Adhyaya 114: The Varāha Incarnation and Pṛthivī’s Inquiries on Ritual Procedure and Devotional Outcomes

Verse 1

अथ श्रीवराहावतारः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ संस्तूयमानो भगवान्मुनिभिर्मन्त्रवादिभिः ॥ तुष्टो नारायणो देवः केशवः परमो विभुः ॥

હવે શ્રીવરાહ અવતારનું વર્ણન. શ્રીવરાહ બોલ્યા—મંત્રવિદ મુનિઓ દ્વારા સ્તુત ભગવાન નારાયણ, દેવ કેશવ, પરમ વિભુ, પ્રસન્ન થયા.

Verse 2

ततो ध्यानं समास्थाय दिव्यं योग्यं च माधवः ॥ मधुरं स्वरमास्थाय प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

પછી માધવ દિવ્ય અને યોગયુક્ત ધ્યાનમાં સ્થિર થઈ, મધુર સ્વર ધારણ કરીને, વસુંધરા (પૃથ્વી)ને પ્રત્યુત્તર આપ્યો.

Verse 3

तव देवि प्रियार्थाय भक्त्या यं त्वं व्यवस्थिताः ॥ कारयिष्यामि ते सर्वं यत्ते हृदि व्यवस्थितम् ॥

હે દેવી, તારા પ્રિય હેતુ માટે—ભક્તિથી તું દૃઢ નિશ્ચયમાં સ્થિત હોવાથી—તારા હૃદયમાં જે સ્થિર છે તે સર્વ હું તારા માટે સિદ્ધ કરીશ।

Verse 4

अहं त्वां धारयिष्यामि सशैलवनकाननाम् ॥ ससागरां ससरितं सप्तद्वीपसमन्विताम् ॥

હું તને ધારણ કરીશ—પર્વતો, વનો અને કાનનો સહિત; સમુદ્રો અને નદીઓ સહિત; સાત દ્વીપોથી સમન્વિત।

Verse 5

एवमाश्वासयित्वा तु वसुधां स च माधवः ॥ रूपं संकल्पयामास वाराहं सुमहौजसम् ॥

આ રીતે વસુધાને આશ્વાસન આપી, માધવે અતિ મહાપ્રતાપી વારાહ-રૂપનો સંકલ્પ કર્યો।

Verse 6

षट् सहस्राणि चोच्छ्रायो विस्तारेण पुनस्त्रयः ॥ एवं नवसहस्राणि योजनानां विधाय च ॥

તેમનો ઊંચાઈ છ સહસ્ર યોજન અને વિસ્તારમાં ફરી ત્રણ (સહસ્ર); આ રીતે યોજનોનું પરિમાણ નવ સહસ્ર નક્કી થયું।

Verse 7

वामया दंष्ट्रया गृह्य उज्जहार च मेदिनीम् ॥ सपर्वतवनाकारां सप्तद्वीपां सपत्तनाम् ॥

ડાબી દંષ્ટ્રાથી ધરતીને પકડી, તેમણે મેદિનીને ઉપર ઉઠાવી—પર્વત-વનના આકારો સહિત, સાત દ્વીપો તથા નગરો/વસાહતો સહિત।

Verse 8

नगा विलग्नाः पतिताः केचिद्विज्ञानसंश्रिताः ॥ शोभन्ते च विचित्राङ्गमेघाः सन्ध्यागमे यथा ॥

કેટલાંક પર્વતો ચોંટેલા, કેટલાંક પડેલા; જ્ઞાનનો આશ્રય લઈને તેઓ શોભે છે—જેમ સંધ્યા આવતા વિચિત્ર આકારના મેઘો।

Verse 9

चन्द्रनिर्मलसङ्काशा वराहमुखसंस्थिताः ॥ शोभन्ते चक्रपाणेश्च मृणालं कर्दमे यथा ॥

ચંદ્રની નિર્મળતા જેવી તેજસ્વી, વરાહના મુખ પર સ્થિત તેઓ શોભે છે—જેમ કાદવમાં કમળના તંતુ—ચક્રધારી પર।

