Adhyaya 139: The Glory of Varāha’s Rite: Merits of Cow-dung Plastering, Sweeping, Singing, Instrumental Music, and Dance (with a Truth-Vow Exemplum)

Verse 1

अथ सौकरमाहात्म्यम्॥ श्रीवराह उवाच॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि लिप्यमानस्य यत्फलम्॥ सर्वं ते कथयिष्यामि यथा प्राप्नोति मानवः॥

હવે ‘સૌકર-માહાત્મ્ય’. શ્રીવરાહ બોલ્યા—હે દેવી, લખાતી/લખાવાતી (આ) વાતનું ફળ તત્ત્વથી સાંભળ. મનુષ્ય તેને કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરે છે, તે બધું હું તને કહું છું।

Verse 2

गृहीत्वा गोमयं भूमे मम वेश्मोपलेपयेत्॥ न्यस्तानि तत्र यावन्ति पदानि च विलिम्पतः॥

હે ભૂમે, ગોમય લઈને મારા ગૃહનું લેપન કરવું. લેપન કરતી વેળાએ ત્યાં જેટલા પગલાં/પદચિહ્નો મૂકાય—(એટલું જ ફળ થાય)।

Verse 3

तावद्वर्षसहस्राणि दिव्यानि दिवि मोदते॥ यदि द्वादशवर्षाणि लिप्यते मम कर्मसु॥

એટલા જ સહસ્ર દિવ્ય વર્ષો સુધી તે સ્વર્ગમાં આનંદ કરે છે—જો મારા કર્મો/વિધિઓ સંબંધિત લખાણ/લિપિકર્મ બાર વર્ષ સુધી કરવામાં આવે।

Verse 4

जायते विपुले शुद्धे धनधान्यसमाकुले॥ दिव्यैर्नमस्कृतो देवि कुशद्वीपं च गच्छति॥

તે વિશાળ અને શુદ્ધ દેશમાં ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ થઈ જન્મે છે; હે દેવી, દિવ્યજનોથી નમસ્કૃત થઈ તે કુશદ્વીપે પણ જાય છે।

Verse 5

कुशद्वीपमनुप्राप्य सहस्राणि च जीवति॥ दश चैव तु वर्षाणां मम भक्तो महाञ्छुचिः॥

કુશદ્વીપને પ્રાપ્ત કરીને તે હજારો વર્ષો સુધી જીવે છે; અને મારો ભક્ત દસ વર્ષ સુધી નિશ્ચયે મહાન અને શુદ્ધ રહે છે।

Verse 6

कुशद्वीपात्परिभ्रष्टो मम कर्मपरायणः॥ राजा वै जायते सुभ्रु सर्वधर्मेषु निष्ठितः॥

કુશદ્વીપથી ભ્રષ્ટ થયો હોવા છતાં, મારા વિધિત કર્મોમાં પરાયણ તે—હે સુભ્રૂ—સર્વ ધર્મોમાં નિષ્ઠિત રાજા બની જન્મે છે।

Verse 7

तेन तस्य प्रभावेण मम कर्मपरायणः॥ भक्तौ व्यवस्थितश्चापि सर्वशास्त्राणि पृच्छति॥

તેના તે પ્રભાવથી, મારા વિધિત કર્મોમાં પરાયણ અને ભક્તિમાં સ્થિર થઈ તે સર્વ શાસ્ત્રો વિષે પૂછપરછ કરે છે।

Verse 8

देवि कारयते सर्वं मम चायतनानि च॥ कारयित्वा यथान्यायं मम लोकं स गच्छति॥

હે દેવી, જે સર્વ કાર્ય કરાવે છે અને મારા આયતનો (મંદિરો/ધામો) પણ બનાવડાવે છે; તેમને વિધાનુસાર યથાન્યાય કરાવી તે મારા લોકમાં જાય છે।

Verse 9

गोमयस्य तु वक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ गोमयन्तु समासाद्य यावल्लोकोऽनुगच्छति॥

હવે હું ગોમય વિષે કહું છું; હે વસુંધરા, સાંભળ. ગોમય પ્રાપ્ત કરવાથી તેનું પુણ્ય જગત રહે ત્યાં સુધી અનુસરે છે.

Verse 10

गोमयानां च नेता वै स्वर्गलोके महीयते॥ ततः स शाल्मले द्वीपे रमते च मुदा युतः॥

અને ગોમયની વ્યવસ્થા/પુરવઠામાં જે આગેવાન હોય તે સ્વર્ગલોકે મહિમાવાન થાય છે. ત્યારબાદ તે આનંદસહિત શાલ્મલ-દ્વીપમાં રમે છે.

Verse 11

एकादशसहस्राणि एकादशशतानि च॥ शाल्मलात्तु परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः॥

અગિયાર હજાર અને અગિયાર સો (વર્ષો) સુધી; પછી શાલ્મલમાંથી ચ્યૂત થઈ તે ધર્મિક રાજા બને છે.

Verse 12

मद्भक्तश्चैव जायेत सर्वधर्मविदां वरः॥ अथ द्वादशवर्षाणि मच्छ्रितः सुदृढव्रतः॥

અને તે મારો ભક્ત બની જન્મે છે—સર્વ ધર્મ જાણનારામાં શ્રેષ્ઠ. પછી બાર વર્ષ સુધી મારો આશ્રય લઈને તે દૃઢવ્રતી રહે છે.

Verse 13

वहते गोमयं सुष्ठु मम लोकं स गच्छति॥ स्नानोपलेपने भूमे सलिलं यो ददाति च॥

જે ગોમયને સારી રીતે વહન/પ્રદાન કરે છે તે મારા લોકમાં જાય છે. અને હે ભૂમિ, જે સ્નાન તથા (ભૂમિ) લેપન માટે જળ આપે છે,

Verse 14

तस्य पुण्यं महाभागे शृणु तत्त्वेन निष्कलम्॥ यावन्तो बिन्दवस्तत्र पानीयस्य वसुन्धरे॥

હે મહાભાગે, તેના પુણ્યને તત્ત્વથી, નિઃશેષ સાંભળો. હે વસુંધરા, ત્યાં પીવાના પાણીના જેટલા બિંદુઓ છે,

Verse 15

तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते॥ स्वर्गलोकात्परिभ्रष्टः क्रौचद्वीपं च गच्छति॥

એટલા જ હજારો વર્ષો સુધી તે સ્વર્ગલોકમાં માન પામે છે. પછી સ્વર્ગલોકમાંથી ચ્યૂત થઈ તે ક્રૌંચદ્વીપમાં પણ જાય છે.

