Adhyaya 163: The Greatness of Kapila-Varāha: The Efficacy of Vaikuṇṭha Tīrtha and the Installation History of the Varāha Image

Verse 1

अथ कपिलवराहमाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ वैकुण्ठतीर्थमासाद्य यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥

હવે ‘કપિલ–વરાહ માહાત્મ્ય’ આરંભે છે. શ્રીવરાહ બોલ્યા— “હે વસુંધરે, હું ફરી એક બીજો પ્રસંગ કહું છું; સાંભળ— વૈકુંઠતીર્થને પ્રાપ્ત કરીને જે પ્રાચીન વૃત્તાંત છે.”

Verse 2

मिथिलायां पुरी रम्या जनकेन च पालिता ॥ मिथिलावासिनो लोकास्तीर्थयात्रां समागताः ॥

મિથિલામાં એક રમણીય નગરી હતી, જેનું પાલન જનક રાજા કરતા. મિથિલાવાસી લોકો તીર્થયાત્રા માટે એકત્ર થયા.

Verse 3

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चापि वसुन्धरे ॥ स्नात्वा सौकरवे तीर्थे आयाता मधुरां पुरीम् ॥

હે વસુંધરે, બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો અને શૂદ્રો પણ— સૌએ સૌકરવ તીર્થમાં સ્નાન કરીને મધુરા નગરીમાં આગમન કર્યું.

Verse 4

तेषां च भक्तिरुत्पन्ना मथुरां प्रति सुन्दरी ॥ वैकुण्ठतीर्थमासाद्य सर्वे ते मनुजाः स्थिताः ॥

હે સુન્દરી, તેમના સૌના હૃદયમાં મથુરા પ્રત્યે ભક્તિ ઉત્પન્ન થઈ. વૈકુંઠતીર્થને પ્રાપ્ત કરીને તે બધા મનુષ્યો ત્યાં જ સ્થિત રહ્યા.

Verse 5

तेषां तु ब्राह्मणः कश्चिद्ब्रह्महत्यासु चिह्नितः ॥ रुधिरस्य हि धारा च स्रवन्ती तस्य हस्ततः ॥

તેમામાં એક બ્રાહ્મણ બ્રહ્મહત્યાના પાપચિહ્નથી ચિહ્નિત હતો; તેના હાથમાંથી રક્તની ધારા ખરેખર વહેતી હતી.

Verse 6

प्रत्यक्षा दृश्यते सर्वैर्ब्रह्महत्यास्वरूपिणी ॥ सर्वतीर्थप्लुतस्यापि ब्राह्मणस्य हि सा तदा ॥

બધાને પ્રત્યક્ષ બ્રહ્મહત્યાનું સાકાર સ્વરૂપ દેખાતું હતું; સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કરેલા તે બ્રાહ્મણ પર પણ તે પીડા ત્યારે હાજર હતી.

Verse 7

न गता पूर्वमेवासीद्वैकुण्ठे स्नानमाचरत् ॥ न सा वै दृश्यते धारा ततस्ते विस्मयंगताः ॥

પહેલાં તે (બાધા) દૂર થઈ નહોતી; પરંતુ વૈકુંઠમાં સ્નાન કરતાની સાથે જ તે રક્તધારા દેખાઈ નહીં. ત્યારે તેઓ આશ્ચર્યમાં પડ્યા.

Verse 8

किमेतत्किमिति प्राहुर्धारा प्रति वसुन्धरे ॥ देवो ब्राह्मणरूपेण लोकान्सर्वान् हि पृच्छति ॥

‘આ શું છે, કેમ આવું?’—હે વસુંધરા—એમ તેઓ ધારાના વિષયે બોલ્યા. કારણ કે દેવતા બ્રાહ્મણરૂપે સર્વ લોકોને પ્રશ્ન કરે છે.

Verse 9

केन कारणदोषेण धारा त्यक्त्वा गता द्विजम् ॥ तत्सर्वं कथयामासुर्ब्राह्मणस्य विचेष्टितम् ॥

‘કયા કારણદોષથી ધારા તે દ્વિજને છોડીને ગઈ?’—એમ પૂછતાં તેમણે તે બ્રાહ્મણના સર્વ કૃત્યો અને વર્તન વિગતે કહ્યાં.