Verse 10

तस्यामेव तु कालस्य परिमाणं युगेषु च ॥ एकसप्ततिके कल्पे कर्दमोऽयं प्रजापतिः ॥

એ જ કાળમાં, અને યુગોના સમયપરિમાણ મુજબ, એકોતેરમા કલ્પમાં આ કર્દમ પ્રજાપતિ ગણાય છે।

Verse 11

ततः पृथिव्या देवश्च भगवान्विष्णुरव्ययः ॥ अन्योन्याभिमताश्चैव वाराहे कल्प उत्तमे ॥

પછી પૃથ્વી વિષે દેવ—ભગવાન વિષ્ણુ, અવ્યય—તેની સાથે પરસ્પર અનુરૂપ થયા; આ ઉત્તમ વારાહ-કલ્પમાં કહેવાયું છે।

Verse 12

सा गौः स्तुवति तं चैव पुराणं परमाव्ययम् ॥ योगेन परमेनैव शरणं चैव गच्छति

એ ગોરૂપિણી (પૃથ્વી) તેમની સ્તુતિ કરે છે અને પરમ, અવ્યય પુરાણનું પણ પાઠ કરે છે; અને માત્ર પરમ યોગથી જ શરણ જાય છે।

Verse 13

आधारः कीदृशो देव उपयोगश्च कीदृशः ॥ कालेकाले च देवेश कर्मणश्चापि कीदृशः

હે દેવ! આધાર (આશ્રય) કેવો હોવો જોઈએ અને ઉપયોગ/વિધિ કેવી છે? તેમજ સમયસમયે, હે દેવેશ, કયા પ્રકારનું કર્મ (અનુષ્ઠાન) કરવું?

Verse 14

कीदृशी पश्चिमा सन्ध्या कीदृशी ह्यर्धबाह्यतः ॥ शेषाः समानास्त्वा देव ये तु कर्माणि कुर्वते

પશ્ચિમ સંધ્યા (સાયંસંધ્યા) કેવી છે, અને ‘અર્ધ-બાહ્ય’ સ્થિતિની દૃષ્ટિએ તે કેવી ગણાય? હે દેવ, બાકી વિગતો સમાન છે; જે કર્મ કરે છે તેમના વિષે કહો.

Verse 15

किंनु संस्थापने देव आवाहनविसर्जने ॥ अगुरुं गन्धधूपं च प्रमाणं गृह्यते कथम्

ત્યારે, હે દેવ! સ્થાપન તથા આવાહન-વિસર્જનમાં અગરુ, ગંધ અને ધૂપનું યોગ્ય પ્રમાણ કેવી રીતે લેવાય?

Verse 16

कथं पाद्यं च गृह्णाति स्नापनालेपनानि च ॥ कथं दीपश्च दातव्यः कन्दमूलफलानि च

પાદ્ય (પગ ધોવાના જળ) તે કેવી રીતે ગ્રહણ કરે છે, અને સ્નાન તથા લેપન કેવી રીતે? તેમજ દીપ કેવી રીતે અર્પણ કરવો, અને કંદ-મૂળ-ફળ કેવી રીતે ચઢાવાં?

Verse 17

आसनं शयनं चैव किङ्कर्म्मापि विधीयते ॥ कथं पूजादि कर्त्तव्यं प्राणास्तत्र च वै कति

આસન અને શયન પણ શું વિધિમાં નિર્ધારિત છે, અને કઈ પ્રકારની પરિચર્યા (કિંકર્મ) કરવી? પૂજા વગેરે કેવી રીતે કરવી, અને ત્યાં ‘પ્રાણ’ કેટલા ગણાય છે?

Verse 18

पश्चिमापूर्वसन्ध्यायां किं पुण्यं चापि तत्र वै ॥ शरदि कीदृशं कर्म शिशिरे कर्म कीदृशम्

સાંજ અને સવારની સંધ્યા-આચરણમાં ખરેખર કેટલું પુણ્ય થાય છે? અને શરદઋતુમાં કયો વિધિ-કર્મ યોગ્ય છે તથા શિશિર/શિયાળામાં કયો કર્મ યોગ્ય છે?

