनि मङ्गलान्यत्र मण्डपे स्थापयेत्ततः ॥

ત્યાં એકત્ર થયેલા બ્રાહ્મણોએ વેદપાઠ કરવો. ત્યારબાદ મંડપમાં અનેક મંગલદ્રવ્યો સ્થાપવા.

Verse 8

सुगन्धद्रव्यसंयुक्तं जलं चादाय पूजकः ॥ ततो मे स्नपनं कार्यमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

સુગંધિત દ્રવ્યો મિશ્રિત જળ લઈને પૂજકે મારું સ્નપન (સ્નાનવિધિ) કરવું, અને પછી આ મંત્ર ઉચ્ચારવો.

Verse 9

मन्त्रः— ॐ योऽसौ भवान्सर्ववरः प्रभुश्च मायाबलो योगबलप्रधानः ॥ आगच्छ शीघ्रं च मम प्रियाय सन्तिष्ठ ताम्रेष्वपि लोकनाथ ॥

મંત્ર— ૐ। હે સર્વવરદાતા પ્રભુ, માયાબળથી બલવાન, યોગબળમાં અગ્ર! મારી પ્રિય વિધિ માટે શીઘ્ર પધારો; હે લોકનાથ, તામ્રપાત્રોમાં પણ સ્થિર રહો.

Verse 10

मन्त्रेणानेन मां स्थाप्य गन्धपुष्पादिदीपकैः ॥

આ મંત્રથી મારી સ્થાપના કરીને, ગંધ, પુષ્પ, દીપ વગેરે ઉપચારોથી (પૂજન) કરવું.

Verse 11

स्थापनामन्त्रः— ॐ प्रकाशप्रकाश जगत्प्रकाश विज्ञानमयानन्दमय त्रैलोक्यनाथात्रागच्छ इह सन्तिष्ठतां भवान्पुरुषोत्तम मामव इति ॥ अनेन स्थापनां कृत्वा मम शास्त्रानुसारतः ॥ शुक्लवस्त्रं समादाय इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

સ્થાપના-મંત્ર— ૐ। હે પ્રકાશનો પ્રકાશ, જગતનો પ્રકાશ, વિજ્ઞાનમય-આનંદમય, ત્રૈલોક્યનાથ! અહીં આવો; અહીં જ સ્થિર રહો. હે પુરુષોત્તમ, મારી રક્ષા કરો—એમ. શાસ્ત્રાનુસાર આવી સ્થાપના કરીને, શ્વેત વસ્ત્ર લઈને આગળનો મંત્ર ઉચ્ચારવો.

Verse 12

मन्त्रः— ॐ शुद्धस्त्वमात्मा पुरुषः पुराणो जगत्सु तत्त्वं सुरलोकनाथ ॥ वस्त्राणि गृह्णीष्व मम प्रियाणि नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥

મંત્ર— ઓં. તમે શુદ્ધ આત્મા, આદિ પુરુષ; જગતોમાં રહેલું તત્ત્વ, દેવલોકના નાથ. મારા પ્રિય વસ્ત્રો સ્વીકારો; તે પુરુષોત્તમને નમસ્કાર.

Verse 13

वस्त्रैर्विभूषितं कृत्वा मम कर्मपरायणः ॥ यथान्यायेन मे शीघ्रमर्चनं तत्र कारयेत् ॥

વસ્ત્રોથી (મૂર્તિને) અલંકૃત કરીને, મારા કર્મમાં પરાયણ રહી, નિયમ મુજબ ત્યાં તરત જ મારી અર્ચના કરાવવી જોઈએ.

Verse 14

अर्चनालङ्कृतं कृत्वा गन्धधूपादिभिः प्रभुम् ॥ सम्पूज्य विधिवन्मां तु नैवेद्यं परिकल्पयेत् ॥

ગંધ, ધૂપ વગેરે દ્વારા અર્ચના કરીને પ્રભુને અલંકૃત કરી, અને વિધિપૂર્વક મારી સમ્યક પૂજા કરીને, પછી નૈવેદ્યની વ્યવસ્થા કરવી.

Verse 15

दत्त्वा स्वादु च नैवेद्यं शान्तिपाठं तु कारयेत् ॥ मन्त्रः— शान्तिर्भवतु देवानां विप्राणां शान्तिरुत्तमा ॥

મીઠું નૈવેદ્ય અર્પણ કરીને, પછી શાંતિપાઠ કરાવવો. મંત્ર— ‘દેવોને શાંતિ થાઓ; વિપ્રોને ઉત્તમ શાંતિ થાઓ.’