Verse 10

इत्युक्तस्तैर्देवदेवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ एष प्रभावस्तीर्थस्य वैकुण्ठस्य वसुन्धरे ॥

તેમણે એમ કહ્યે પછી દેવોના દેવ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. હે વસુંધરા! વૈકુંઠ-તીર્થનો એવો જ પ્રભાવ છે.

Verse 11

वैकुण्ठतीर्थे यः स्नाति मुच्यते सर्वपातकैः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥

જે વૈકુંઠ-તીર્થમાં સ્નાન કરે છે તે સર્વ પાતકોથી મુક્ત થાય છે. સર્વ પાપોથી નિર્મુક્ત થઈ તે વિષ್ಣુલોકને પામે છે.

Verse 12

सूत उवाच ॥ पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि असिकुण्डेऽतिपुण्यदे ॥ नाम्ना गन्धर्वकुण्डं तु तीर्थानां तीर्थमुत्तमम् ॥

સૂત બોલ્યા—હે અતિ પુણ્યદાયક અસિકુંડ! હવે હું ફરી એક બીજુ વર્ણન કરું છું. ‘ગંધર્વકુંડ’ નામે આ તીર્થ, તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ તીર્થ છે.

Verse 13

तत्र स्नातो नरो देवि गन्धर्वैः सह मोदते ॥ तत्र यो मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

હે દેવી! ત્યાં સ્નાન કરેલો મનુષ્ય ગંધર્વો સાથે આનંદ કરે છે. જે ત્યાં પ્રાણ ત્યજે છે તે મારા લોકને પામે છે.

Verse 14

विंशतिर्योजनानां तु माथुरं मम मण्डलम् ॥ इदं पद्मं महाभागे सर्वेषां मुक्तिदायि च

વીસ યોજન સુધી વિસ્તરેલો મથુરા પ્રદેશ મારો પવિત્ર મંડળ છે. હે મહાભાગે! આ ‘પદ્મ’ (ક્ષેત્ર-રચના) સર્વને મુક્તિ આપનાર છે.

Verse 15

कर्णिकायां स्थितो देवि केशवः क्लेशनाशनः ॥ कर्णिकायां मृताः ये तु तेऽमराः मुक्तिभागिनः

હે દેવી, કમળની કર્ણિકામાં ક્લેશનાશક કેશવ નિવાસ કરે છે. જે તે કર્ણિકામાં દેહ ત્યાગે છે, તેઓ અમર બની મુક્તિના ભાગી થાય છે.

Verse 16

तत्र मध्ये मृताः ये तु तेषां मुक्तिर्वसुन्धरे ॥ पश्चिमेन हरिं देवं गोवर्धननिवासिनम्

હે વસુંધરા, તે પ્રદેશના મધ્યમાં જે દેહ ત્યાગે છે તેમને મુક્તિ મળે છે. પશ્ચિમ તરફ ગોવર્ધનનિવાસી દેવ હરિનું દર્શન થાય છે.

Verse 17

दृष्ट्वा तं देवदेवेशं किं मनः परितप्यते ॥ उत्तरेण तु गोविन्दं दृष्ट्वा देवं परं शुभम्

દેવોના દેવેશનું દર્શન કરીને મન શા માટે તપે? અને ઉત્તર તરફ પરમ શુભ દેવ ગોવિંદનું દર્શન થાય છે.

Verse 18

नासौ पतति संसारे यावदाभूतसम्प्लवम् ॥ विश्रान्तिसंज्ञके देवं पूर्वपत्रे व्यवस्थितम्

એ વ્યક્તિ મહાપ્રલય સુધી પણ સંસારમાં પડતો નથી. ‘વિશ્રાંતિ’ નામના સ્થાને, પૂર્વ પાંખડી પર દેવ સ્થિત છે.

Verse 19

महाकायां सुरूपां च केशवाकारसन्निभाम् ॥ तां दृष्ट्वा मनुजो देवि ब्रह्मणा सह मोदते

તે/એ પ્રતિમા મહાકાય અને સુરૂપ છે, કેશવના આકાર જેવી. હે દેવી, તેને જોઈ મનુષ્ય બ્રહ્મા સાથે આનંદિત થાય છે.