Verse 16

क्रौञ्चद्वीपात्परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः॥ तेनैव गुणयोगेन श्वेतद्वीपं च गच्छति॥

ક્રૌંચદ્વીપમાંથી ચ્યૂત થઈ તે ધાર્મિક રાજા બને છે. એ જ ગુણયોગથી તે શ્વેતદ્વીપમાં પણ જાય છે.

Verse 17

सम्मार्जनं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ यां गतिं पुरुषा यान्ति स्त्रियो वा कर्मसु स्थिताः॥

હું સમ્માર્જન (ઝાડૂ/સફાઈ) વિષે કહું છું; હે વસુંધરા, તે સાંભળો—આ કર્મોમાં સ્થિત પુરુષો કે સ્ત્રીઓ જે ગતિ પામે છે તે.

Verse 18

शुचिर्भागवतः शुद्धोऽपराधविवर्जितः ॥ यावन्तः पांसवो भूमेरुड्डीयन्ते तु चालिताः

જે શુચિ, ભગવદ્ભક્ત, શુદ્ધ અને અપરાધવિહિન છે—ભૂમિ હલાવતાં જેટલા ધૂળકણ ઊડી ઊઠે છે, એટલું (પુણ્યફળ) તે પામે છે.

Verse 19

तत्र स्थित्वा चिरङ्कालं राजा भवति धार्मिकः ॥ ततो भुक्त्वा सर्वभोगान्स्थित्वा संसारसागरे

ત્યાં લાંબા સમય સુધી રહી તે રાજા ધાર્મિક બને છે. પછી સર્વ ભોગો ભોગવી તે સંસાર-સાગરમાં જ સ્થિત રહી આગળ વધે છે.

Verse 20

श्वेतद्वीपं ततो गच्छेन्मत्कर्मनिरतः शुचिः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि शृणुष्व गदतो मम

પછી શુચિ બની અને મારા કર્મોમાં નિરત રહી તેને શ્વેતદ્વીપે જવું જોઈએ. અને વધુ પણ કહું છું—મારા વચનને સાંભળો.

Verse 21

गायनं ये प्रकुर्वन्ति मम कर्मपरायणाः ॥ तेषां यद्यत्फलं भूमे शृणुष्व गदतो मम

જે મારા કર્મોમાં પરાયણ રહી ગાન (સ્તુતિ) કરે છે, હે ભૂમિ, તેમને જે જે ફળ મળે છે તે મારી વાણીથી સાંભળો.

Verse 22

गीयमानस्य गीतस्य यावदक्षरपङ्क्तयः ॥ तावद्वर्षसहस्राणि इन्द्रलोके महीयते

ગવાતાં ગીતમાં જેટલી અક્ષર-પંક્તિઓ હોય, તેટલા સહસ્ર વર્ષો સુધી તે ઇન્દ્રલોકમાં માન પામે છે.

Verse 23

रूपवाग्गुणवान् सिद्धः सर्ववेदविदां वरः ॥ नित्यं पश्यति तत्रस्थो देवराजं न संशयः

તે રૂપ, વાણી અને ગુણોથી યુક્ત, સિદ્ધ અને સર્વ વેદવિદોમાં શ્રેષ્ઠ બને છે. ત્યાં સ્થિત રહી તે નિત્ય દેવરાજ ઇન્દ્રનું દર્શન કરે છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 24

मद्भक्तश्चैव जायेत इन्द्रलोकपथे स्थितः ॥ सर्वकर्मगुणश्रेष्ठस्तत्रापि मम पूजकः

તે મારો ભક્ત બનીને જ જન્મે છે, ઇન્દ્રલોકના માર્ગ પર સ્થિત રહે છે. સર્વ કર્મ અને ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ થઈ ત્યાં પણ મારી જ પૂજા કરે છે।

Verse 25

इन्द्रलोकात्परिभ्रष्टो मम गीतपरायणः ॥ नन्दनोपवने रम्ये रमन्देवगणैः सह

ઇન્દ્રલોકથી ચ્યૂત થયો છતાં, જે મારા ગીતમાં પરાયણ છે, તે રમ્ય નંદન ઉપવનમાં દેવગણો સાથે આનંદ કરે છે।

Verse 26

ततः स भूमौ जायेत वैष्णवैः सह संस्थितः ॥ गायन्मम यशो नित्यं भक्त्या परमया युतः

ત્યારબાદ તે પૃથ્વી પર જન્મે છે અને વૈષ્ણવોની સંગતમાં વસે છે. પરમ ભક્તિથી યુક્ત થઈ નિત્ય મારા યશનું ગાન કરે છે।

Verse 27

मत्प्रसादात्स शुद्धात्मा मम लोकं हि गच्छति

મારા પ્રસાદથી તે શુદ્ધાત્મા નિશ્ચયે મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 28

धरन्युवाच ॥ अहो गीतप्रभावो वै यस्त्वया कीर्त्तितो महान् ॥ के च गीतप्रभावेण सिद्धिं प्राप्ता महौजसः ॥

ધરણી બોલી—અહો! તમે કીર્તિત કરેલો ગીતપ્રભાવ ખરેખર મહાન છે. અને ગીતપ્રભાવથી કયા મહૌજસોએ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે?

Verse 29

वराह उवाच ॥ तत्रैव चाश्रमे भद्रे चाण्डालः कृतनिश्चयः ॥ दूराज्जागरने याति मम भक्तौ व्यवस्थितः ॥

વરાહ બોલ્યા—હે ભદ્રે! ત્યાં જ આશ્રમમાં એક ચાંડાલ દૃઢનિશ્ચયવાળો હતો. તે દૂરથી પણ રાત્રિ-જાગરણ માટે આવતો અને મારી ભક્તિમાં સ્થિર રહેતો.

Verse 30

गायमानश्च गीतानि संवत्सरगणान्बहून् ॥ श्वपाकः स गुणज्ञश्च मद्भक्तश्चैव सुन्दरी ॥

તે અનેક વર્ષોના ચક્રો સુધી ગીતો ગાતો રહ્યો. હે સુન્દરી! એ શ્વપાક ગુણજ્ઞ હતો અને મારો ભક્ત પણ હતો.

Verse 31

कौमुदस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ सुप्ते गते येन जाते वीणामादाय चङ्क्रमात् ॥

પછી કૌમુદ નામના માસના શુક્લપક્ષની દ્વાદશીએ, નિદ્રા દૂર થઈ જાગીને તેણે વીણા ઉઠાવી અને ફરવા લાગ્યો.