Verse 19

यानि तत्रोपभोग्यानि पुष्पाणि च फलानि च ॥ कर्मण्यास्ते अकर्मण्या ये च शास्त्रबहिष्कृताः

ત્યાં (પૂજામાં) ભોગ/અર્પણ માટે યોગ્ય ફૂલો અને ફળો કયા છે? કયા કર્મમાં ગ્રાહ્ય છે અને કયા અગ્રાહ્ય—અને જે શાસ્ત્રથી બહિષ્કૃત છે તે કયા?

Verse 20

किं कर्मणा भोगवता तावद्गच्छति माधवम् ॥ कथं कर्म न चान्नेषु अतिगच्छति कीदृशम्

ભોગસહિત કયા પ્રકારના કર્મથી મનુષ્ય માધવને (પ્રાપ્તિ સુધી) પહોંચે છે? અને અન્ન-નૈવેદ્ય વિષયે કર્મ કેવી રીતે અતિરેક ન બને—તેની યોગ્ય મર્યાદા કેવી?

Verse 21

अर्च्चायाः किं प्रमाणं तु स्थापनाṃ चापि कीदृशम् ॥ परिमाणं कथं देव उपवासश्च कीदृशः

અર્ચા (પ્રતિમા)નું યોગ્ય પ્રમાણ શું છે અને તેની સ્થાપના કેવી હોવી જોઈએ? હે દેવ, પરિમાણ કેવી રીતે નક્કી કરવું, અને ઉપવાસ કયા પ્રકારનો વિહિત છે?

Verse 22

पीतकं शुक्लरक्तं वा कथं गृह्णाति वाससाम् ॥ तेषां तु कानि वस्त्राणि यैर्हितं प्रतिपद्यते

પીળાં, સફેદ કે લાલ—વસ્ત્રો કેવી રીતે સ્વીકારવા? અને કયા વસ્ત્રોથી યોગ્ય હિત/ફળ પ્રાપ્ત થાય છે?

Verse 23

केषु लोकेषु गच्छन्ति मधुपर्कस्य भक्षणात् ॥ स्तवे परमकालेऽपि तव भक्तस्य माधव

મધુપર્કનું ભક્ષણ કરવાથી તેઓ કયા કયા લોકોમાં જાય છે? અને હે માધવ, પરમ અંતિમ કાળે પણ તમારા ભક્તનું શું ફળ થાય છે?

Verse 24

किम्प्रमाणं तु दातव्यं मधुपर्कसमन्वितम् ॥ कानि मांसानि ते देव फलं शाकस्य कीदृशः

મધુપર્ક સાથે કેટલું પ્રમાણ આપવું જોઈએ? હે દેવ, કયા કયા માંસ યોગ્ય છે? અને શાક (ભાજી)નું ફળ કેવું થાય છે?

Verse 25

प्रापणेष्वपि युज्येत कर्म शास्त्रसमायुतम् ॥ आहूतस्य च मन्त्रेण आगते धर्मवत्सल

પ્રાપ્તિ/ગ્રહણના વિષયમાં પણ શાસ્ત્રસંયુક્ત કર્મ કરવું જોઈએ. અને મંત્રથી આમંત્રિત વ્યક્તિ આવે ત્યારે, હે ધર્મવત્સલ, …

Verse 26

केन मन्त्रविधानॆन प्राशनं ते प्रदीयते ॥ व्रतस्य चोपचारेषु अर्च्चयित्वा यथाविधि

કયા મંત્રવિધાનથી તમને પ્રાશન (ભોજનગ્રહણ) અર્પણ થાય છે? અને વ્રતના ઉપચારોમાં યથાવિધી અર્ચના કરીને…

Verse 27

केऽत्र भुञ्जन्ति तद्देव सर्वशुद्धिकरं परम् ॥ ये तु एकाशिनो देवमुपसर्पन्ति माधवम्

હે દેવ, અહીં તે પરમ સર્વશુદ્ધિકર પદાર્થને કોણ ભોગવે છે? અને જે એકવાર જ ભોજન કરીને દેવ માધવને સમીપ જાય છે…

