Adhyaya 158: The Manifestation and Sanctifying Power of the Mathurā Tīrtha

Verse 1

अथ मथुरातीर्थप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ विंशतिर्योजनानां तु माथुरं मम मण्डलम् ॥ यत्रतत्र नरः स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥

હવે મથુરા-તીર્થના પ્રાદુર્ભાવનું વર્ણન. શ્રીવરાહે કહ્યું—મારું માથુર મંડળ વીસ યોજન સુધી વિસ્તરેલું છે; તેમાં જ્યાં ક્યાંય મનુષ્ય સ્નાન કરે, તે સર્વ પાપ-દોષોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 2

वर्षाकाले तु स्थातव्यं यच्च स्थानं तु हर्षदम् ॥ पुण्यात्पुण्यतरं चैव माथुरे मम मण्डले ॥

વર્ષાકાળમાં ત્યાં નિવાસ કરવો જોઈએ; અને જે કોઈ આનંદદાયક સ્થાન હોય, તે મારા માથુર મંડળમાં સામાન્ય પુણ્ય કરતાં પણ વધુ પુણ્યદાયક છે.

Verse 3

सप्तद्वीपेषु तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ मथुरायां गमिष्यन्ति प्रसुप्ते तु सदा मयि ॥

સપ્તદ્વીપોના તીર્થો અને પુણ્યસ્થાનો, જ્યારે હું ત્યાં સદા શયનસ્થ રહું, ત્યારે મથુરામાં આવીને એકત્રિત થશે.

Verse 4

सुप्तोत्थितं तु दृष्ट्वा मां मथुरायां वसुन्धरे ॥ ते नराः मां प्रपश्यन्ति सर्वकालं न संशयः ॥

હે વસુંધરા! મથુરામાં મને નિદ્રામાંથી ઉઠેલો જોઈને, તે મનુષ્યો મને સર્વકાળ દર્શન કરે છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 5

सुप्तोत्थितं तु वसुधे दृष्ट्वा मे मुखपङ्कजम् ॥ सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव मुञ्चति ॥

હે વસુધા! નિદ્રામાંથી ઉઠતાં મારા કમળસમાન મુખનું દર્શન કરનાર, સાત જન્મોમાં સંચિત પાપથી તે જ ક્ષણે મુક્ત થાય છે.

Verse 6

मथुरावासिनो लोकाः सर्वे ते मुक्तिभाजनाः ॥ मथुरां समनुप्राप्य दृष्ट्वा देवं तु केशवम् ॥

મથુરામાં વસતા બધા લોકો મુક્તિના પાત્ર છે; મથુરાને પ્રાપ્ત થઈ દેવ કેશવનું દર્શન કરીને—

Verse 7

स्नात्वा पुनस्तु कालिन्द्यां मम लोके महीयते ॥ स तत्फलमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः ॥

અને ફરી કાલિંદીમાં સ્નાન કરવાથી તે મારા લોકમાં માન પામે છે; રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞોના ફળને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 8

प्रदक्षिणीकृतो येन मथुरायां तु केशवः ॥ प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा ॥

જે મથુરામાં કેશવની પ્રદક્ષિણા કરે છે, તેણે જાણે સાત દ્વીપો સહિત સમગ્ર પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરી હોય તેમ થાય છે.

Verse 9

घृतपूर्णेन पात्रेण समग्रेण च वाससा ॥ केशवस्याग्रतो दत्त्वा दीपकं तु वसुन्धरे ॥

હે વસુંધરા! ઘીથી ભરેલા પાત્ર સાથે અને અખંડ વસ્ત્ર સાથે કેશવના સમક્ષ દીપ અર્પણ કરીને—

Verse 10

सर्वकामसमृद्धं तदप्सरोगणसेवितम् ॥ रम्यमालासमाकीर्णं भोगाढ्यं सर्वकामिकम् ॥

તે લોક સર્વ કામનાઓથી સમૃદ્ધ છે, અપ્સરાઓના ગણોથી સેવિત છે, રમ્ય માળાઓથી છવાયેલો છે, ભોગવૈભવથી ભરપૂર છે અને સર્વ અભિષ્ટ સિદ્ધ કરે છે।

Verse 11

समारोहति वै नित्यं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥ ये देवा ये च गन्धर्वाः सिद्धाश्चारणपन्नगाः ॥

