Adhyaya 173: Account of Gokarṇa’s Śuka-Satra, Temple Consecration, and the Resulting Merit
Gokarṇa-śuka-satra-pratiṣṭhā-phala-kathana
Ritual-Manual (Tīrtha-Māhātmya and Dāna-Śrāddha Praxis)
વરાહ પૃથ્વીને ગોકર્ણના શુભ નિવાસ પછીનો પ્રસંગ વર્ણવે છે. ગોકર્ણ શુક, તેના માતા‑પિતા અને સદ્ગૃહસ્થનો યથોચિત સત્કાર કરે છે અને મથુરામાં સામૂહિક પૂજા તથા ઉત્સવો ગોઠવે છે. શિસ્તબદ્ધ আতિથ્ય (સત્કાર), જાહેર ધર્મપોષણ, નિર્વિઘ્ન મહાકર્મ અને બ્રાહ્મણોને નિયમિત અન્નદાનનું મહત્ત્વ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. શુકના નામે ‘શુકેશ્વર’ નામનું મહાશિવાલય પ્રતિષ્ઠિત કરીને તે બ્રાહ્મણો માટે ભવ્ય સત્ર‑ભોજન કરે છે, જે ‘શુક‑સત્ર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થાય છે. તીર્થસ્નાન, શ્રાદ્ધ, સુવર્ણ‑ગોદાન અને સામૂહિક અનુષ્ઠાનથી લોકહિત થાય છે; શુક (અને એક શબર દંપતિ)ને પરલોકમાં ઉન્નતિ તથા મુક્તિનું ફળ મળે છે—એવું ફલશ્રુતિમાં કહેવામાં આવ્યું છે।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 173
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ तत्र स्थित्वा यथान्यायं गोकरणः सर्वमङ्गलम् ॥ शुकं च मातापितरौ साधुभार्याचतुष्टयम्
શ્રીવરાહ બોલ્યા—ત્યાં યથાન્યાય રહીને, સર્વમંગલસ્વરૂપ ગોકર્ણે શુકને, પોતાના માતા-પિતાને તથા ચાર સાધ્વી પત્નીઓના સમૂહને યથોચિત સન્માન આપ્યું।
Verse 2
सम्मान्य पूजयामास यथाविभवशक्तितः ॥ मथुरावासिभिर्लोकैरुद्यानं कारयंस्तदा
તેણે પોતાની સમર્થ્ય મુજબ સૌને સન્માન આપી પૂજા કરી; અને તે સમયે મથુરાવાસી લોકોથી સાથે મળી એક ઉદ્યાન બનાવડાવ્યું।
Verse 3
स्वयं च कृतवांस्तत्र अविघ्नस्य महामखम् ॥ भक्ष्यभोज्ये ब्राह्मणेभ्यो ददौ दानानि नित्यशः
અને તેણે પોતે ત્યાં અવીઘ્ન માટે એક મહામખ (મહાયજ્ઞ) કર્યો; તથા બ્રાહ્મણોને નિત્ય ભક્ષ્ય-ભોજ્ય દાન આપ્યા।
Verse 4
गीतवादित्रमाङ्गल्यं पुत्रवृद्धौ यथोचितम् ॥ तत्सर्वं कृतवाँल्लोको गोकरणस्य महात्मनः
પુત્રવૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ માટે યથોચિત ગીત, વાદ્ય અને મંગલોત્સવ—આ બધું મહાત્મા ગોકર્ણ માટે લોકોએ કર્યું।
Verse 5
एकैकं च परिष्वज्य प्रणिपत्य यथाक्रमम् ॥ मातापित्रोः प्रणम्याथ शिरसा पादपङ्कजे
એકેકને આલિંગન કરીને ક્રમશઃ પ્રણામ કરી, પછી માતા-પિતાના પાદપંકજ પર શિર મૂકીને તેણે વંદન કર્યું।
Verse 6
शुकं हृदि समालोक्य प्ररुरोद स वै वणिक् ॥ यस्य प्रसादाज्जीवश्च धर्मश्चानुत्तमा गतिः
હૃદયમાં શુકને નિહાળી તે વણિક રડી પડ્યો; જેના પ્રસાદથી જીવન, ધર્મ અને અનુત્તમ ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે।
Verse 7
विशिष्टेन मया प्राप्तो राज्ञो लाभः सुपुष्कलः ॥ शुक पुत्रान्मया प्राप्तमिह लोके परत्र च
તમારી વિશિષ્ટ કૃપાથી મેં રાજા પાસેથી અતિ પ્રચુર લાભ મેળવ્યો; અને હે શુક, પુત્રો દ્વારા ઇહ લોકે તથા પરલોકે પણ પૂર્ણતા પ્રાપ્ત કરી।
Verse 8
एवं वसन्सुखं तत्र गोकरणः सह बन्धुभिः ॥ शुक नाम्ना कृतं तेन शिवस्यायतनं महत्
આ રીતે ત્યાં બંધુઓ સાથે સુખથી વસતા ગોકર્ણે શુકના નામે શિવનું એક મહાન્ મંદિર બનાવડાવ્યું।