Verse 16

शान्तिर्भवतु राज्ञां च सराष्ट्राणां तथा विशाम् ॥ बालानां व्रीहिपण्यानां गर्भिणीनां च देहिनाम् ॥

રાજાઓને, સર્વ રાજ્યોને તેમજ પ્રજાજનોને શાંતિ થાઓ; બાળકોને, ધાન્ય-વેપારીઓને, ગર્ભિણીઓને અને સર્વ દેહધારીઓને પણ શાંતિ થાઓ.

Verse 17

शान्तिर्भवतु देवेश त्वत्प्रसादान्ममाखिला ॥ एवं शान्तिं पठित्वा तु ब्राह्मणांस्तत्र पूजयेत् ॥

હે દેવેશ! તારા પ્રસાદથી મને સર્વથા શાંતિ પ્રાપ્ત થાઓ. આ રીતે શાંતિપાઠ કરીને ત્યાં બ્રાહ્મણોનું પૂજન કરવું.

Verse 18

गुरुं भागवतं चैवमर्चयेच्च यथाविधि ॥ ब्राह्मणान्भोजयेत्तत्र यथोत्पन्नेन माधवि ॥

આ રીતે યથાવિધિ ગુરુ અને ભાગવત-ભક્ત વૈષ્ણવનું અર્ચન કરવું; અને હે માધવી, ત્યાં યથાપ્રાપ્ત દ્રવ્યથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું.

Verse 19

गुरुर्यस्य न तुष्टो वै तस्माद्दूरतरो ह्ययम् ॥ य एतेन विधानॆन कुर्यात्संस्थापनं मम ॥

જેનો ગુરુ ખરેખર તૃપ્ત નથી, તેના માટે આ (વિધિ) ફળથી બહુ દૂર છે. પરંતુ જે આ વિધાન પ્રમાણે મારી સ્થાપના કરે છે, તે ઇચ્છિત ફળ પામે છે.

Verse 20

तारितं च कुलं तेन नवभिः सप्तविंशतिः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे ताम्रार्चास्थापनं मम ॥

તે કર્મથી નવ અને સત્તાવીસ (અર્થાત અનેક) પેઢીઓ સુધી કુલનું તારણ થાય છે એમ કહેવાય છે. હે ભદ્રે, મારી તામ્ર-મૂર્તિની સ્થાપના વિષે આ તને કહેલું છે.

Verse 21

कथयिष्यामि ते ह्येवं कार्त्स्न्येन प्रतिमार्चनम् ॥ जलस्य बिन्दवो यावन्मम स्नाने च सुन्दरी ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते ॥

હું તને પ્રતિમાર્ચનનું વિધાન સંપૂર્ણ રીતે કહું છું. હે સુન્દરી, મારા સ્નાનમાં જેટલા જળબિંદુઓ વપરાય છે, તેટલા સહસ્ર વર્ષ સુધી મનુષ્ય મારા લોકમાં માન પામે છે.

Verse 22

ज्वलन पवनतुल्यावन भावन तपन श्वासन स्वयं तिष्ठ भगवन् पुरुषोत्तम ॐ ॥ इति ॥ ततो द्वारमुपागम्य वेश्म शीघ्रं प्रवेशयेत् ॥ आसने चापि मां स्थाप्य पूजयेद्भक्तिपूर्वकम् ॥

“હે ભગવન પુરુષોત્તમ! તમે જ્વલનરૂપ, પવનતુલ્ય, રક્ષક, ભાવન, તાપક અને શ્વાસસ્વરૂપ—સ્વયં સ્થિત રહો, ઓં।” એમ કહી, પછી દ્વાર પાસે જઈ પ્રતિમાને ઝડપથી ગૃહમાં પ્રવેશ કરાવવી; અને મને આસન પર સ્થાપી ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી।

Verse 23

विशेषेण गुरुं पूज्य वस्त्रालङ्कारभोजनैः ॥ तेनाहं पूजितो भूमे सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥

વિશેષ કરીને ગુરુનું પૂજન વસ્ત્ર, આભૂષણ અને ભોજનથી કરવું જોઈએ। હે ભૂમે! ગુરુપૂજાથી મારી પણ પૂજા થાય છે—આ હું તને સત્ય કહું છું।