Verse 32

जाग्रंस्तत्र स चाण्डालो गृहीतो ब्रह्मरक्षसा ॥ अल्पप्राणः श्वपाको वै बलवान्ब्रह्मराक्षसः ॥

ત્યાં જાગરણ કરતાં કરતાં તે ચાંડાલને બ્રહ્મરાક્ષસે પકડી લીધો. શ્વપાકના શ્વાસ અલ્પ થઈ ગયા, અને બ્રહ્મરાક્ષસ બહુ બળવાન હતો.

Verse 33

दुःखशोकेन सन्तप्तो न शक्नोति विचेष्टितुम् ॥ तेन प्रोक्तः श्वपाकेण बलवान्ब्रह्मराक्षसः ॥

દુઃખ અને શોકથી સંતપ્ત થઈ તે હલનચલન પણ કરી શક્યો નહીં. ત્યારે તે શ્વપાકે તે બળવાન બ્રહ્મરાક્ષસને કહ્યું.

Verse 34

किं त्वया चेष्टितं मह्यं यस्त्वेवं परिधावसि ॥ श्वपाकवचनं श्रुत्वा तेन वै ब्रह्मरक्षसा ॥

તમે મારા પ્રત્યે શું કર્યું છે કે તમે આ રીતે અહીં-ત્યાં દોડો છો? શ્વપાકના વચન સાંભળી તે બ્રહ્મરાક્ષસે ઉત્તર આપ્યો।

Verse 35

ततः प्रोवाच तं श्वादं मानुषाहारलोलुपः ॥ अथेह दशरात्रं मे निराहारस्य तिष्ठतः ॥

પછી માનવ આહારનો લોભી તે રાક્ષસ તે શ્વાદને બોલ્યો—‘અહીં હું દસ રાત્રિથી નિરાહાર રહ્યો છું।’

Verse 36

विधात्रा विहितस्त्वं वा आहारः पारणाविधौ ॥ अद्य तां भक्षयिष्यामि सवसामांसशोणितैः ॥

વિધાતાએ તને મારા પારણવિધિમાં આહાર તરીકે નિમ્યો છે. આજે હું તને ચરબી, માંસ અને લોહી સહિત ભક્ષી જઈશ।

Verse 37

राक्षसं छन्दयामास मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥ एवमेतन्महाभाग भक्ष्योऽहं समुपागतः ॥

મારી ભક્તિમાં સ્થિર રહી તેણે રાક્ષસને મનાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો—‘હા મહાભાગ, હું ભક્ષ્યરૂપે અહીં આવ્યો છું।’

Verse 38

अवश्यमेतत्कर्तव्यं धात्रा दत्तं यथा तव ॥ किं त्वहं देवदेवस्य भक्त्या गातुं च जागरे ॥

ધાતાએ તને જે આપ્યું છે તે મુજબ આ અવશ્ય કરવું જ પડશે. પરંતુ દેવદેવની ભક્તિથી હું જઈને મારા વ્રતનું જાગરણ કરવું ઇચ્છું છું।

Verse 39

उद्यंस्तत्र गत्वाहमुपास्य विधिना हरिम् ॥ पश्चात्खादस्व मां रक्षो जागराद्विनिवर्तितम् ॥

પ્રભાતે હું ત્યાં જઈ વિધિપૂર્વક હરિનું ઉપાસન કરું; પછી, હે રાક્ષસ, જાગરણથી પરત ફર્યા પછી મને ભક્ષણ કરજે.

Verse 40

विष्णोः सन्तोषणार्थाय यतो मे व्रतमास्थितम् ॥ जागरे विनिवृत्ते मां भक्षय त्वं यदीच्छति ॥

વિષ્ણુને પ્રસન્ન કરવા માટે મેં આ વ્રત ધારણ કર્યું છે; જાગરણ પૂર્ણ થયા પછી, તને ઇચ્છા હોય તો મને ભક્ષણ કર.

Verse 41

श्वपाकस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मरक्षः क्षुधार्दितः ॥ उवाच पुरुषं वाक्यं श्वपाकं तदनन्तरम् ॥

શ્વપાકના વચન સાંભળી, ભૂખથી પીડિત બ્રહ્મરાક્ષસે ત્યારબાદ તે પુરુષ—તે શ્વપાકને—આ વચન કહ્યાં.

Verse 42

मिथ्या किं भाषसे मूढ पुनरेष्यामि तेऽन्तिकम् ॥ मृत्योर्मुखमनुप्राप्य पुनर्जीवति मानवः ॥

હે મૂઢ, તું ખોટું કેમ બોલે છે? હું ફરી તારા નજીક આવીશ. મૃત્યુના મુખ સુધી પહોંચી માણસ ફરી જીવતો રહે છે શું?

Verse 43

रक्षसो मुखविभ्रष्टः पुनरागन्तुमिच्छसि ॥ राक्षसस्य वचः श्रुत्वा चाण्डालस्तमथाब्रवीत् ॥

‘રાક્ષસના મોઢામાંથી છૂટીને પણ તું ફરી આવવા ઇચ્છે છે?’ રાક્ષસના વચન સાંભળી ચાંડાલે ત્યારે તેને કહ્યું.

Verse 44

यद्यप्यहं हि चाण्डालः पूर्वकर्मविदूषितः ॥ सम्प्राप्तो मानुषं भावं विहितेनान्तरात्मना ॥

યદ્યપિ હું ચાંડાલ છું અને પૂર્વકર્મોથી કલુષિત છું, તથાપિ વિધિપૂર્વક સ્થિર કરાયેલા અંતઃસંકલ્પથી મેં માનુષ્યભાવ પ્રાપ્ત કર્યો છે।

Verse 45

शृणु मत्समयं रक्षो येनाहं पुनरागमम् ॥ दूराज्जागरनं कृत्वा लोकस्य द्विजराक्षस ॥

હે રાક્ષસ, મારી પ્રતિજ્ઞા સાંભળ—જેના બળે હું ફરી પાછો આવીશ. લોકહિત માટે દૂરથી જાગરણ કરીને, હે દ્વિજ-રાક્ષસ (બ્રહ્મરાક્ષસ)!