Verse 9
शुकेश्वरं प्रतिष्ठाप्य दिव्यं सत्रं चकार ह ॥ ब्राह्मणानां शते द्वे च मिष्टान्नवरभोजने
શુકેશ્વરને પ્રતિષ્ઠાપિત કરીને તેણે દિવ્ય સત્ર કર્યું; અને બે સો બ્રાહ્મણો માટે મિષ્ટાન્નসহ ઉત્તમ ભોજનનું આયોજન થયું।
Verse 10
शुकप्रदाने गोकर्णः फलं स्नानस्य सङ्गमात्॥ श्राद्धं सुवर्णैर्गोदानं कृत्वा तस्मै ददौ च सः॥
શુકદાનમાં ગોકર્ણે સંગમ-સ્નાનનું ફળ પ્રાપ્ત કર્યું. તેણે સોનાથી શ્રાદ્ધ કરીને ગોદાન કર્યું અને તે બધું તેને અર્પણ કર્યું।
Verse 11
शबराय सभार्याय तेन स्वर्गं गतश्च ह॥ शुकोदरेण सहितो विमानवरमास्थितः॥
તે પુણ્યના પ્રભાવથી તે શબર અને તેની પત્ની સાથે સ્વર્ગે ગયો. શુકોદર સાથે રહી તેણે ઉત્તમ દિવ્ય વિમાનમાં આરોહણ કર્યું.
Verse 12
एतत्ते कथितं सर्वं मथुरायां महत्फलम्॥ सरस्वतीसङ्गमस्य गोकर्णस्य शिवस्य च॥
આ બધું તને કહેવામાં આવ્યું—મથુરામાં પ્રાપ્ત થતું મહાન ફળ: સરસ્વતી-સંગમનું, ગોકર્ણનું અને શિવનું પણ.
Verse 13
गोकर्णस्य तु सन्तानमक्षयं धर्मतोऽव्ययम्॥ सम्भूतं स सुखं भुक्त्वा ततो मोक्षमवाप्नुयात्॥
ગોકર્ણ માટે એક વંશ ઉત્પન્ન થયો—અક્ષય, અને ધર્મથી અવ્યય. તે સુખ ભોગવી પછી અંતે મોક્ષ પ્રાપ્ત કરશે.
Verse 14
शुकसत्रमिति ख्यातं मृत्तो मुक्तिमवाप सः॥ विमानवरमारुह्य स्वर्गलोकं गतः शुकः॥
આ ‘શુક-સત્ર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું; મૃત્યુ પામીને તેણે મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી. ઉત્તમ વિમાનમાં આરોહણ કરીને શુક સ્વર્ગલોકમાં ગયો.
Frequently Asked Questions
The chapter models dharma as socially embedded practice: orderly honoring of parents and guests, sustained charitable giving (especially food-gifts), and public religious patronage are presented as producing communal well-being and stable moral continuity, with liberation/ascension framed as narrative consequences.
No explicit tithi, lunar month, or seasonal marker is stated in the provided verses. The practices are described as ongoing (e.g., nityaśaḥ dāna to Brahmins) and occasion-based (satra, śrāddha) without calendrical specification here.
Environmental ethics appear indirectly through the sacralization of place: the Sarasvatī-saṅgama and Mathurā are treated as landscapes where bathing, ritual order, and collective restraint confer ‘mahat-phala.’ This frames river confluences as protected ecological-cultural zones whose integrity is maintained through regulated, communal religious use rather than exploitative activity.
The narrative references Gokarṇa (central agent), Śuka (recipient and eponym of the satra and shrine), Śiva (as the deity of the installed āyatana/Śukeśvara), a rājā (king) mentioned as a source of material gain, and a Śabara with his wife as beneficiaries of the ritual economy; no explicit dynastic genealogy is provided in these verses.