ત્યાં નિત્યે આરોહણ થાય છે, પ્રભામંડળથી અલંકૃત; જ્યાં દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો, ચારણો અને પન્નગો (નાગજાતિ) હાજર રહે છે।

Verse 12

तं स्पृहन्ति सदा देवि पुण्यमस्ति कृतं भुवि ॥ यदि कालान्तरे पुण्यं हीयतेऽस्य पुरा कृतम् ॥

હે દેવી, તેઓ સદા તે અવસ્થાની ઇચ્છા કરે છે, કારણ કે પૃથ્વી પર પુણ્યકર્મ કરેલું છે. જો સમયાંતરે આ જીવનું પૂર્વસંચિત પુણ્ય ઘટી જાય—

Verse 13

सतां पुण्यगृहे देवि जायते मानवो हि सः ॥ धरण्युवाच ॥ क्षेत्रं हि रक्षते देव कस्त्विदं पापनाशनम् ॥

હે દેવી, તે વ્યક્તિ સજ્જનોના પુણ્યગૃહમાં માનવરૂપે જન્મે છે. ધરણી બોલી—હે દેવ, આ ક્ષેત્રનું રક્ષણ કોણ કરે છે? આ પાપનાશક શું છે?

Verse 14

पशुभूतपिशाचैश्च रक्षोभूतविनायकैः ॥ एवमादिभिराकृष्टं तत्क्षेत्रं फलदं भवेत् ॥

પશુરূপ ભૂતો, પિશાચો, રાક્ષસો, ભૂતો અને વિનાયકો વગેરે દ્વારા આક્રાંત થયાં છતાં, તે ક્ષેત્ર તથાપિ ફલદાયક (પુણ્યફલપ્રદ) બને છે।

Verse 15

श्रीवराह उवाच ॥ मत्क्षेत्रं ते न पश्यन्ति मत्प्रभावात्कदाचन ॥ न विकुर्वन्ति ते दृष्ट्वा मत्पराणां हि देहिनाम् ॥

શ્રીવરાહે કહ્યું—મારા પ્રભાવથી તેઓ ક્યારેય મારા પવિત્ર ક્ષેત્રને નથી જોતા; અને મારા પરાયણ દેહધારી ભક્તોને જોઈને પણ તેઓ વિઘ્ન નથી કરતા।

Verse 16

रक्षार्थं हि मया दत्ता दिक्पालास्तु वरानने ॥ लोकपालास्तु चत्वारस्तीर्थं रक्षन्ति ये सदा ॥

હે વરાનને! રક્ષણ માટે મેં દિક્પાલોને નિયુક્ત કર્યા છે; અને ચાર લોકપાલો સદા આ તીર્થનું રક્ષણ કરે છે।

Verse 17

पूर्वां रक्षति इन्द्रस्तु यमो रक्षति दक्षिणाम् ॥ पश्चिमां रक्षते नित्यं वरुणः पाशभृत्स्वयम् ॥

પૂર્વ દિશાની રક્ષા ઇન્દ્ર કરે છે, દક્ષિણની યમ; અને પશ્ચિમ દિશાની રક્ષા પાશધારી વરુણ સ્વયં સદા કરે છે।

Verse 18

उत्तरां वै कुबेरस्तु महाबलपराक्रमः ॥ मध्यं तु रक्षते नित्यं शिवो देव उमापतिः ॥

ઉત્તર દિશાની રક્ષા મહાબલ-પરાક્રમી કુબેર કરે છે; અને મધ્યમાં ઉમાપતિ દેવ શિવ સદા રક્ષા કરે છે।

Verse 19

मथुरायां महाभागे कुण्डे च विमलोदके ॥ गम्भीरे सर्वदा देवि तिष्ठते च चतुर्भुजः ॥

હે મહાભાગે દેવી! મથુરામાં, વિમલોદક નામના ગહન અને સદા નિર્મળ કુંડમાં ચતુર્ભુજ ભગવાન સદૈવ નિવાસ કરે છે।

Verse 20

तत्र मुञ्चेत यः प्राणान् स्नानं कृत्वा वसुन्धरे ॥ वैष्णवं लोकमासाद्य क्रीडते स सुखादिव ॥

હે વસુંધરા! જે ત્યાં સ્નાન કરીને પ્રાણ ત્યજે છે, તે વૈષ્ણવ લોકને પામી જાણે સુખમાં ક્રીડા કરે છે।

Verse 21

तत्रैव तु सदाश्चर्यं कथ्यमानं मया शृणु ॥ यदुच्यते वै सुश्रोणि कुण्डे तु विमलोदके ॥