Verse 46

सत्येन सिद्धिं प्राप्ता हि ऋषयो ब्रह्मवादिनः ॥ सत्येन दीयते कन्या सत्यं जल्पन्ति ब्राह्मणाः ॥

સત્યથી જ બ્રહ્મવાદી ઋષિઓએ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી. સત્યથી કન્યાદાન થાય છે; બ્રાહ્મણો સત્ય જ બોલે છે।

Verse 47

सत्यं जयन्ति राजानस्त्रीण्येतान्यब्रुवन्नृतम् ॥ सत्येन गम्यते स्वर्गो मोक्षः सत्येन चाप्यते ॥

સત્યથી રાજાઓ વિજય મેળવે છે—આ ત્રણેય અસત્ય બોલતા નથી. સત્યથી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે; સત્યથી જ મોક્ષ પણ મળે છે।

Verse 48

सत्येन तपते सूर्यः सोमः सत्येन राज्यते ॥ षष्ठ्यष्टमीममावास्यामुभे पक्षे चतुर्दशी ॥

સત્યથી સૂર્ય તપે છે; સત્યથી સોમ પ્રકાશિત થઈ અધિપત્ય કરે છે. ષષ્ઠી, અષ્ટમી, અમાવાસ્યા તથા બંને પક્ષની ચતુર્દશીમાં પણ સત્ય જ પ્રતિષ્ઠિત છે।

Verse 49

अस्नातानां गतिं यास्ये यद्यहं नागमे पुनः ॥ गुरुपत्नीं राजपत्नीं योऽभिगच्छति मोहितः ॥

જો હું ફરી પાછો ન આવું તો સ્નાન કર્યા વિના મરણ પામનારાઓની જે ગતિ છે, તે મને પ્રાપ્ત થાઓ—આ મારી પ્રતિજ્ઞા. જે મોહવશ ગુરુપત્ની અથવા રાજપત્ની પાસે જાય છે—

Verse 50

तां गतिं सम्प्रपद्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ याजकानां च ये लोका ये च मिथ्याभिभाषिणाम् ॥

જો હું ફરી પાછો ન આવું તો હું એ જ ગતિને પ્રાપ્ત થાઉં—દુષિત યાજકોને મળતા લોક અને અસત્ય બોલનારાઓને મળતા લોક.

Verse 51

तां गतिं सम्प्रपद्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ ब्रह्मघ्ने च सुरापे वा स्तेने भग्नव्रते तथा ॥

જો હું ફરી પાછો ન આવું તો હું એ જ ગતિને પ્રાપ્ત થાઉં—બ્રાહ્મણહંતકની, અથવા મદ્યપની, અથવા ચોરની, તેમજ વ્રતભંગ કરનારની ગતિ.

Verse 52

तेषां गतिं प्रपद्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ श्वपाकवचनं श्रुत्वा तुष्टो ब्राह्मणराक्षसः ॥

જો હું ફરી પાછો ન આવું તો હું તેમની જ ગતિમાં પ્રવેશ કરું. શ્વપાક (ચાંડાલ)ના વચન સાંભળી તે બ્રાહ્મણ-રાક્ષસ પ્રસન્ન થયો.

Verse 53

उवाच मधुरं वाक्यं गच्छ शीघ्रं नमोऽस्तु ते ॥ ब्रह्मराक्षसमुक्त्वा तु श्वपाकः कृतनिश्चयः ॥

તેણે મધુર વચન કહ્યું—“ઝડપથી જાઓ; તમને નમસ્કાર.” આમ બ્રહ્મરાક્ષસને કહી તે શ્વપાક દૃઢનિશ્ચયી થયો.

Verse 54

पुनर्गायति मह्यं वै मम भक्तौ व्यवस्थितः ॥ अथ प्रभाते विमले गीते नृत्ये च जागरे ॥

તે ફરી મારા માટે ગાયો, નિશ્ચયે મારી ભક્તિમાં સ્થિત રહીને. પછી નિર્મળ પ્રભાતે, ગીત-નૃત્ય અને રાત્રિ જાગરણ પછી—

Verse 55

उवाच मधुरं वाक्यं चाण्डालं कृतनिश्चयम् ॥ क्व यासि त्वरितः साधो न च त्वं गन्तुमर्हसि ॥

તેણે દૃઢ નિશ્ચયવાળા ચાંડાળને મધુર વચન કહ્યું—“હે સાધુ, એટલી ઉતાવળે ક્યાં જાય છે? તારે જવું યોગ્ય નથી.”

Verse 56

जानन्कौणपपं तं च न त्वं मर्त्तुमिहार्हसि ॥ पुरुषस्य वचः श्रुत्वा चाण्डालः पुनरब्रवीत् ॥

“તે નીચ પાપી છે એમ જાણતાં છતાં તારે અહીં મરવું ન જોઈએ.” તે પુરુષના વચન સાંભળી ચાંડાળ ફરી બોલ્યો—

Verse 57

समयो मे कृतः पूर्वं राक्षसेन हि भक्षता ॥ तेन तत्र गमिष्यामि सत्यं च परिपालयन् ॥

ચાંડાળ બોલ્યો—“મને ભક્ષણ કરનાર રાક્ષસ સાથે મેં અગાઉ સમયનો કરાર કર્યો હતો. તેથી હું ત્યાં જઈશ, સત્યનું પાલન કરતાં.”

Verse 58

ततः स पद्मपत्राक्षः श्वपाकं प्रत्युवाच ह॥ मधुरां गिरमादाय विहितेनान्तरात्मना

ત્યારે પદ્મપત્રાક્ષે શ્વપાકને સંબોધીને કહ્યું; મધુર વાણી ધારણ કરીને, અંતરાત્માને સંયમમાં રાખીને.

Verse 59

मा गच्छ तत्र चाण्डाल यत्रासौ पापराक्षसः॥ जीवितार्थाय सत्यस्य न दोषः परिहापनात्

હે ચાંડાલ, જ્યાં તે પાપી રાક્ષસ છે ત્યાં ન જા. પ્રાણરક્ષાર્થે સત્યવચન પાછું ખેંચવામાં દોષ નથી.

Verse 60

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा श्वपाकः संशितव्रतः॥ उवाच मधुरं वाक्यं मरणे कृतनिश्चयः

તેના વચન સાંભળી, દૃઢવ્રત શ્વપાકે મરણનો નિશ્ચય કરીને મધુર વાણી બોલી.

Verse 61

नाहमेवं करिष्यामि यन्मां त्वं परिभाषसे॥ न चाहं नाशये सत्यमेतन्मे निश्चितं व्रतम्

તું મને જેમ કહે છે તેમ હું નહીં કરું; અને હું સત્યનો નાશ નહીં કરું—આ મારું નિશ્ચિત વ્રત છે.