Verse 20

कृते युगे तु राजासीन्मान्धाता नाम नामतः ॥ तेनाहं तोषितो देवि भक्तियुक्तेन चेतसा

કૃતયુગમાં માંધાતા નામનો એક રાજા હતો. હે દેવી, ભક્તિયુક્ત ચિત્તથી તેણે મને પ્રસન્ન કર્યો.

Verse 21

तस्य तुष्टेन हि मया प्रतिमेयं समर्पिता ॥ तेनैयं पूजिता नित्यमात्ममुक्तिमभीप्सता

તેના પર પ્રસન્ન થઈ મેં આ પૂજ્ય પ્રતિમા અર્પણ કરી. પોતાની મુક્તિ ઇચ્છીને તેણે તેની નિત્ય પૂજા કરી.

Verse 22

यदा तु मथुरां प्राप्य लवणोऽयं निपातितः ॥ तदैव प्रतिमा दिव्या मथुरायां व्यवस्थिताः

જ્યારે મથુરા પહોંચીને આ લવણ પાતિત થયો, ત્યારે જ તે ક્ષણે દિવ્ય પ્રતિમા મથુરામાં સ્થાપિત થઈ.

Verse 23

पुण्येयं प्रतिमा दिव्या तैजसी दिव्यरूपिणी ॥ कपिलो नाम विप्रर्षिर्मम भक्तिपरायणः

આ પ્રતિમા પુણ્યદાયિની છે—દિવ્ય, તેજસ્વી અને દિવ્યરૂપિણી. કપિલ નામના એક વિપ્રઋષિ મારી ભક્તિમાં સંપૂર્ણ પરાયણ છે.

Verse 24

मनसा निर्मिता तेन वाराही प्रतिमा शुभा ॥ कपिलो ध्यायते नित्यं अर्चति स्म दिने दिने ॥

તેણે મનમાં શુભ વારાહી પ્રતિમા રચી. કપિલ નિત્ય ધ્યાન કરે છે અને દિવસે દિવસે તેની આરાધના કરે છે.

Verse 25

इन्द्रेणाराधितो देवि कपिलो मुनिसत्तमः ॥ तस्य प्रीतो ददौ देवं वराहं दिव्यरूपिणम् ॥

હે દેવી, ઇન્દ્રે આરાધિત કરેલા મુનિશ્રેષ્ઠ કપિલ પ્રસન્ન થયા અને તેમણે દિવ્યરૂપધારી ભગવાન વરાહને અર્પણ કર્યો।

Verse 26

देवे लब्धे वरारोहॆ शक्रो हर्षसमन्वितः ॥ ध्यायति स्म सदा देवं पूजां कृत्वा हि भक्तितः ॥

હે વરારોહા, દેવને પ્રાપ્ત કરીને શક્ર હર્ષથી ભરાયો; ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરીને તે સદા તે દેવનું ધ્યાન કરતો રહ્યો।

Verse 27

इन्द्रेण तु तदा प्राप्तं दिव्यं ज्ञानमनुत्तमम् ॥ ततः कालेन महता रावणो नाम राक्षसः ॥

ત્યારે ઇન્દ્રે નિશ્ચયે અનુત્તમ દિવ્ય જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું; ત્યારબાદ લાંબા સમય પછી રાવણ નામનો એક રાક્ષસ પ્રગટ થયો।

Verse 28

रावणेन जिता देवाः शक्रश्चैव महाबलः ॥ बद्ध्वा चेन्द्रं महाबाहुं शक्रस्य भवनं गतः ॥

રાવણે દેવતાઓને જીત્યા અને મહાબળી શક્રને પણ; ઇન્દ્રને બાંધી તે મહાબાહુ શક્રના ભવનમાં ગયો।

Verse 29

प्रविश्य रावणस्तत्र गृहे रत्नविभूषिते ॥ दृष्ट्वा कपिलवाराहं शिरसा धरणीं गतः ॥

ત્યાં રત્નોથી શોભિત ગૃહમાં પ્રવેશ કરીને રાવણે કપિલ-વરાહને જોયા અને મસ્તક નમાવી ધરતી પર પડી પ્રણામ કર્યો।

Verse 30

तेन सम्मोहितो देवि रावणो नाम राक्षसः ॥ त्रातुमर्हसि मे देव धरणीधर माधव ॥

હે દેવી, તેના દ્વારા રાવણ નામનો રાક્ષસ મોહિત થયો. ‘હે દેવ, ધરણીધર માધવ, મને રક્ષવા તમે યોગ્ય છો’ એમ તેણે પ્રાર્થના કરી.