અને ત્યાં જ, હું કહું છું તે સદૈવનું આશ્ચર્ય સાંભળ; હે સુશ્રોણિ, વિમલોદક કુંડ વિષે જે કહેવાય છે તે।

Verse 22

हेमन्ते तु भवेच्छोष्णं शीतलं ग्रीष्मके भवेत् ॥ तेजसा मम सुश्रोणि तुषारतदृशोपमम् ॥

હેમંતમાં તે ઉષ્ણ બને છે અને ગ્રીષ્મમાં શીતળ બને છે; હે સુશ્રોણિ, મારા તેજથી તે તુષાર સમું દેખાય છે।

Verse 23

न वर्ध्धते च वर्षासु ग्रीष्मे चापि न हीयते ॥ एतच्च महदाश्चर्यं तस्मिन्कुण्डे परं मम ॥

વર્ષામાં તે વધતું નથી અને ગ્રીષ્મમાં પણ ઘટતું નથી; તે કુંડમાં આ મહાન આશ્ચર્ય પરમ રીતે મારા કારણે છે।

Verse 24

पदे पदे तीर्थफलम् मथुरायां वसुंधरे॥ तत्र तत्र नरः स्नातो मुच्यते सर्वपातकैः॥

હે વસુંધરા! મથુરામાં પગલે પગલે તીર્થફળ છે; ત્યાં જ્યાં જ્યાં મનુષ્ય સ્નાન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 25

वर्षासु स्थूलतीर्थेषु स्नातव्यं तु प्रयत्नतः॥ कूपे ह्रदे देवखाते गर्तेषु च नदीषु च॥

વર્ષાકાળમાં સુગમ અને સ્થૂલ તીર્થોમાં પ્રયત્નપૂર્વક સ્નાન કરવું જોઈએ—કૂવામાં, હ્રદમાં, દેવખાતમાં, ગર્તોમાં અને નદીઓમાં પણ।

Verse 26

प्रवाहेषु च दिव्येषु नदीनाṃ सङ्गमेषु च॥ वर्षासु सर्वतः स्नायाद्यदीच्छेत्परमां गतिम्॥

દિવ્ય પ્રવાહોમાં તથા નદીઓના સંગમસ્થાનોમાં પણ—વર્ષાકાળમાં જે પરમ ગતિ ઇચ્છે, તેણે સર્વત્ર (જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં) સ્નાન કરવું જોઈએ।

Verse 27

अस्ति क्षेत्रं परं दिव्यं मुचुकुन्दं तु नामतः॥ मुचुकुन्दः स्वपित्यत्र दानवासुरपातनः॥

મુચુકુન્દ નામે એક પરમ દિવ્ય ક્ષેત્ર છે. ત્યાં દાનવ-અસુરોને પાતન કરનાર મુચુકુન્દ શયન કરે છે.

Verse 28

इहजन्मकृतं पापमन्यजन्मकृतं च यत्॥ शीघ्रं नश्यति तत्सर्वं कीर्तनात्केशवस्य तु॥

આ જન્મમાં કરેલું પાપ અને અન્ય જન્મમાં કરેલું જે પાપ—તે બધું કેશવના કીર્તનથી શીઘ્ર નાશ પામે છે।

Verse 29

किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैर्भक्तिर्यस्य जनार्दने॥ नरके पच्यमानस्य गतिर्देवि जनार्दनः॥

જેની ભક્તિ જનાર્દનમાં છે, તેને અનેક મંત્રોનો શું ઉપયોગ? હે દેવી, નરકમાં તપતા જીવની પણ ગતિ અને આશ્રય જનાર્દન જ છે।

Verse 30

कृत्वा प्रदक्षिणं देवि विश्रामं कुरुते तु यः॥ नारायणसमीपे तु सोऽनन्तफलमश्नुते॥

હે દેવી, જે પ્રદક્ષિણા કરીને નારાયણના સમીપે વિશ્રામ કરે છે, તે અનંત પુણ્યફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 31

सुप्तोत्थितं हरिं दृष्ट्वा मथुरायां वसुंधरे॥ न तस्य पुनरावृत्तिर्जायते स चतुर्भुजः॥

હે વસુંધરા, મથુરામાં નિદ્રાથી ઉઠેલા સમાન હરિના દર્શન કરનારને પુનરાવર્તન થતું નથી; તે ચતુર્ભુજ બને છે।