Verse 62

सत्यमूलं जगत्सर्वं कुलं सत्ये प्रतिष्ठितम्॥ सत्यमेव परो धर्म आत्मा सत्ये प्रतिष्ठितः

સમગ્ર જગત સત્યમૂલ છે; કુળપરંપરા પણ સત્યમાં પ્રતિષ્ઠિત છે. સત્ય જ પરમ ધર્મ છે; આત્મા પણ સત્યમાં પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 63

न चैवाहं तदुत्सृज्य असत्यः स्यां कदाचन॥ नाहं मिथ्या चरिष्यामि गच्छ तात नमोऽस्तु ते

અને તે ત્યજીને હું કદી અસત્યવાદી નહીં બનું. હું મિથ્યા આચરણ નહીં કરું. જાઓ, તાત; તમને નમસ્કાર.

Verse 64

आगतोऽस्मि महाभाग मा विलम्बय भक्षय॥ त्वत्प्रसादादहं गन्ता वैष्णवं स्थानमुत्तमम्

હું આવ્યો છું, હે મહાભાગ; વિલંબ ન કર—મને ભક્ષણ કર. તારા પ્રસાદથી હું પરમ વૈષ્ણવ ધામે જઈશ.

Verse 65

एतानि मम गात्राणि भक्षयस्व यथेष्टतः॥ पिबोष्णं रुधिरं मह्यं पीडितोऽसि क्षुधा भृशम्

મારા આ અંગો તારી ઇચ્છા મુજબ ભક્ષણ કર. મારું ઉષ્ણ રક્ત પી; તું ભૂખથી અત્યંત પીડિત છે.

Verse 66

तर्पयस्व स्वमात्मानं कुरुष्व मम वै हितम्॥ श्वपाकस्य वचः श्रुत्वा ततः स ब्रह्मराक्षसः

પોતાને તૃપ્ત કર; અને નિશ્ચયે મારું હિત કર. શ્વપાકના વચન સાંભળી પછી તે બ્રહ્મરાક્ષસ…

Verse 67

उवाच मधुरं वाक्यं श्वपाकं तदनन्तरम्॥ साधु तुष्टोऽस्म्यहं वत्स सत्यं धर्मं च पालितम्

ત્યારબાદ તેણે શ્વપાકને મધુર વચન કહ્યું: “સાધુ, વત્સ! હું સંતોષ પામ્યો છું; સત્ય અને ધર્મનું પાલન થયું છે.”

Verse 68

चण्डालस्याविधिज्ञस्य यस्य ते मतिरीदृशी॥ ब्रह्मरक्षोवचः श्रुत्वा श्वपाकः सत्यसङ्गरः॥

બ્રહ્મરાક્ષસના વચન સાંભળી સત્યમાં અડગ શ્વપાક બોલ્યો: “વિધિ અજાણ ચાંડાળમાં એવી મતિ તને કેવી રીતે?”

Verse 69

उवाच मधुरं वाक्यं ब्रह्मराक्षसमेव तु॥ यद्यप्यहं वै चाण्डालः सर्वकर्मविवर्जितः॥

તેણે બ્રહ્મરાક્ષસને મધુર વચન કહ્યાં— “યદ્યપિ હું ચાંડાલ છું અને સર્વ (વૈદિક) કર્મોથી વંચિત છું…”

Verse 70

तथापि सत्यं वक्तव्यं ब्रह्मराक्षस नित्यशः॥ श्वपाकवचनं श्रुत्वा ब्रह्मरक्षो भयानकम्॥

“તથાપિ, હે બ્રહ્મરાક્ષસ, સત્ય હંમેશા બોલવું જોઈએ.” શ્વપાકના વચન સાંભળી ભયંકર બ્રહ્મરાક્ષસ બોલ્યો.

Verse 71

उवाच मधुरं वाक्यं श्वपाकं संहितव्रतम्॥ यत्त्वया गीयते रात्रौ विष्णोर्जागरणं प्रति॥

તેણે સંયમિત વ્રતવાળા શ્વપાકને મધુર વચન કહ્યાં— “તું રાત્રે વિષ્ણુના જાગરણ માટે જે ગાય છે…”

Verse 72

फलं गीतस्य मे देहि यदीच्छेर्जীৱितं स्वकम्॥ ततो मोक्ष्यामि कल्याण भक्ष्यामि न च भीषणः॥

“જો તને પોતાનું જીવન જોઈએ, તો તારા ગીતનું ફળ (પુણ્ય) મને આપ. પછી, હે કલ્યાણ, હું તને મુક્ત કરી દઈશ; હું તને ભક્ષીશ નહીં—ડરશો નહીં.”

Verse 73

भक्षयामीति चोक्त्वा मां गीतपुण्यं किमिच्छसि॥ श्वपाकवचनं श्रुत्वा ब्रह्मरक्षोऽब्रवीत्पुनः॥

“તમે તો કહ્યું હતું, ‘હું તને ભક્ષીશ’; તો મારા ગીતનું કયું પુણ્ય તમને જોઈએ છે?” શ્વપાકના વચન સાંભળી બ્રહ્મરાક્ષસ ફરી બોલ્યો.

Verse 74

देहि मे त्वेकयामीयं पुण्यं गीतस्य वै परम्॥ ततो मोक्ष्यसि भक्ष्येण सङ्गतः पुत्रदारकैः॥

મને તારા ગીતનું પરમ પુણ્ય આપ—એક રાત્રિ-જાગરણનું ફળરૂપ પુણ્ય. ત્યાર પછી તું પુત્રો અને પત્ની સાથે ભક્ષણથી મુક્ત થશ.

Verse 75

श्रुत्वा राक्षसवाक्यानि चाण्डालो गीतलोभितः॥ उवाच मधुरं वाक्यं राक्षसं कृतनिश्चयः॥

રાક્ષસનાં વચનો સાંભળી, ગીતના ફળની લાલચથી મોહીત ચાંડાલે નિશ્ચય કરીને રાક્ષસને મધુર વાણી કહી.

Verse 76

न गायनफलṃ दद्मि ब्रह्मरक्षस्तवेप्सितम्॥ भक्षयस्व यथान्यायं रुधिरं पिब चेप्सितम्॥

હે બ્રહ્મરાક્ષસ! તને ઇચ્છિત ગાનફળ હું આપતો નથી. નિયમ મુજબ મને ભક્ષણ કર; અને ઇચ્છા હોય તો રક્ત પણ પી.