Verse 31

दामोदर हृषीकेश हिरण्याक्षविदारण ॥ वेदगर्भ नमस्तेऽस्तु वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥

હે દામોદર, હૃષીકેશ, હિરણ્યાક્ષનો વિદારક; હે વેદગર્ભ, તમને નમસ્કાર. હે વાસુદેવ, તમને પણ નમસ્કાર.

Verse 32

निरीक्षितुं न शक्नोमि प्रष्टुं चैव गुणव्रत ॥ देवदेव नमस्तुभ्यं भक्तानामभयप्रद ॥

હે ગુણવ્રત, હું તમને જોઈ પણ શકતો નથી અને પૂછ પણ શકતો નથી. હે દેવોના દેવ, તમને નમસ્કાર—તમે ભક્તોને અભય આપનાર છો.

Verse 33

मम त्वं भक्तिनम्रस्य प्रसादं कुरु सर्वदा ॥ इति स्तुतो रावणेन देवदेवो जगत्पतिः ॥

હું ભક્તિથી નમ્ર છું; મારા પર તમે સદા કૃપા કરો. આ રીતે રાવણે દેવોના દેવ અને જગત્પતિની સ્તુતિ કરી.

Verse 34

सौम्यरूपोऽभवद्देवो लोकनाथो जनार्दनः ॥ सन्निधानमनुप्राप्य पुष्पकारोहणोत्सुकः

લોકનાથ જનાર્દન દેવે સૌમ્ય રૂપ ધારણ કર્યું; અને સન્નિધાનમાં આવી પુષ્પક વિમાન પર ચઢવા ઉત્સુક થયો.

Verse 35

कूर्मरूप नमस्तेऽस्तु नारायण नमोऽस्तु ते ॥ मस्त्यरूपधरं देवं मधुकैटभनाशिनम्

કૂર્મરૂપે તમને નમસ્કાર; હે નારાયણ, તમને નમો. મત્સ્યરૂપ ધારણ કરનાર, મધુ-કૈટભનો નાશ કરનાર દેવને પ્રણામ.

Verse 36

तदुद्धर्त्तुं न शक्नोति रावणो विस्मयङ्गतः ॥ शङ्करेण पुरा सार्द्धं कैलासस्तु मयोद्धृतः

વિસ્મયથી વ્યાકુળ રાવણ તેને ઉઠાવી શકતો નથી. અગાઉ શંકર સાથે મળીને મેં જ કૈલાસ પર્વત ઉઠાવ્યો હતો.

Verse 37

अहं त्वां नेतुमिच्छामि पुरीं लङ्कामनुत्तमाम्

હું તમને અનુત્તમ લંકા નગરીમાં લઈ જવા ઇચ્છું છું.

Verse 38

श्रीवराह उवाच ॥ अवैष्णवोऽसि रक्षस्त्वं कुतो भक्तिस्तवेदृशी ॥ कपिलस्य वचः श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत्

શ્રીવરાહ બોલ્યા—“તું અવૈષ્ણવ રાક્ષસ છે; તારી એવી ભક્તિ કેવી રીતે?” કપિલના વચન સાંભળી રાવણે ઉત્તર આપ્યો.

Verse 39

त्वद्दर्शनात्समुत्पन्ना भक्तिरव्यभिचारिणी ॥ महात्मस्त्वां नयिष्यामि देवदेव नमोऽस्तु ते

તમારા દર્શનથી મારા હૃદયમાં અચળ ભક્તિ ઉત્પન્ન થઈ છે. હે મહાત્મા, હું તમને લઈ જઈશ; હે દેવદેવ, તમને નમસ્કાર.

Verse 40

भक्तिमुद्वहतस्तस्य लघु वेषोऽभवत्तदा ॥ पुष्पके तु समारोप्य देवं त्रैलोक्यविश्रुतम्

તે ભક્તિ ધારણ કરતો હતો ત્યારે તેનું રૂપ હળવું અને સાદું બની ગયું. અને ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ દેવને પુષ્પક વિમાન પર બેસાડી તે આગળ વધ્યો.