Verse 32

कुमुदस्य तु मासस्य नवम्यां तु वसुंधरे॥ प्रदक्षिणीकृत्य भुवं सर्वपापैः प्रमुच्यते॥

હે વસુંધરા, કુમુદ નામના માસની નવમીના દિવસે ભૂમિની પ્રદક્ષિણા કરવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે।

Verse 33

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च गोग्घ्नो भग्नव्रतस्तथा॥ मथुरां तु परिक्रम्य पूतो भवति मानवः॥

બ્રહ્મહત્યારો, મદ્યપ, ગોહત્યારો તથા વ્રતભંગ કરનાર પણ—મથુરાની પરિક્રમા કરીને મનુષ્ય પવિત્ર બને છે।

Verse 34

अष्टम्यां प्राप्य मथुरां दन्तधावनपूर्वकम् ॥ ब्रह्मचर्येण तां रात्रीं कृतसंकल्पमानसः ॥

અષ્ટમીના દિવસે મથુરા પહોંચીને, પહેલાં દંતધાવન કરીને, દૃઢ સંકલ્પવાળા મનથી તે રાત બ્રહ્મચર્ય પાળીને વિતાવવી।

Verse 35

धौतवस्त्रस्तु सुस्नातो मौनव्रतपरायणः ॥ प्रदक्षिणं तु कुर्वीत सर्वपातक नाशनम् ॥

ધોયેલા વસ્ત્રો ધારણ કરીને, સારી રીતે સ્નાન કરીને, મૌનવ્રતમાં પરાયણ થઈ પ્રદક્ષિણા કરવી જોઈએ; તે સર્વ પાતકોનો નાશ કરે છે.

Verse 36

प्रदक्षिणां प्रकुर्वाणमन्यो यः स्पृशते नरः ॥ सर्वान् कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥

પ્રદક્ષિણા કરતા પુરુષને જે બીજો માણસ સ્પર્શ કરે, તે સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે; અહીં વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

Verse 37

देवस्याग्रे तु वसुधे कूपं तु विमलोदकम् ॥ पितरश्चाभिनन्दन्ति पानीयं पिण्डमेव च ॥

હે વસુધા! દેવના અગ્રભાગે નિર્મળ જળવાળો એક કૂવો છે; પિતૃઓ પીવાના જળ અને પિંડ-અર્પણ—બન્નેમાં પ્રસન્ન થાય છે.

Verse 38

चतुḥसामुद्रिकं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ तत्र स्नातो नरो भद्रे देवैश्च सह मोदते ॥

‘ચતુઃસામુદ્રિક’ નામનું સ્થાન ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ છે; હે ભદ્રે! ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય દેવો સાથે આનંદ કરે છે.

Verse 39

तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

અને જે ત્યાં જ પ્રાણ ત્યજે છે, તે મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 40

पञ्चयोजनविस्तारमायामं पञ्च विस्तरम् ॥ दीपमालासमाकीर्णं विमानं लभते नरः ॥

મનુષ્ય પાંચ યોજન વિસ્તાર અને પાંચ યોજન લંબાઈ ધરાવતું, દીપમાળાઓથી ભરેલું દિવ્ય વિમાન પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 41

मथुरायां गृहं यस्तु प्रासादं कुरुते नरः ॥ चतुर्भुजस्तु विज्ञेयो जीवन्मुक्तो न संशयः ॥

મથુરામાં જે મનુષ્ય ઘર કે પ્રાસાદ બાંધે છે, તે ‘ચતુર્ભુજ’ સમાન જાણવો; તે જીવન્મુક્ત છે—શંકા નથી।

Verse 42

तत्र कुण्डे नरः स्नात्वा प्राप्नोत्यभिमतं जलम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

ત્યાંના કુંડમાં સ્નાન કરીને મનુષ્ય ઇચ્છિત જળ પ્રાપ્ત કરે છે; અને ત્યાં જ પ્રાણ ત્યાગે તો તે મારા લોકમાં જાય છે।

Verse 43

मथुरायां नरो गत्वा दृष्ट्वा देवं स्वयम्भुवम् ॥ प्रदक्षिणायां यत्पुण्यं तत्पुण्यं लभते नरः ॥

મથુરામાં જઈ સ્વયંભૂ દેવના દર્શન કરવાથી, પ્રદક્ષિણાનું જે પુણ્ય છે તે જ પુણ્ય મનુષ્યને મળે છે।