Verse 77

एतेन तारितोऽस्मीति तव गीतफलेन वै॥ श्रुत्वा वाक्यानि चाण्डालो राक्षसस्य निवारयन्॥

રાક્ષસનાં વચનો—“તારા ગીતફળથી હું ખરેખર તારાયો”—સાંભળી ચાંડાલે તેને અટકાવ્યો, રાક્ષસને નિવાર્યો.

Verse 78

उवाच मधुरं वाक्यं चाण्डालो विस्मयान्वितः ॥ किं त्वया विकृतं कर्म तद्ब्रूहि मम राक्षस ॥

વિસ્મયથી ભરેલા ચાંડાલે મધુર વાણીમાં કહ્યું—“હે રાક્ષસ! તું કયું વિકૃત કર્મ કર્યું હતું? તે મને કહો.”

Verse 79

कर्मणो यस्य दोषेण राक्षसत्वं समागतः ॥ श्वपाकवचनं श्रुत्वा ब्रह्मरक्षो महायशाः ॥

એક કર્મના દોષથી તે રાક્ષસત્વને પ્રાપ્ત થયો હતો. શ્વપાકના વચન સાંભળી મહાયશસ્વી બ્રહ્મરાક્ષસે ઉત્તર આપ્યો.

Verse 80

श्वपाकवचनं श्रुत्वा राक्षसः पुनरब्रवीत् ॥ एकगीतस्य मे देहि यत्त्वया विष्णुसंसदि ॥

શ્વપાકના વચન સાંભળી રાક્ષસ ફરી બોલ્યો—“વિષ્ણુની સભામાં તું જે એક જ સ્તુતિ ગાઈ હતી, તે એક ગીત મને આપ.”

Verse 81

उवाच मधुरं वाक्यं दुःखसन्तप्तमानसः ॥ नाम्ना वै सोमशर्माहं चरको ब्रह्मयोनिजः ॥

દુઃખથી દગ્ધ મનવાળો તે મધુર વચન બોલ્યો—“મારું નામ સોમશર્મા છે; હું બ્રાહ્મણ વંશમાં જન્મેલો ભ્રમણશીલ તપસ્વી છું.”

Verse 82

प्रवर्तमाने यज्ञे तु कदाचिद्दैवयोगतः ॥ उदरे जातशूलोऽहं तेन पञ्चत्वमागतः ॥

યજ્ઞ ચાલી રહ્યો હતો ત્યારે, એક વખત દૈવયોગે મારા ઉદરમાં શૂલવેદના ઊભી થઈ; તેના કારણે હું મૃત્યુને પામ્યો.

Verse 83

अथ पञ्चमहाराात्रे ह्यसमाप्ते क्रतौ तथा ॥ अस्य यज्ञस्य दोषेण मातङ्ग शृणु मे वचः ॥

પછી પાંચમી મહારાત્રિએ પણ ક્રતુ અપૂર્ણ જ હતો; આ યજ્ઞના દોષથી—હે માતંગ—મારા વચન સાંભળ.

Verse 84

राक्षसत्वमनुप्राप्तस्तेन दुष्टेन कर्मणा ॥ मन्त्रहीनं मया तत्र स्वरहीनं च तत्कृतम् ॥

તે દુષ્ટ કર્મના કારણે હું રાક્ષસત્વને પ્રાપ્ત થયો. ત્યાં મેં કરેલું કાર્ય મંત્રવિહિન અને સ્વરવિહિન પણ હતું.

Verse 85

मोचयस्वाधमं पापाद्विष्णुगीतॆन सत्वरम् ॥ ब्रह्मरक्षोवचः श्रुत्वा श्वपाकः संशितव्रतः ॥

“વિષ્ણુ-ગીત દ્વારા ત્વરિત મને—આ અધમને—પાપમાંથી મુક્ત કર.” બ્રહ્મરાક્ષસના વચન સાંભળી, વ્રતનિષ્ઠ શ્વપાક પ્રતિઉત્તર આપવા તૈયાર થયો.

Verse 86

सूत्रहीनं तथा तत्र प्राग्वंशादि कृतं मया ॥ परिमाणं च रूपं च मया तत्रोपलक्षितम् ॥

ત્યાં મેં સૂત્ર (માપની દોરી/વિધિ) વિના પ્રાગ્વંશ વગેરે રચનાઓ કરી; અને ત્યાં જ મેં (અયોગ્ય રીતે) પરિમાણ અને રૂપ નક્કી કર્યું.

Verse 87

कृतस्य तस्य दोषेण योनिं प्राप्तोऽस्मि राक्षसीम् ॥ स्वगीतफलदानेन निस्तारयितुमर्हसि ॥

તે કરેલા કર્મના દોષથી હું રાક્ષસી યોનિને પ્રાપ્ત થયો છું. તમારા સ્વગીતનું ફળ આપી મને આ સ્થિતિમાંથી તારવા તમે યોગ્ય છો.

Verse 88

बाढमित्येव तद्वाक्यं राक्षसं प्राब्रवीत्तदा ॥ एतस्य मम गीतस्य सुस्वरस्य फलं तु यत्

ત્યારે તેણે રાક્ષસને કહ્યું, “બાઢમ્ (તથાસ્તુ).” અને તે સમયે આગળ બોલ્યો—“હવે મારા આ સુસ્વરથી ગાયેલ ગીતનું જે ફળ છે—”

Verse 89

ददामि राक्षस त्वं चेन्मुच्यसे शुद्धमानसः ॥ यस्तु गायति संयुक्तं गीतकं विष्णुसन्निधौ

હે રાક્ષસ! જો તું શુદ્ધ મનથી મુક્ત થાય તો હું આ દાન કરું છું. પરંતુ જે કોઈ વિષ્ણુના સન્નિધિમાં યોગ્ય રીતે ગોઠવાયેલું ગીત ગાય છે—

Verse 90

स तारयति दुर्गाणीत्युक्त्वा तद्दत्तवान् फलम् ॥ एवं तस्मात्फलं प्राप्य श्वपाकाद्राक्षसस्तदा

“તે દુર્ગતિઓમાંથી પાર ઉતારે છે”—એવું કહી તેણે વચન આપેલું ફળ આપ્યું. આમ તે ફળ મેળવી, જે રાક્ષસ પહેલાં શ્વપાક સમાન નિંદિત સ્થિતિમાં હતો, તે સમયે…

