Adhyaya 111: The Eulogy of Donating a Tawny (Kapilā) Cow

Verse 1

अथ कपिलाधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतॊवाच ॥ अथातः सम्प्रवक्ष्यामि कपिलां धेनुमुत्तमाम् ॥ यत्प्रदानान्नरो याति विष्णुलोकमनुत्तमम् ॥

હવે કપિલા ધેનુદાનનું માહાત્મ્ય આરંભે છે. હોતા કહે છે— હવે હું ઉત્તમ કપિલા ગાયનું વર્ણન કરીશ; જેના દાનથી મનુષ્ય અનુત્તમ વિષ્ણુલોકને પામે છે.

Verse 2

पूर्वोक्तेन विधानॆन दद्याद्धेनुं सवत्सकाम् ॥ सर्वालङ्कारसंयुक्तां सर्वरत्नसमन्विताम् ॥

પૂર્વોક્ત વિધાન મુજબ વાછરડાં સહિત ગાયનું દાન કરવું જોઈએ; તે સર્વ આભૂષણોથી સુશોભિત અને સર્વ પ્રકારના રત્નોથી સમન્વિત હોય.

Verse 3

कपिलायाः शिरो ग्रीवा सर्वतीर्थानि भामिनि ॥ पितामहनीयॊगाच्च निवसन्ति हि निश्चयः ॥

હે ભામિની! કપિલા ગાયના શિર અને ગ્રીવામાં સર્વ તીર્થો નિવાસ કરે છે; પિતામહ બ્રહ્માના નિયોગથી આ નિશ્ચિત છે.

Verse 4

प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः कपिलागलमस्तकात् ॥ च्युतं तु भक्त्या पानीयं शिरसा वन्दते शुचिः ॥

જે મનુષ્ય પ્રાતઃ ઊઠીને કપિલા ગાયના ગળા અને શિર પરથી ટપકેલું પાનયોગ્ય જળ ભક્તિપૂર્વક મસ્તક નમાવી વંદન કરે છે, તે શુચિ (શુદ્ધાચારી) બને છે.

Verse 5

स तेन पुण्यतोयेन तत्क्षणाद्दग्धकिल्बिषः ॥ त्रिंशद्वर्षकृतं पापं दहत्यग्निरिवेन्धनम् ॥

તે પુણ્ય જળથી તે તત્ક્ષણે દગ્ધકિલ્બિષ બને છે; ત્રીસ વર્ષમાં સંગ્રહિત પાપને અગ્નિ જેમ ઇંધણને દહે છે તેમ દહે છે.

Verse 6

कल्यमुत्थाय यो मर्त्यः कुर्यात्तासां प्रदक्षिणम् ॥ प्रदक्षिणी कृता तेन पृथिवी स्याद्वसुन्धरे ॥

હે વસુંધરે! જે મનુષ્ય પ્રભાતે ઊઠીને તે ગાયોનું પ્રદક્ષિણ કરે છે, તેના દ્વારા જાણે પૃથ્વીની જ પ્રદક્ષિણ થઈ જાય છે.

Verse 7

प्रदक्षिणेन चैकेन श्रद्धायुक्तेन तत्क्षणात् ॥ दशजन्मकृतं पापं तस्य नश्यत्यसंशयम् ॥

શ્રદ્ધાપૂર્વક એકવાર પ્રદક્ષિણા કરવાથી જ તે ક્ષણે તેના દસ જન્મોના સંચિત પાપો નાશ પામે છે—નિઃસંદેહ.

Verse 8

कपिलायास्तु मूत्रेण स्नायाच्चैव शुचिव्रतः । स गङ्गादिषु तीर्थेषु स्नातो भवति मानवः ॥

શુચિવ્રત પાળનારએ કપિલા (તામ્રવર્ણ) ગાયના મૂત્રથી પણ સ્નાન કરવું; એવો મનુષ્ય ગંગા વગેરે તીર્થોમાં સ્નાન કર્યાના સમાન ફળ પામે છે.

Verse 9

तेन स्नानेन चैकेन भावयुक्तेन वै नरः ॥ यावज्जीवकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः ॥

યોગ્ય ભાવ સાથે કરેલા તે એક જ સ્નાનથી મનુષ્ય જીવનભર કરેલા પાપોથી મુક્ત થાય છે—અહીં સંશય નથી.