Verse 28

तेषां तु का गतिर्देव तव मार्गानुसारिणाम् ॥ व्रतं कृत्वा यथोक्तेन येऽभिगच्छन्ति माधवम्

હે દેવ! તમારા માર્ગનું અનુસરણ કરનારાઓની ગતિ શું છે? જે યથાવિધિ વ્રત કરીને માધવને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 29

तेषां तु का गतिर्देव तव भक्तिं प्रकुर्वताम् ॥ कृच्छ्रसांतपने कृत्वा येऽभिगच्छन्ति माधवम्

હે દેવ! તમારી ભક્તિ કરનારાઓની ગતિ શું છે? જે કૃચ્છ્ર-સાંતપન તપ કરીને માધવને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 30

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मपरायणाः ॥ वाय्वाहारं ततः कृत्वा कृष्णं समधिगच्छति

તમારી સેવામાં કર્મપરાયણ રહેનારાઓ કઈ ગતિને પામે છે? ત્યારબાદ વાય્વાહાર (વાયુ-આહાર) કરીને કૃષ્ણને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 31

तेषां तु का गतिः कृष्ण तव भक्तौ व्यवस्थिताः ॥ अक्षारलवणं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम्

હે કૃષ્ણ! તમારી ભક્તિમાં સ્થિર રહેનારાઓની ગતિ શું છે? જે અક્ષાર-લવણ વ્રત કરીને અચ્યુતને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 32

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मानुसारिणः ॥ कृत्वा पयोव्रतं चैव येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम् ॥

તમારા વિધાનનું અનુસરણ કરનારાઓ કઈ ગતિને પામે છે? જે પયോવ્રત કરીને અચ્યુતને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 33

ते कां गतिं प्रपद्यन्ते नरा ये व्रतक॑रिणः ॥ दत्त्वा गवाह्निकं चैव ये प्रपद्यन्ति माधवम् ॥

જે મનુષ્યો વ્રત આચરે છે, ગવાહ્નિક દાન કરીને પછી માધવનું શરણ લે છે, તેઓ કઈ ગતિ પ્રાપ્ત કરે છે?

Verse 34

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव भक्त्या व्यवस्थिताः ॥ उञ्छवृत्तिं समास्थाय येऽभिगच्छन्ति माधवम् ॥

જે તારી ભક્તિમાં સ્થિર છે, ઉઞ્છવૃત્તિનો આશ્રય લઈને માધવને અભિગમ કરે છે, તેઓ કઈ ગતિ પામે છે?

Verse 35

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते नरा भिक्षोपजीविनः ॥ गृहस्थधर्मं कृत्वा वै येऽभिगच्छन्ति माधवम् ॥

જે લોકો ભિક્ષા પર જીવતા હોય, અને ગૃહસ્થધર્મ પૂર્ણ કરીને માધવને અભિગમ કરે, તેઓ કઈ ગતિ પામે છે?

Verse 36

काँल्लोकांस्ते प्रपद्यन्ते तव क्षेत्रेषु ये मृताः ॥ कृत्वा पञ्चातपं चैव माधवाय प्रयच्छति ॥

જે તારા ક્ષેત્રોમાં મરે છે તેઓ કયા લોકોને પામે છે? અને જે પંચાતપ તપ કરીને તેનું ફળ માધવને અર્પે છે, તે શું પ્રાપ્ત કરે છે?

Verse 37

कां गतिं वै परायान्ति ये तु पञ्चातपे मृताः ॥ कण्ठशय्यां समासाद्य ये प्रपश्यन्ति चाच्युतम् ॥

જે પંચાતપ તપમાં મરે છે તેઓ ખરેખર કઈ ગતિને જાય છે? અને જે કણ્ઠશય્યા ધારણ કરીને અચ્યુતનું દર્શન કરે છે, તેઓ શું પ્રાપ્ત કરે છે?