Verse 91

कृत्वा सुविपुलं कर्म स ब्रह्मत्वमुपागतः ॥ एतद्गीतफलं देवि प्राप्नोति मनुजो भुवि

અતિ વિશાળ પુણ્યકર્મ કરીને તેણે બ્રહ્મત્વ પ્રાપ્ત કર્યું. હે દેવી! આ જ આ ગીતનું ફળ છે, જે મનુષ્ય પૃથ્વી પર પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

Verse 92

मह्यं जागरतो भद्रे गीयमानं मनस्विनि ॥ यस्तु गायति सुश्रोणि कौमुदीं द्वादशीं प्रति

હે ભદ્રે, હે મનસ્વિની! મારા જાગરણ સમયે જે ગવાય છે—હે સુશ્રોણિ! કૌમુદી ઋતુની દ્વાદશીએ જે કોઈ ગાય છે—

Verse 93

सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ यस्तु गायति गीतानि मम जागरणे सदा

બધી આસક્તિ ત્યજીને તે મારા લોકમાં જાય છે. અને જે કોઈ મારા જાગરણ સમયે સદા ગીતો ગાય છે—

Verse 94

सर्वसङ्गात्प्रमुक्तो वै मम लोकं स गच्छति ॥ एतत्ते कथितं देवि गायनस्य फलं महत्

જે ખરેખર સર્વ આસક્તિમાંથી મુક્ત થાય છે, તે મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. હે દેવી, ગાયનનું આ મહાન ફળ મેં તને કહ્યું છે.

Verse 95

यस्य गीतस्य शब्देन तरेत्संसारसागरम् ॥ वादित्रस्य प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे

જેનાં ગીતના શબ્દથી સંસારસાગર તરાઈ શકે—હવે હું વાદ્યવાજનનું ફળ/મહિમા કહું છું; હે વસુંધરા, તે સાંભળ.

Verse 96

प्राप्तवान्मानुषो येन देवेभ्यः सबलां स्वयम् ॥ शम्पातालप्रयोगेण सन्निपातेन वा पुनः

જેનાથી મનુષ્યે પોતે દેવતાઓ પાસેથી ‘સબલા’ (સમૃદ્ધ દાન/ગાય) પ્રાપ્ત કરી—શમ્પાતાલ પ્રયોગથી અથવા ફરી સન્નિપાત (સમૂહ સમાગમ) દ્વારા.

Verse 97

नववर्षसहस्राणि नववर्षशतानि च ॥ कुबेरभवनं गत्वा मोदते वै यदृच्छया

નવ હજાર વર્ષો અને નવસો વર્ષો પણ, કુબેરના ભવનમાં જઈ તે જાણે સૌભાગ્યવશ આનંદ કરે છે.

Verse 98

कुबेरभवनाद्भ्रष्टः स्वच्छन्दगमनालयः॥ शम्यादितालसंपातैर्मम लोकं स गच्छति॥

કુબેરના ભવનમાંથી ભ્રષ્ટ થયો છતાં, સ્વેચ્છાએ ગમન કરી શકાય એવા નિવાસનો અધિકારી તે—શમ્યા વગેરે તાલના પ્રહારોથી—મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 99

नृत्यमानस्य वक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे। मानवो येन गच्छेत् तु छित्त्वा संसारबन्धनम्॥

હે વસુંધરે, સાંભળ—હું નૃત્ય કરનારનું ફળ કહું છું; જેના દ્વારા મનુષ્ય સંસારબંધન કાપીને પરમ ગતિને પામે.

Verse 100

फलं प्राप्नोति सुश्रोणि मम कर्मपरायणः॥ रूपवान् गुणवान् शूरः शीलवान् सत्पथे स्थितः॥

હે સુશ્રોણિ, જે મારા માટે કરેલા કર્મોમાં પરાયણ છે તે ફળ પામે છે; તે રૂપવાન, ગુણવાન, શૂર, શીલવાન અને સત્પથમાં સ્થિત થાય છે.

Verse 101

मद्भक्तश्चैव जायेत संसारपरिमोचितः॥ यस्तु जागरितो नित्यं गीतवाद्येन नर्तकः॥

અને તે મારો ભક્ત બની જન્મે છે, સંસારથી મુક્ત; ખાસ કરીને જે નર્તક ગીત અને વાદ્ય સાથે નિત્ય જાગૃત રહે છે.

Verse 102

जम्बूद्वीपं समासाद्य राजराजस्तु जायते॥ सर्वकर्मसमायुक्तो रक्षिता वै महीपतिः॥

જંબૂદ્વીપને પ્રાપ્ત કરીને તે રાજાઓનો રાજા બની જન્મે છે; સર્વ કર્તવ્યોમાં સમર્થ, નિશ્ચયે રક્ષક અને ધરતીનો અધિપતિ બને છે.

Verse 103

मद्भक्तश्चैव जायेत मम कर्मपरायणः॥ उपहार्याणि पुष्पाणि मम कर्मपरायणः॥

અને તે મારો ભક્ત બની જન્મે છે, મારા માટે કરેલા કર્મોમાં પરાયણ; અર્પણયોગ્ય પુષ્પો અર્પે છે—મારા કર્મમાં જ પરાયણ.

Verse 104

यो मामुपनयेद्भूमे मम कर्मपथे स्थितः॥ पुष्पाणि तत्र यावन्ति मम मूर्द्धनि धारयेत्॥

હે ભૂમે! જે મારા માટે કર્મપથમાં સ્થિત રહીને મને અર્પણ લાવે છે, તે જેટલા પણ પુષ્પ હોય તેટલા મારા મસ્તક પર અર્પણ કરે।

Verse 105

स कृत्वा पुष्कलं कर्म मम लोकं स गच्छति॥ एतत्ते कथितं देवि भक्तानां तु महौजसाम्॥

તે પુષ્કળ (ઉત્કૃષ્ટ) સેવા-કર્મ કરીને મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. હે દેવી! મહાતેજસ્વી ભક્તો વિષે આ તને કહેલું છે।

Verse 106

मम भक्तसुखार्थाय सर्वसंसारमोक्षणम्॥ य एतत्पठते भूमे कल्यमुत्थाय मानवः॥

મારા ભક્તોના સુખાર્થે આ સર્વ સંસારબંધનથી મુક્તિનું સાધન છે. હે ભૂમે! જે મનુષ્ય શુભ સમયે ઉઠીને આનું પાઠ કરે છે…