Verse 10

गवामस्थि ततोऽप्येतन्मृतगन्धेन दूषयेत् ॥ यावज्जिघ्रति तं गन्धं तावत्पुण्यैस्तु पूर्यते ॥

ગાયોના અસ્થિ પણ (અન્યથા) મૃતગંધથી દૂષિત થાય; પરંતુ જેટલો સમય કોઈ તે ગંધ સૂંઘે છે, તેટલો સમય તે પુણ્યથી પરિપૂર્ણ થાય છે.

Verse 11

गवां कण्डूयनं श्रेष्ठं तथा च परिपालनम् ॥ तुल्यं गोशतदानस्य भयरोगादिपालने ॥

ગાયોની શ્રેષ્ઠ સેવા એટલે તેમની ખંજવાળ દૂર કરવી અને તેમનું પાલન-રક્ષણ કરવું; ભય, રોગ વગેરેમાંથી બચાવવું સો ગાયોના દાન સમાન કહેવાય છે.

Verse 12

तृणादिकानि यो दद्यात्क्षुधितेन गवाऽह्निकम् ॥ गोमेधस्य फलं दिव्यं लभते मानवोत्तमः ॥

હે નરશ્રેષ્ઠ! જે ભૂખેલી ગાયને દરરોજ તૃણ વગેરે આહાર આપે છે, તે ગોમેધ યજ્ઞનું દિવ્ય ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 13

विमानैर्विविधैर्दिव्यैः कन्याभिरभितोऽर्पितैः ॥ सेव्यमानः सुगन्धैर्वै दीप्यमान इवाग्नयः ॥

તે વિવિધ દિવ્ય વિમાનો અને ચારે તરફ અર્પિત કન્યાઓથી સન્માનિત થાય છે; સુગંધોથી સેવિત થઈ તે પ્રજ્વલિત અગ્નિ સમાન તેજસ્વી બને છે।

Verse 14

सुवर्णकपिला पूर्वं द्वितीया गौरपिङ्गला ॥ तृतीया चैव रक्ताक्षी चतुर्थी गुडपिङ्गला ॥

પ્રથમ સುವર્ણ-કપિલા, બીજી ગૌર-પિંગલા; ત્રીજી રક્તાક્ષી અને ચોથી ગોળ જેવી છાયાવાળી પિંગલા છે।

Verse 15

पञ्चमी बहुवर्णा स्यात्षष्ठी च श्वेतपिङ्गला ॥ सप्तमी श्वेतपिङ्गाक्षी त्वष्टमी कृष्णपिङ्गला ॥

પાંચમી બહુવર્ણી હોય; છઠ્ઠી શ્વેત-પિંગલા; સાતમી શ્વેત-પિંગલ નેત્રવાળી; અને આઠમી કૃષ્ણ-પિંગલા છે।

Verse 16

नवमी पाटला ज्ञेया दशमी पुच्छपिङ्गला ॥ एकादशी खुरश्वेता त्वेतासां सर्वलक्षणाः ॥

નવમી પાટલા (ગુલાબી) તરીકે જાણી લેવી; દશમી પુચ્છ-પિંગલા; એકાદશી ખુર-શ્વેતા—આ જ તેમની સર્વ લક્ષણો છે।

Verse 17

सर्वलक्षणसंयुक्ता सर्वालङ्कृतसुन्दरी ॥ ब्राह्मणाय प्रदातव्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ॥

સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત અને સર્વ અલંકારોથી સુશોભિત એવી તે (ગાય) બ્રાહ્મણને દાન આપવી જોઈએ; આ દાન ભોગ અને મોક્ષ—બન્ને ફળ આપે છે.

Verse 18

भुक्तिमुक्तिप्रदा तेषां विष्णुमार्गप्रदायिनी ॥

તેમના માટે આ ભોગ અને મોક્ષ આપે છે અને વિષ્ણુ-માર્ગ પણ પ્રદાન કરે છે એમ વર્ણવાયું છે.

Verse 19

गोसहस्रं च यो दद्यादेकां वा कपिलां नरः ॥ सममेतत्पुरा प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः ॥

જે મનુષ્ય હજાર ગાયો દાન આપે, અથવા માત્ર એક કપીલા (તામ્રવર્ણ) ગાય દાન આપે—બંને સમાન છે, એમ પ્રાચીનકાળે લોકપિતામહ બ્રહ્માએ કહ્યું હતું.