Verse 38

तेषां तु का गतिर्देव कण्ठशय्यां समाश्रिताः ॥ आकाशशयनं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति चाच्युतम् ॥

હે દેવ! કણ્ઠશય્યા-વ્રતનો આશ્રય લેનારાઓની ગતિ શું છે? અને આકાશશયન કરીને અચ્યુતનું શરણ લેનારાઓની ગતિ શું છે?

Verse 39

तेषां तु का गतिः कृष्ण तव भक्तिपरायणाः ॥ गोव्रजे शयनं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति केशवम् ॥

હે કૃષ્ણ! તારી ભક્તિમાં પરાયણ રહેનારાઓની ગતિ શું છે? અને ગોવ્રજમાં શયનસ્થાન કરીને કેશવનું શરણ લેનારાઓની ગતિ શું છે?

Verse 40

तेषां तु का गतिर्ब्रह्मंस्तव भक्तिपथे स्थिताः ॥ शाकाहारं ततः कृत्वा येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम् ॥

હે બ્રહ્મન્! તારી ભક્તિ-પથમાં સ્થિત રહેનારાઓની ગતિ શું છે? અને ત્યારબાદ શાકાહાર અપનાવી અચ્યુતને મળવા જનારાઓની ગતિ શું છે?

Verse 41

तेषां तु का गतिर्देव कणभक्षास्तु ये नराः ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा येऽभिगच्छन्ति माधवम् ॥

હે દેવ! કણભક્ષ (અન્નકણ પર નિર્વાહ) કરનાર મનુષ્યોની ગતિ શું છે? અને ત્યારબાદ પંચગવ્ય પીીને માધવને મળવા જનારાઓની ગતિ શું છે?

Verse 42

तेषां तु का गतिर् देव ये नरा यावकाशिनः ॥ आहारं गोमयं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति केशवम् ॥

હે દેવ! જે યાવક (જૌ/બાર્લી) પર નિર્વાહ કરે છે એવા નરોની ગતિ શું છે? અને ગોમયને આહાર બનાવી કેશવને મળવા જનારાઓની ગતિ શું છે?

Verse 43

नारायण गतिस्तेषां कीदृशोऽत्र विधिः स्मृतः ॥ सक्तुं वै भक्षयित्वा तु ये प्रपद्यन्ति चाच्युतम् ॥

તેમની ગતિ નારાયણ જ કહેવાય છે; અહીં કયો વિધિ સ્મૃત છે? એટલે કે જે સક્તુ (ભૂંજેલા અન્નનો ચૂરો) ભક્ષી અચ્યુતનું શરણ લે છે।

Verse 44

तेषां तु का गतिर् देव तव कर्मपरायणाः ॥ शिरसा दीपकं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति केशवम् ॥

હે દેવ! તમારા કર્મવિધિમાં પરાયણ એવા તેમની ગતિ શું છે, જે મસ્તક પર દીવો રાખીને કેશવને અભિગમ કરે છે?

Verse 45

ते गतिं कां प्रपद्यन्ते तव चिन्तापरायणाः ॥ अश्माशनं व्रतं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति नित्यशः ॥

તમારા ચિંતનમાં પરાયણ તેઓ કઈ ગતિ પામે છે—જે પથ્થર પર ભોજન કરવાનો વ્રત કરીને નિત્ય તમારું શરણ લે છે?

Verse 46

तेषां तु का गतिर् देव तव भक्तिपरायणाः ॥ भक्षयित्वा तु दूर्वां ये प्रपद्यन्ते मनीषिणः ॥

હે દેવ! તમારી ભક્તિમાં પરાયણ તેમની ગતિ શું છે—જે વિદ્વાન દૂર્વા ઘાસ ભક્ષી તમારું શરણ લે છે?

Verse 47

तेषां तु का गतिर् देव स्वधर्मगुणचारिणः ॥ जानुभ्यां प्रतिपद्यन्ते तव प्रीत्या च माधव ॥

હે દેવ! સ્વધર્મ અને ગુણ મુજબ આચરણ કરનારની ગતિ શું છે, જે હે માધવ! તમારા પ્રીતિથી ઘૂંટણીએ ચાલીને તમારી પાસે આવે છે?