Verse 107

स तु तारयते जन्तुर्दश पूर्वान्दशापरान्॥ न पठेन्मूर्खमध्ये तु पिशुनानां पुरो न च॥

તે નિશ્ચયે દસ પૂર્વજો અને દસ ઉત્તરજોનો ઉદ્ધાર કરે છે. પરંતુ મૂર્ખોના વચ્ચે તથા નિંદકોની સામે તેનો પાઠ ન કરવો।

Verse 108

पठेद्भागवतानां च मध्ये मुक्तिरतात्मनाम्॥ अश्रद्दधाने क्रूरे वा न पठेद्देवले तथा॥

મુક્તિમાં રત ભાગવત-ભક્તોના મધ્યે તેનો પાઠ કરવો. પરંતુ અશ્રદ્ધાળુ કે ક્રૂર વ્યક્તિની સામે, તેમજ દેવાલયના પ્રાંગણમાં પણ તેનો પાઠ ન કરવો।

Verse 109

मा पठेच्छास्त्रदूषाय अध्यायं वा कदाचन॥ यदीच्छेत्परामां सिद्धिं मम लोके महीयते॥

શાસ્ત્રને દૂષિત કરનારને ક્યારેય એક અધ્યાય પણ ન વાંચવો. જે પરમ સિદ્ધિ ઇચ્છે છે તે મારા લોકમાં માન પામે છે।

Verse 110

समीपे यदि वा दूरे गत्वा नयति गोमयम्॥ यावन्ति तत्पदान्यस्य तावद्वर्ष सहस्रकम्॥

નજીકથી હોય કે દૂરથી, જે જઈને ગોમય (નિયત કાર્ય માટે) લઈ આવે, તેના જેટલા પગલાં તેટલા હજાર વર્ષનું ફળ કહેવાયું છે।

Verse 111

जातः सुविमलो भद्रे शरदीव यथा शशी॥ श्वपाकश्चापि सुश्रोणि मम चैवोपगायकः॥

હે ભદ્રે! તે શરદઋતુના ચંદ્ર સમાન સર્વથા નિર્મળ થઈ જન્મે છે. હે સુશ્રોણિ! શ્વપાક પણ મારો ઉપગાયક (સેવક-ગાયક) બની જાય છે।

Verse 112

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशद्वर्षशतानि च॥ पुष्करद्वीपमासाद्य स्वच्छन्दगमनालयः॥

ત્રીસ હજાર વર્ષો અને ત્રીસ સો વર્ષો સુધી, પુષ્કરદ્વીપને પ્રાપ્ત કરીને તે સ્વેચ્છાએ ગમન-નિવાસ કરે છે।

Verse 113

यदीच्छेत्सिद्धिकल्यानं मङ्गलं च मम प्रियम्॥ धर्माणां परमो धर्मः क्रियाणां परमा क्रिया॥

જે સિદ્ધિ, કલ્યાણ અને મંગળ—જે મને પ્રિય છે—ઇચ્છે છે, તેના માટે આ જ ધર્મોમાં પરમ ધર્મ અને ક્રિયાઓમાં પરમ ક્રિયા છે।

Verse 114

तावद्वर्षशतान्याशु स्वर्गलोके महीयते॥ स्वर्गलोकात्परिभ्रष्टः शाकद्वीपं स गच्छति॥

એટલાં જ સૈકડો વર્ષો સુધી તે ઝડપથી સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત થાય છે. સ્વર્ગલોકમાંથી પતિત થઈ પછી તે શાકદ્વીપે જાય છે.

Verse 115

सूत उवाच॥ तस्य तद्वचनं श्रुत्वा माधवस्य यशस्विनी॥ कृताञ्जलिपुटा भूयः प्रत्युवाच वसुन्धरा॥

સૂત બોલ્યા—માધવના તે વચન સાંભળી યશસ્વિની વસુંધરાએ હાથ જોડીને ફરી ઉત્તર આપ્યો.

Verse 116

तृप्तिं यास्यामि परमां विधात्रा विहितां मम॥ ब्रह्मरक्षोवचः श्रुत्वा श्वपाको गीतलालसः॥

“વિધાતાએ મારા માટે નિર્ધારિત કરેલી પરમ તૃપ્તિ હું પ્રાપ્ત કરીશ.” બ્રહ્મરક્ષસના વચન સાંભળી ગીતલાલસ શ્વપાક (આગળ) પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 117

सत्येन पुनरेष्यामि मन्यसे यदि मुञ्च माम्॥ सत्यमूलं जगत्सर्वं लोकाः सत्ये प्रतिष्ठिताः॥

“સત્યના બળથી હું ફરી પાછો આવીશ; જો તું માને તો મને છોડ. સમગ્ર જગત સત્યમૂલ છે; લોકો સત્યમાં પ્રતિષ્ઠિત છે.”

Verse 118

नमो नारायणायेति श्वपाकः परिवर्त्तते॥ ततस्त्वरितमागत्य पुमांस्तस्याग्रतः स्थितः॥

“નમો નારાયણાય” કહી શ્વપાક વળી ગયો. ત્યારબાદ ઝડપથી આવી એક પુરુષ તેના આગળ ઊભો રહ્યો.

Verse 119

एवमुक्त्वा श्वपाकोऽपि नित्यं सत्यव्रते स्थितः॥ राक्षसं समनुप्राप्तस्तमुवाचाथ पूजयन्॥

આ રીતે કહીને, સદા સત્યવ્રતમાં સ્થિત શ્વપાક પણ તે રાક્ષસ પાસે ગયો અને આદરપૂર્વક પૂજા કરીને તેને કહ્યું।

Verse 120

ब्रह्मरक्षोवचः श्रुत्वा श्वपाकः प्रत्युवाच ह॥ मनोऽज्ञातमिदं वाक्यं ब्रह्मरक्षो निभाषसे॥

બ્રહ્મરાક્ષસના વચન સાંભળી શ્વપાકે ઉત્તર આપ્યો—“હે બ્રહ્મરાક્ષસ, તું જે વાક્ય બોલે છે તે મારી સમજણને અજાણ છે.”

Verse 121

सूत्रमन्त्रपरिभ्रष्टो यज्ञकर्मसु निष्ठितः॥ ततोऽहं याजयाम्यज्ञान् लोभमोहप्रपीडितः॥

સૂત્ર અને મંત્રોથી ભ્રષ્ટ થઈને પણ હું યજ્ઞકર્મોમાં નિષ્ઠિત રહ્યો; પછી લોભ અને મોહથી પીડિત થઈ અજ્ઞ લોકોને યજ્ઞ કરાવતો રહ્યો।