Verse 41

आनयामास लङ्कायां स्थापयित्वा स्वके गृहे ॥ तदा स्थितोऽहं लङ्कायां रावणेन प्रपूजितः

તે મને લંકામાં લઈ આવ્યો અને પોતાના ઘરમાં સ્થાપિત કર્યો. ત્યાર પછી હું લંકામાં રાવણ દ્વારા વિધિપૂર્વક પૂજિત થઈ રહ્યો.

Verse 42

अयोध्याधिपती रामो हन्तुं राक्षसपुङ्गवम् ॥ गतोऽसौ विक्रमेणैव हत्त्वा राक्षसपुङ्गवम्

અયોધ્યાના અધિપતિ રામ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠને મારવા માત્ર પોતાના પરાક્રમથી જ નીકળ્યા; અને જઈને તે રાક્ષસશ્રેષ્ઠનો વધ કર્યો.

Verse 43

विभीषणश्च लङ्काया आधिपत्येऽभिषेचितः ॥ विभीषणेन रामस्य सर्वस्वं च निवेदितम्

અને વિભીષણને લંકાના રાજ્યાધિકારમાં અભિષેક કરવામાં આવ્યો. વિભીષણે પોતાનું સર્વસ્વ રામને અર્પણ કર્યું.

Verse 44

श्रीराम उवाच ॥ अनेन नास्ति मे कार्यं तव रक्षा विभीषण ॥ देवो मे दीयतां रक्षः शक्रलोकाद्य आगतः ॥

શ્રીરામ બોલ્યા—“મને આની કોઈ જરૂર નથી; વિભીષણ, તારી રક્ષા તને જ રહે. શક્રલોકથી આવેલો તે દિવ્ય રક્ષક રાક્ષસ મને આપો.”

Verse 45

अह्न्यहनि पूजामि देवं वाराहरूपिणम् ॥ अयोध्यां चैव नेष्यामि त्वया दत्तं हि राक्षस ॥

હું દરરોજ વરાહરૂપ ધારણ કરનાર દેવનું પૂજન કરું છું. હે રાક્ષસ, તું આપેલું પણ હું અયોધ્યામાં લઈ જઈશ.

Verse 46

अयोध्यायां स्थापयित्वा पूजयामास तं तदा ॥ गतं वर्षसहस्रं तु दशोत्तरमतः परम् ॥

અયોધ્યામાં તેને સ્થાપિત કરીને તેણે ત્યારે ત્યાં જ તેની પૂજા કરી. ત્યારબાદ એક હજાર વર્ષ વીતી ગયા—અને તેના ઉપર દસ વર્ષ વધુ.

Verse 47

लवणस्य वधार्थं हि शत्रुघ्नं प्रेषयत्तदा ॥ कृतप्रणामः शत्रुघ्नो राघवाय महात्मने ॥

લવણના વધ માટે તેણે ત્યારે શત્રુઘ્નને મોકલ્યો. શત્રુઘ્ને મહાત્મા રાઘવ (રામ)ને પ્રણામ કર્યો.

Verse 48

चतुरङ्गबलोपेतो जगाम मथुरां प्रति ॥ गत्वा तु राक्षसश्रेष्ठं लवणं रौद्ररूपिणम् ॥

ચતુરંગી સેનાથી યુક્ત થઈ તે મથુરા તરફ ગયો. ત્યાં પહોંચી, ભયંકર રૂપ ધરાવનાર રાક્ષસશ્રેષ્ઠ લવણનો સામનો કર્યો.

Verse 49

घातयित्वा तु शत्रुघ्नः प्रविश्य मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणान्स्थापयित्वा तु मया तुल्यान्महौजसः ॥

લવણને મારીને શત્રુઘ્ન મથુરા નગરીમાં પ્રવેશ્યો. પછી તેણે ત્યાં મારી સમકક્ષ પ્રતિષ્ઠાવાળા, મહાપ્રતાપી બ્રાહ્મણોને સ્થાપિત કર્યા.

Verse 50

षड्विंशतिसहस्राणि वेदवेदाङ्गपारगान् ॥ अनृचो माथुरो यत्र चतुर्वेदस्तथापरः ॥

છવીસ હજાર લોકો વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત હતા. ત્યાં મથુરામાં કેટલાક ઋચાઓના અધ્યયનકાર ન હતા, અને કેટલાક ચારે વેદોના જ્ઞાતા હતા.