Verse 48

तेषां तु का गतिर् देव तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ उत्तानशयनं कृत्वा धारयन्ति हि दीपिकाम् ॥

હે દેવ! હું પૂછું છું—જે લોકો પીઠે સૂઈને દીપિકા ધારણ કરે છે, તેમની ગતિ (ગંતવ્ય) શું છે?

Verse 49

ते यान्ति कां गतिं देव कथ्यते या च शाश्वती ॥ जानुभ्यां दीपकं कृत्वा केशवाय प्रपद्यते ॥

હે દેવ! શાશ્વત કહેવાતી કઈ ગતિને તેઓ પામે છે—જે ઘૂંટણ પર (સરકતા/ચાલતા) દીપ અર્પી કેશવને શરણ જાય છે?

Verse 50

तेषां तु का गतिर् देव कथ्यते चैव शाश्वती ॥ अवाङ्मुखस्तु भूत्वा वै यः प्रपद्येज्जनार्द्दनम् ॥

હે દેવ! જે અવાંગ્મુખ બની જનાર્દનને શરણ જાય છે, તેની શાશ્વત ગતિ શું છે?

Verse 51

भगवन् का गतिस्तस्य अवाक्शिरसि शायिनः ॥ पुत्रदारगृहं चैव मुक्त्वा योऽनुप्रपद्यते ॥

હે ભગવન! જે માથું નીચે કરીને સૂઈ રહે છે અને પુત્ર-પત્ની-ગૃહ ત્યજી અનુગમન કરીને શરણ જાય છે—તેની ગતિ શું છે?

Verse 52

का गतिस्तस्य सिद्धा तु कथयस्व सुरोत्तम ॥ भाषितोऽसि मया ह्येवं सर्वलोकसुखावहम्

હે સુરોત્તમ! તે સિદ્ધ પુરુષની નિશ્ચિત ગતિ શું છે તે કહો; કારણ કે સર્વ લોકના કલ્યાણને લાવનાર રીતે મેં તમને આ રીતે સંબોધ્યા છે।

Verse 53

गमनागमनं चैव त्वत्प्रसन्नेन माधव ॥ त्वं ज्ञाता त्वं पिता चैव सर्वधर्मविनिश्चयः

હે માધવ! ગમન અને આગમન પણ તમારી પ્રસન્ન કૃપા પર જ નિર્ભર છે. તમે જ જ્ઞાતા છો, તમે જ પિતા છો, અને સર્વ ધર્મોના નિશ્ચાયક પણ તમે જ છો.

Verse 54

भस्माकुलेषु निक्षिप्य कथं चाग्नौ प्रपद्यते ॥ कां गतिं प्रतिपद्यन्ते त्वद्भक्ता जलमास्थिताः

ભસ્મના ઢગલાઓમાં મૂકવામાં આવે તો કોઈ અગ્નિમાં (વિધિરૂપે) કેવી રીતે પ્રવેશે? અને તમારા ભક્તો જ્યારે જળમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તેઓ કઈ ગતિ પ્રાપ્ત કરે છે?

Verse 55

त्वत्क्षेत्रसंस्थितो वापि तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ स्मरण पुत्र ते कृष्ण यैस्तु नाम प्रकीर्त्यते

અથવા જે તમારા ક્ષેત્રમાં નિવાસ કરે છે, તે વિષય પણ મને—પ્રશ્ન કરનારને—કહો. હે કૃષ્ણ, હે પુત્ર! જે સ્મરણપૂર્વક તમારા નામનું કીર્તન કરે છે, તેમને કયું ફળ મળે છે?