Verse 51

एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजितः ॥ लवणस्य यथावृत्तं कथितं ते वसुन्धरे ॥

એક બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવવાથી જાણે એક કરોડને ભોજન કરાવ્યું હોય તેમ ફળ મળે છે. હે વસુંધરા, લવણનું જેવું વૃત્તાંત બન્યું તે તને કહેલું છે.

Verse 52

राघवस्य वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नो वाक्यमब्रवीत् ॥ यदि तुष्टोऽसि मे देव वरार्हो यदि वाप्यहम् ॥

રાઘવના વચન સાંભળી શત્રુઘ્ન બોલ્યો— “હે દેવ, જો તમે મારાથી પ્રસન્ન હો, જો હું વર માટે યોગ્ય હોઉં તો…”

Verse 53

दीयतां मम देवोऽयं यदि मे वरदो भवान् ॥ शत्रुघ्नस्य वचः श्रुत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥

“જો તમે મને વર આપનાર હો, તો આ દેવતાને મને અર્પણ કરો.” શત્રુઘ્નના વચન સાંભળી રાઘવે ઉત્તર આપ્યો.

Verse 54

धन्यास्ते मथुरा लोकाः पश्यन्ति कपिलं सदा ॥ दृष्टः स्पृष्टः तदा ध्यातः स्नापितश्च दिने दिने ॥

મથુરાના તે લોકો ધન્ય છે, જે સદા કપિલનું દર્શન કરે છે. તેમને જોઈને, સ્પર્શ કરીને, ધ્યાન કરીને અને દરરોજ સ્નાન કરાવીને (પુણ્ય મેળવે છે).

Verse 55

अनुलिप्तश्च शत्रुघ्न सर्वपापं व्यपोहति ॥ पूजितः स्नापितो देवो दृष्टो यैस्तु दिने दिने ॥

હે શત્રુઘ્ન, અભ્યંગ કરાયેલો તે દેવ સર્વ પાપો દૂર કરે છે. જે લોકો રોજ દેવનું પૂજન કરે, સ્નાન કરાવે અને દર્શન કરે, તેઓ શુદ્ધિ પામે છે.

Verse 56

सर्वं हरति वै पापं मोक्षं चैव प्रयच्छति ॥ इत्युक्त्वा राघवस्तस्मै देवं प्रादाद्वसुन्धरे ॥

‘આ નિશ્ચયે સર્વ પાપ હરે છે અને મોક્ષ પણ આપે છે.’ એમ કહી, હે વસુંધરા, રાઘવે તેને તે દેવતા અર્પણ કર્યો.

Verse 57

देवमादाय शत्रुघ्नो जगाम मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणं स्थापयित्वा तु आगच्छन्मम सन्निधौ ॥

દેવતાને લઈને શત્રુઘ્ન મથુરા નગરી ગયો. ત્યાં એક બ્રાહ્મણને સ્થાપિત કરીને તે મારી સન્નિધિમાં આવ્યો.

Verse 58

तत्र मध्ये तु संस्थाप्य पूजयामास राघवः ॥ अनेन क्रमयोगेन मथुरायां स्थितः प्रभुः ॥

ત્યાં મધ્યસ્થાને સ્થાપિત કરીને રાઘવે પૂજન કર્યું. આ ક્રમબદ્ધ રીતથી પ્રભુ મથુરામાં પ્રતિષ્ઠિત રહ્યા.

Verse 59

गयायां पिण्डदानेन यत्फलं ज्येष्ठपुष्करे ॥ तत्फलं समवाप्नोति श्वेतं दृष्ट्वा सदा नरः ॥

ગયામાં પિંડદાનથી જે ફળ મળે છે અને જ્યેષ્ઠ-પુષ્કરમાં જે ફળ મળે છે—તે જ ફળ મનુષ્ય સદા શ્વેતના દર્શનથી પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 60

विश्रान्तिसंज्ञके तद्वद्गोविन्दे च तथा हरौ ॥ केशवे दीर्घविष्णौ च तदेव फलमश्नुते ॥

એ જ રીતે ‘વિશ્રાંતિ’ નામના સ્થાન/રૂપમાં, તેમજ ગોવિંદ અને હરિમાં—કેશવ અને દીર્ઘ-વિષ્ણુમાં પણ—એ જ સમાન પુણ્યફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 61

उदये मामकं तेजः सदा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ मध्याह्ने मामकं तेजो दीर्घविष्णौ व्यवस्थितम् ॥ केशवे मामकं तेजो दिनभागे चतुर्थके ॥

સૂર્યોદયે મારું તેજ સદા ‘વિશ્રાંતિ’ નામના (સ્થાન/રૂપ)માં રહે છે. મધ્યાહ્ને મારું તેજ દીર્ઘ-વિષ્ણુમાં પ્રતિષ્ઠિત છે. અને કેશવમાં દિવસના ચોથા ભાગે મારું તેજ પ્રગટ થાય છે.

Verse 62

एषा विद्या पुरा देवि नित्यकालं सुगो पिता ॥ भक्ताऽ त्वं मम शिष्या च कथिता ते वसुन्धरे ॥

હે દેવી! આ વિદ્યા પ્રાચીન કાળથી જાણીતી છે અને સદા સદ્પિતાએ ધારણ કરી છે. તું ભક્તા પણ છે અને મારી શિષ્યા પણ; તેથી, હે વસુંધરા, તને આ કહેલી છે.

Verse 63

लवणस्य वधं श्रुत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥ वरं वरय शत्रुघ्न यत्ते मनसि रोचते ॥

લવણના વધની વાત સાંભળી રાઘવે કહ્યું—“હે શત્રુઘ્ન! તારા મનને જે ગમે તે વર માગ.”

Verse 64

वैकुण्ठे तु निमग्नोऽयं ब्रह्महत्यागता ततः ॥ विस्मयो नात्र कर्तव्यस्तीर्थस्येदं महत्फलम् ॥

વૈકુંઠ તીર્થમાં નિમગ્ન થતાં જ તેની બ્રહ્મહત્યાનો દોષ દૂર થયો. અહીં આશ્ચર્ય કરવાનું નથી—આ તીર્થનું મહાન ફળ છે.

Verse 65

यं दृष्ट्वा तु नरो याति मुक्तिं नास्त्यत्र संशयः ॥ दक्षिणेन तु मां विद्धि प्रतिमां दिव्यरूपिणीम् ॥

આને દર્શન કરવાથી મનુષ્ય મોક્ષ પામે છે—અહીં કોઈ સંશય નથી. અને દક્ષિણ દિશામાં મારી દિવ્ય તેજસ્વી પ્રતિમાને જાણ.

Verse 66

इन्द्रलोकं गतः सोऽथ स्वर्गं जेतुं महाबलः ॥ शक्रेण सह सङ्गम्य ततो युद्धं प्रवर्तितम् ॥

પછી તે મહાબલી સ્વર્ગ જીતવાની ઇચ્છાથી ઇન્દ્રલોક ગયો. શક્ર (ઇન્દ્ર) સાથે મળીને ત્યારબાદ યુદ્ધ શરૂ થયું.

Verse 67

देव त्वं स्वल्पकायोऽसि नाहमुद्धरणक्षमः ॥ प्रसीद देवदेवेश सुरनाथ नमोऽस्तु ते ॥

હે દેવ, તમે સ્વલ્પકાય છો; તમને ઉઠાવવાની ક્ષમતા મારી નથી. પ્રસન્ન થાઓ, હે દેવદેવેશ, હે સુરનાથ—તમને નમસ્કાર.

Verse 68

ततः समर्पयामास कपिलं दिव्यरूपिणम् ॥ पुष्पके तु समारोप्य नीतवान्नगरीं प्रति ॥

પછી તેણે દિવ્યરૂપ ધરાવતા કપિલને સમર્પિત કર્યો. અને પુષ્પકમાં બેસાડીને તેને નગરી તરફ લઈ ગયો.

Verse 69

नय शत्रुघ्न देवं त्वं दिव्यं वाराहरूपिणम् ॥ धन्याऽसौ मण्डली लोके धन्या सा मथुरा पुरी ॥

હે શત્રુઘ્ન, વરાહરૂપ ધરાવતા આ દિવ્ય દેવને તું આગળ લઈ જા. લોકમાં તે પ્રદેશ ધન્ય છે, અને તે મથુરા નગરી પણ ધન્ય છે.