Verse 56

नमो नारायणेत्युक्त्वा तेषां वै का गतिर्भवेत् ॥ उद्यतेष्वपि शस्त्रेषु हन्यमाना रणे नराः

‘નમો નારાયણ’ એમ ઉચ્ચારીને, ખરેખર તેમની કઈ ગતિ થાય? યુદ્ધમાં શસ્ત્રો ઉઠેલા હોવા છતાં, રણમાં મારાતા મનુષ્યો…

Verse 57

नामप्रकीर्तनात्तेषां कीदृशी तु गतिर्भवेत् ॥ अहं शिष्या च दासी च तव भक्त्या व्यवस्थिताः

તેમના નામ-કીર્તનથી તેમને કેવી ગતિ પ્રાપ્ત થાય? હું તમારી ભક્તિમાં સ્થિર—તમારી શિષ્યા પણ છું અને દાસી પણ છું.

Verse 58

रहस्यं धर्मसंयुक्तं तन्ममाचक्ष्व माधव ॥ एवं तत्परमं गुह्यं मम प्रीत्या जगद्गुरो

હે માધવ! ધર્મસંયુક્ત તે રહસ્ય મને કહો. હે જગદ્ગુરુ! મારી પ્રસન્નતા માટે તે પરમ ગુહ્ય તત્ત્વ પ્રગટ કરો.

Verse 59

एवं हि धार्यमाणा सा पृथिवी सागरान्विता ॥ वर्षाणां च सहस्रं हि वज्रदंष्ट्रेण साधुना

આ રીતે સાગરો સહિત તે પૃથ્વી ધારણ થતી હતી; અને વજ્ર સમ દંષ્ટ્રાવાળા તે સાધુ (વરાહ) દ્વારા તે હજાર વર્ષ સુધી વહન કરવામાં આવી.

Verse 60

वसन्ते कीदृशं कर्म ग्रीष्मे किं कर्म कारयेत् ॥ प्रावृट्काले च किं कर्म वर्षान्ते किञ्च कारयेत्

વસંતમાં કઈ પ્રકારનું કર્મ કરવું? ઉનાળામાં કયું કર્મ કરાવવું? ચોમાસામાં કયું કર્મ, અને ચોમાસાના અંતે શું કરાવવું?

Verse 61

कानि कर्म्माणि कुर्वीत तव भक्तस्य भोजनात् ॥ यस्तु तं प्रापणं देव न च दोषप्रसादिकम्

તમારા ભક્તના ભોજન (અથવા અન્નાર્પણ) વિષયે કયા કયા કર્મ કરવા જોઈએ? પરંતુ હે દેવ! જે તે ‘પ્રાપણ’ કરે છે, તે દોષ-નિવારણ કે પ્રસાદનરૂપ નથી.

Verse 62

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मपरायणाः ॥ तव क्षेत्रेषु वैकुण्ठ ये तु प्राणान्विमुञ्चते

તમારા માટે કરાતા કર્મોમાં પરાયણ રહેનારા કઈ ગતિને પામે છે? અને હે વૈકુંઠ! તમારા ક્ષેત્રોમાં પ્રાણ ત્યાગનારાઓને કઈ ગતિ મળે છે?

Verse 63

तेषां तु का गतिर् देव शिरसा दीपधारणात् ॥ ये हि नित्यं पयः पीत्वा तव चिन्ताव्यवस्थिताः

હે દેવ! જે ભક્તો શિર પર દીપ ધારણ કરે છે તેમની ગતિ શું છે?—જે નિત્ય દૂધ પીીને તારી ચિંતનમાં સ્થિર રહે છે.

Verse 64

अतस्त्वयैव वक्तव्यो योगसाङ्ख्यविनिश्चयः ॥ त्वां भजंश्च गते जीवे मधुपर्कसमन्वितम्

અતએવ યોગ અને સાંખ્યનો નિશ્ચિત નિર્ણય તું જ કહેજે. અને પ્રાણ છૂટે ત્યારે મধુપર્કવિધિ સહિત તારો ભજન કરનાર (તે ફળ પામે છે).

Verse 65

केषु द्रव्येषु संयुक्तं मधुपर्कं प्रदीयते ॥ के तु कर्मगुणास्तस्य मधुपर्कस्य माधव

હે માધવ! મધુપર્ક કયા કયા દ્રવ્યો સાથે સંયુક્ત કરીને અર્પણ કરવામાં આવે છે? અને તે મધુપર્કના કર્મફળ તથા ગુણ શું છે?